თებერვალი, 1905
კავკასიის უმაღლესი მთავრობა გურიაში ჰგზავნის ისეთ კაცს, რომელიც ამ
კუთხის ცხოვრებას იცნობს. გაგზავნილმა უნდა გამოირკვიოს ეკონომიკური
მდგომარეობა მცხოვრებთა და შეიმუშაოს ზომები იმათ კეთილდღეობის მოსაწყობად.
სამ თებერვალს ოზურგეთში უნდა შესდგომოდა საქმეების განხილვას ქუთაისის ოლქის სასამართლოს სესია. ამბობენ, ადმინისტრაციამ აცნობა სასამართლოს, ოზურგეთში შესვლა საშიშიაო. ხმა დადის, ოზურგეთის მაზრის მთელი პოლიცია სამსახურს თავს ანებებსო. უკვე წასულა სამსახურიდან სუფსის ბოქაული ქავთარაძე. 3 თებერვალს ბოქაულის კვაშალის სახლს ბერდანები დაუშინეს. ესროლეს 35 ტყვია. არავინ მომკვდარა და არც დაჭრილა.
როგორც გვატყობინებენ ოზურგეთში ორი დარაჯი მოუკლავთ. მკვლელებს ბერდანას თოფები აუღიათ და დამალულან.
სამ თებერვალს ოზურგეთში უნდა შესდგომოდა საქმეების განხილვას ქუთაისის ოლქის სასამართლოს სესია. ამბობენ, ადმინისტრაციამ აცნობა სასამართლოს, ოზურგეთში შესვლა საშიშიაო. ხმა დადის, ოზურგეთის მაზრის მთელი პოლიცია სამსახურს თავს ანებებსო. უკვე წასულა სამსახურიდან სუფსის ბოქაული ქავთარაძე. 3 თებერვალს ბოქაულის კვაშალის სახლს ბერდანები დაუშინეს. ესროლეს 35 ტყვია. არავინ მომკვდარა და არც დაჭრილა.
როგორც გვატყობინებენ ოზურგეთში ორი დარაჯი მოუკლავთ. მკვლელებს ბერდანას თოფები აუღიათ და დამალულან.
გურია (გვ 54-55). ავტ: პ. მხიარულიძე
შინაარსი: გურიის გლეხთა მოძრაობის მოკლე ისტორია 1902 წლიდან, სამკითხველოების დახურვა „გურულები წიგნის კითხვამ გადარიას“ გამო, ბაჟების სიმძიმე, 1903-04 წლებში რევოლუციონერთა მიერ მოკლული პირების სია, ქ. ოზურგეთის გამოკლება გურიის მოძრაობიდან
სახალხო სასამართლოს შემთხვევა ს. ლიხაურში
ს. ლიხაურში ერთ გლეხს ორმა ყმაწვილმა კაცმა ზროხა მოპარეს, ქურებს ხალხმა
მიაგნო ცოტა ხნის ძებნის შემდეგ და სასჯელათ გადაუწყვიტა: მოპარული ძროხა
ახალწელიწადს ეკკლესიაზე უნდა მიეყვანათ. ასეც მოხდა: ერთ ქურდს მოაბეს
წელზე თოკი და ძროხა წააყვანინეს, მეორე კი მიერეკებოდა და ამ ყოფით
მივიდნენ ეკკლესიასთან. გათავდა თუ არა წირვა გამოვიდა ხალხი ეკკლესიიდან.
გააკეთა დიდი წრე გააჩერა შუაში ქურდები და მოთხოვა ეამბნათ თუ როგორ
ჩაიდინეს ქურდობა. ქურდებიც გამოტყდენ ყველაფერში. ხალხმა აპატივა
დანაშაული, ხოლო უკეთუ განიმეორებდნენ, იმ შემთხვევაში სასტიკი სასჯელი
აღუთქვა. აი, ამნაირია ხალხის მიერ გამოგონილი სასჯელი და დარწმუნებული
უნდა იყოთ, რომ სხვა სასჯელებზე უკეთ ნაყოფს მოიტანს და მოიტანა კიდეც
მკითხველებმა იციან, რომ გუშინწინ მთავარმართებლის თანამდებობის აღმასრულებელს გენერალ მალამას წარუდგა დეპუტაცია და იშუამდგომლა - გურიაში გაგზავნილი უკანვე გამოეწვია. დეპუტაციაში იყვნენ: ტფილისის თავად-აზნაურობის მარშალი თ-დი დ. მელიქიშვილი, ქუთაისის თავად-აზნაურობის მარშლის თან. აღმასრულებელი თ-დი დ. ნიჟარაძე, ტფილისის მაზრების თავად-აზნაურთა მარშლები, ბათუმის ქალაქის მოურავი თ-დი ანდრონიკაშვილი, ქუთაისის ქალაქის მოურავის მოადგილე ბ-ნი გველესიანი, შემთხვევით ტფილისში მყოფნი ოზურგეთის მაზრის მცხოვრებნი ბ-ნი მ. თუმანიშვილი და თ-დი ნ. თავდგირიძე, ქართულ პრესის წარმომადგენელნი ბ-ნი ა. ჯაბადარი და კ. ჯაფარიძე (თუმცა ტფილისის საზოგადოებამ დეპეშით სთხოვა ოზურგეთის მაზრის მარშალს თ-დ, კ. ერისთავსა და ფოთის ქალაქის მოურავს ნ. ნიკოლაძეს ჩამოსულიყვნენ ამ საქმის გამო, მაგრამ ისინი არ ჩამოვიდნენ). გუშინ გენერალმა მალამამ დეპუტაციას შეატყობინა, ჯარი ნატანებში გაჩერდება და ამასთანავე ერთად გურიაში იგზავნება ბ-ნი სულთან-კირიმ-გირეი, რომელსაც მინდობილი აქვს ადგილობრივ გამოიკვლიოს გურულების მოთხოვნა-საჭიროებანი, ბ-ნი სულთან-ყირიმ-გირეი სოფელ-სოფელ ყრილობებს მოახდენს და ბჭობას იქონიებს ხალხთან. ინტელიგენციის წარმომადგენელთ არ ეკრძალებათ ხალხში მსვლელობა იქონიონ. პრესსას შეუძლიან ამ ფრიად საყურადღებო საგანზედ მსჯელობა იქონიოს, რავდენადაც ეს საჭირო იქნება საქმის გამოსარკვევად.
გურიის ვითარების შესახებ
შინაარსი: მოცემულია ალიხანოვის რაზმის შემადგენლობა, მეფინაცვალთან მისული დეპუტაციის შემადგენლობა
ცნობის ფურცელი, N2753, 24 თებერვალი
„გურიის ამბები - საზოგადო ცნობები“; ავტ: სიტყვა (სამსონ ფირცხალავა)
შინაარსი: მოკლედ აჯამებს 1902-1904 წლებში გურიის გლეხთა მოძრაობას.
გურიის ამბები; ავტ: სიტყვა (სამსონ ფირცხალავა)
შინაარსი: სულთან კრიმ-გირეის შეხვედრა გლეხებთან შემოქმედში, კრიმ-გირეის სიტყვა, სულთან კრიმ-გირეის შეხვედრა გლეხებთან ბახვში
გურიის დღევანდელ მდგომარეობის დასასურათებლად. სოფ. შემოქმედში 23 თებერვალს, (იმას შემდეგ, რაც სულთან კრიმ-გირეი იყო იქ) ღამე ადგილობრივ აზნაურის, ანტონ დუმბაძის სახლს დაეცა ვიღაცა, როდესაც პატრონი შინ არ იყო, და რამდენსამე ალაგას დახვრიტა სახლი რევოლვერით. გლეხებმა დაიჭირეს თავს დამცემი, რომელიც გამოდგა ა. დუმბაძის მოსამსახურე ბიჭი. ბიჭი გამოტყდა, რომ ბატონმა შემისყიდა და მირჩია ასე მოვქცეულიყავი, რათა ამის გამო საჩივარი აეტეხა გლეხებზე, თავს გვესხმიან და მოსვენებას არ გვაძლევენ თავად-აზნაურებსაო. გლეხებმა დაუყოვნებლივ შეადგენინეს პროტოკოლი მამასახლისს, წაიყვანეს მამასახლისი და ბიჭიც და წავიდნენ კრიმ-გირეისთან ყველაფრის შესატყობინებლად.
დარაჯის დაჭრა ოზურგეთში. წარსულ კვირაში ვიღაც ბოროტ-მომქმედმა (ადგილობრივმა ხულიგანმა) ოზურგეთში დასჭრა მოდარაჯე სალდათი. ამ ამბავმა ძალიან ააღელვა მცხოვრებნი, დიდი თანაგრძნობა გამოუცხადეს დაჭრილს სალდათს და თან გადასცეს საჩუქრად 30 მან., რომელიც შეკრიბეს თავიანთ შორის.
ოზურგეთი. სულთან კრიმ-გირეიმ შემოიარა ხიდისთავი და ასკანა. ხალხის უმთავრესი მოთხოვნილებანი იგივეა რაც შემოქმედში, და ბახვში. სულთან კრიმ-გირეი შუამდგომლობს 1) დათხოვნილ იქმნან მთავრობისაგან დანიშნულნი ყველა მამასახლისები და ხალხს მიეცეს არცევნების სრული უფლება 2) გაიხსნას გურიაში მთავრობის მიერ დახურული ყველა წიგნთ-საცავები რიცხვით 12 3) განთავისუფლებულ და დაბრუნებულ იქმნან ყველანი, ვინც 1902 წლიდან ადმინისტრაციის განკარგულებით გაიგზავნა გურიიდან.
გურიის ვითარება; ავტ: ფილიპე მახარაძე
ოზურგეთიდან იწერებიან: კრიმ-გირეი შეუდგა გურიაში მოგზაურობას. 22 თებერვალს ინახულა შემოქმედის საზოგადოება. მიმართა სოფლელებს სიტყვით და თხოვა ყველაფერი გულახდილათ ელაპარაკათ. გლეხებმა აუხსნეს თავისი გაჭირვებული მდგომარეობა და განუცხადეს შემდეგი: საჭიროა განთავისუფლდეს დროებით ვალდებული გლეხები სახელმწიფო ხარჯით, მოისპოს ის ბეგარა, რომელიც მარტო გლეხებს აწევს კისერზე, დაუბრუნდეთ სანადელო მიწებში მიცემული ფულები, მიეცეთ ვრცელი ადგილობრივი თვით-მმართველობა და სხვა ვრცელი რეფორმები
მარტი, 1905
გურიის ამბები. ავტ.: ილია ნაკაშიძე
შინაარსი: ასკანაში შეხვედრა კრიმ-გირეისთან, შეხვედრა ხიდისთავში, ახალგაზრდა გლეხ კოპლატაძის გასვენება ხიდისთავში, ანტონ დუმბაძის პროვოკაცია
რა არ არის გურულების განცხადებაში? ავტ: სიტყვა
შინაარსი: წერილი განიხილავს გურიის გლეხთა მოძრაობაში ეროვნული ელემენტის არსებობის საკითხს
გურიის ამბები; ავტ. ი. ნაკაშიძე
შინაარსი: კრიმ-გირეი დადის მოსახლეობასთან შეხვედრებზე, მოინახულა ჩოხატაურის და ხიდისთავის დაკეტილი სამკითხველოები, შეხვედრა ჩოხატაურში, გზების მოწესრიგება თვითმმართველობით, ქურდობის შემცირება.
ახალი ამბავი.
შინაარსი: გურიაში გაგზავნილი ჯარი. მოკლე ცნობა სადგურ ნატანებში დაბანაკებული ალიხანოვ-ავარსკის სადამსჯელო ექსპედიციის შემადგენლობის შესახებ.
გურიის ამბები. ავტ: ი. ნაკაშიძე
შინაარსი: შეხვედრა კრიმ-გირეისთან სოფელ ჯვარცხმაში.
ფელეტონი. ავტ: სიტყვა
შინაარსი: გურიაში საპოლიციო ძალადობის აღწერა
ყველასათვის აშკარაა, რომ გურიამ დღეს პირველი ადგილი დაიჭირა ეხლანდელ მოძრაობაში. გურულმა გლეხმა სხვა კუთხეების გლეხებზე უფრო ადრე იგრძნო „გაზაფხულის“ მოახლოება და რომ გონებრივათ წინ წაიწიოს, მიიღო სასტიკი ზომები ქურდობის, ლოთობის, ავაზაკობის და სხვა უწესოების მოსასპობლათ. ყველაზე უფრო საყურადღებო ის არის, რომ ხალხმა შეწყვიტა ყოველივე კავშირი ადმინისტრაციასთან და მით დაამტკიცა, რომ ხალხს პოლიციაზე უკეთ შეუძლია უწესოების მოსპობა და მშვიდობიანობის დამკვიდრება.
გურიის სოფლებს უფრო ეტყობა სიცოცხლე, ვიდრე გურიის დედა ქალაქს ოზურგეთს. მართალია, ოზურგეთში არ არის ფაბრიკა-ქარხნები, მაგრამ სამაგიეროთ არიან ნოქრები, რომლებიც აუტანელ პირობებში ცხოვრობენ. მათი სამუშაო დღე არ არის განსაზღვრული. უფრო შესაბრალისი არიან მეწაღეების ნოქრები, რომლებიც უმეტეს ნაწილათ მცირეწლოვანი არიან და რომლების უმრავლესობა უჯამაგიროთ მუშაობს. თითო ნოქარს უწევს დღიურათ 16-18 საათის მუშაობა. ერთი სიტყვით მუშის ექსპლუატაცია აქაც ხდება, მაგრამ აქაური ხალხი მაინც არ იღებს ხმას და მიცემია საღათას ძილს. სასწავლებლები აქაც დაკეტეს. სამოქალაქო სასწავლებლის მოწაფეებმა წარუდგინეს სკოლის მთავრობას მოთხოვნილებანი, რომლებიც შეეხებოდა სასწავლებლის შინაგან ცხოვრებას. მოითხოვეს მაგ. მოსწავლეთა 15% განთავისუფლება სწავლის ფულისაგან, სუსტ მასწავლებლების დათხოვნა და სხვა. მთავრობამ მათი მოთხოვნილებები არ დააკმაყოფილა და სწავლა შეაჩერა სეკტემბრამდის. 21 თებერვლიდან დაიხურა კერო საქალებო პროგიმნაზია. მოსწავლე ქალებმა დალეწეს ფანჯრები და დაგლიჯეს სურათები. დაიხურა, აგრეთვე, მგონი სამუდამოთ, ოთხკლასიანი სასულიერო სასწავლებელიც.
ვანო ქარცივაძე
შინაარსი: დეპეშა კორესპონდენტისგან, რომ ალიხანოვ-ავარსკიმ აცნობა კრიმ-გირეის მთავრობის განკარგულების შესრულების შესახებ. კრიმ-გირეი დეპეშით იტყობინება, რომ ალიხანოვის რაზმის მისვლა ოზურგეთში გამოწვეულია არა სადამსჯელო მიზნით, არამედ ნატანების სადგურის უსუფთაობით.
გურიის ამბები. ი. ნაკაშიძე:
შინაარსი: კრიმ-გირეის შეხვედრა ჩოხატაურში
გურიის ამბები. ი. ნაკაშიძე:
შინაარსი: კრიმ-გირეის შეხვედრა ნანეიშვილისეულში
გურიის ამბები. ავტ: ი. ნაკაშიძე
შინაარსი: კრიმ-გირეის შეხვედრა ერკეთის გლეხებთან
ახალი ამბავი
როგორც გავიგეთ, ბ-ნი სულთან კრიმ-გირეი კავკასიის უმაღლესმა მთავრობამ დეპეშით ტფილისში დაიბარა. ბ-ნი სულთან კრიმ-გირეი გუშინ, 9 მარტს, უკვე ჩამოვიდა ტფილისს.
პრესსა
შინაარსი: მოცემულია გაზეთ „ნოვოსტის“ 54-ე ნომერში დაბეჭდილი წერილის შინაარსი. წერილი ეხება გურიის გლეხთა მოძრაობას. ნათქვამია, რომ გურია რუსეთის ერთ-ერთი კულტურული კუთხეა, რომ იღებენ და ეცნობიან გაზეთებს, აღწერილია კომიტეტების საქმიანობა. კომიტეტების გავლენის საჩვენებლად მოთხრობილია „ჩერნომორსკი ვესტნიკის“ და მისი რედაქტორის, პალმის ამბავი.
გურიის ამბები. ავტ: ი. ნაკაშიძე
შინაარსი: კრიმ-გირეის შეხვედრა სურების გლეხებთან
ხალხური სასამართლო გურიაში; ავტ: სიტყვა
შინაარსი: რუსეთის იმპერიის სასამართლოს უვარგისობა, გურიაში აქამდე მოქმედი სამივე სამთავრობო სასამართლოს გაუქმება, სახალხო სასამართლოს მოქმედების აღწერა
ახალი ამბავი
ოზურგეთში სასწავლებლები, სასულიეროს გარდა, დაკეტილია
სოფ. ჯურუყვეთი (გურია); ავტ: ცალფეხი
შინაარსი: ჯურუყვეთის საზოგადოების ოთხივე სოფელი თვითორგანიზებით, შეთანხმებულად აკეთებს სასოფლო გზებს. მუშაობაში ჩართულია ყველა წოდება ნახსენებია ნადურები ქობულეთურა, გურიანთულა, საჯაოხურა და ბაილეთურა, რომლებსაც მღერიან გურულები შრომის დროს.
გურიის ამბები. ავტ: ი. ნაკაშიძე
შინაარსი: კრიმ-გირეის შეხვედრა ნიგოითის გლეხებთან, ნაწილი I
გურიის ამბები. ავტ: ი. ნაკაშიძე
შინაარსი: კრიმ-გირეის შეხვედრა ნიგოითის გლეხებთან, ნაწილი II
სხვა და სხვა ამბები
ბ-ნი სულთან კრიმ-გირეი, რომელიც მთავრობის განკარგულებით გურიაში იყო გაგზავნილი ადგილობრივ საჭიროებათა და მოთხოვნილებათა გამოსარკვევათ და რომელმაც უკვე დაათვალიერა რამდენიმე საზოგადოება, მთავარმართებლის მოადგილის განკარგულებითვე ისევ უკან იქნა გამოწვეული. ბ-ნ კრიმ-გირეის უნდა დაეთვალიერებია გურიის ყველა საზოგადოება,რაც მან ვერ მოასწრო. ამბობენ, ბ-ნი კრიმ-გირეი გურიაში აღარ დაბრუნდებაო.
გენერალ ალიხანოვს ქუთაისის გუბერნატორისთვის უცნობებია, რომ თუ ამ მოკლე ხანში არ გამოცხადდა ოზურგეთის მაზრის უფროსი ჯაფარიძე და არ შეუდგა თავის თანამდებობის ასრულებას, სამსახურიდან დათხოვნილი იქნებაო.
გურიის ამბები; ავტ: ნ. კ-ძე.
შინაარსი: კრიმ გირეის შეხვედრა გლეხებთან ასკანაში; ჯვარცხმაში, ჩოხატაურში, ნანეიშვილისეულში, სურებში.
გურიის ამბები. ავტ: ი. ნაკაშიძე
შინაარსი: კრიმ-გირეის შეხვედრა ლანჩხუთში
გურიის ამბები. ავტ: ნ. კ-ძე
შინაარსი: კრიმ გირეის შეხვედრა გლეხებთან ნიგოითში.
გენერალ ალიხანოვ-ავარსკის განკარგულებით ქ. ოზურგეთში შემდეგი განცხადება გაუკრავთ:
განცხადება ქ. ოზურგეთის მცხოვრებთ, 10 მარტი, 1905 წ.
ქ. ოზურგეთში მოსული და დაბარგებული ჯარის უფროსი აძლევს წინადადებას ქ. ოზურგეთს და მისი მაზრის მცხოვრებთ, რომ ყოველდღე კანონიერი წესრიგი იყოს დაცული, თავიანთი საქმეების შესახებ მიმართონ სასამართლოებს და შეასრულონ ყოველივე მათი კანონიერი მოთხოვნილება, ვინც ამას არ შეასრულებს, იქნება სასტიკად დასჯილი.
ყოველ გვარი იარაღის: თოფის, რევოლვერის, ხმლის, ხანჯლის და სხვ. ტარება სასტიკად აკრძალულია. დამნაშავეს ამ მოთხოვნილების დარღვევაში ჩამოერთმევა იარაღი და დაპატიმრებული იქნება.
ყოველ გვარი დუქნები და სხვა სავაჭრები, რომლებიც დღეიდან ერთი კვირის განმავლობაში არ გამოიტანენ საჭირო ვაჭრობის ნებართვას, იქნებიან დახურული.
დუქნებსა და სავაჭროებში უნდა შეწყვიტონ ვაჭრობა საღამოს რვა საათზე და დაიწყონ დილის 8 საათზე. დამნაშავენი ამის დარღვევაში დაიშტრაფებიან.
სამხედრო წესების შემოღების გამო, აკრძალულია ქალაქში სიარული კერძო პირების საღამოს 8 საათის შემდეგ; ამ წესის დასაცველათ იქნებიან დანიშნული ჯარის კაცებიდან შემდგარი ღამის პატრულები (აბხოდი). ნება არ აქვთ კერძო პირთ გადავიდნენ ჯარის ბანაკის რაიონში და რაიმე კავშირი იქონიონ ჯარის კაცებთან.
უცხადებ ქალაქის ვაჭრებს, რომ თუ ვინიცობაა სტაჩკა გამართეს ან უმიზეზოთ ფასები აუწიეს აქაური ვაჭრობის საგნებს, ჯარებს აუკრძალავ რამე იყიდონ ან შეიძინონ მათგან და ყველაფერი რაც ჯარისთვის საჭირო იქნება ხაზინის ხარჯით მოტანილ იქნება სხვა ადგილიდან.
უკანასკნელ ვაძლევ წინადადებას მოქალაქეთ და მცხოვრებთ დაიცვან წესიერება, შეასრულონ ყოველივე მოთხოვნილება მთავრობისა და მით ხელი შეუწყონ საჩქაროთ სამხედრო წესრიგის მოხსნას.
---
ქ. ოზურგეთიდან ჩვენ გვწერენ: ჯარო იზურგეთშია დაბანაკებული. განკარგულება ჯერ არაფერია, გარდა იმისა, რომ განცხადებები მიაკრეს, საღამოს რვა საათის შემდეგ ქუჩაში გავლა აკრძალულიაო; ღამღამობით ქუჩაში დადიან ყაზახ-რუსები და სალდათები და ვაი მისი ბრალი, თუ ვისმეს შეხვდნენ, ტყავს გააძრობენ და კიდევაც გაძარცვავენ; შეიძლება სახლებსაც დაუშინონ თოფები, თუ ვინმემ ეზოში ჩასვლა მოინდომა. დიდ შიშში ვართ და სახლს ვერ ვშორდებით.
---
12 მარტს 100 პლასტუნი და 100 ყაზახი რუსი ბარგი-ბარხანით გაემგზავრა ჩოხატაურში, თან გაჰყვა გენერალი ალიხანოვ-ავარსკი ამალით. ერთი კვირაა გურიაში ყველგან დაიკეტა სამრევლო სკოლები, ოზურგეთის სასულიერო სსწავლებელში სწავლა არ დაწყებულა. ახლად დაბანაკებული ოთხი ათასზე მეტია. უწესოება არა მომხდარა-რა.
გურიის მოძრაობის შესახებ. ავტ. ნ. მარრი
განხილული აქვს „ნოვოე ვრემიას“ და „რაზსვეტიას“ სტატიები.
კორესპონდენცია. ავტ: ჭინკაი
სასწავლებლებში სწავლის შეწყვეტა, საქალებო სკოლაში ბუნტი
ქუთაისის გენერალ-გუბერნატორი ჯამბაკურ-ორბელიანი შეხვდა მაზრის უფროსს, თავადაზნაურობის წარმომადგენელს თ. კ. ერისთავს და საქალაქო თვითმმართველობის წარმომადგენლებს.
კრიმ-გირეის შეხვედრა ლანჩხუთში
აპრილი, 1905
ალიხანოვ-ავარსკის ცნობა, რომ მეთაურების დაპატიმრების და გადასახლების შემდეგ გურულები დაწყნარდნენ და მაზრაში სიმშვიდეა. დამწვარი კანცელარიების ნაცვლად აშენებენ ახა, ქვის შენობებს.
ჯავახეთი; ავტ: ბაგრატ ბეთანელი
ამ უკანასკნელ დროს ჯავახელების ყურადღება მიიქცია გურიის მოძრაობამ, გურიის ამბებმა. დღეს ყველას გურია აკერია პირზე, „გაუმარჯოს გურიას“ - გაიძახის ყველა, დიდი თუ პატარა, ქალი თუ კაცი, სომეხი თუ ქართველი. სოფლებში ვისაც გაზეთები მოსდის, მოსვენება არა აქვს, ხან ერთი მოდის და ხან მეორე, - მასწავლებელო, შენი ჭირიმე, ერთი კიდევ წაგვიკითხე ეგ გურიის ამბებიო“
სულთან-ყირიმ-გირეის აზრი გურიის შესახებ
დაპატიმრებულია ქალაქის ექიმი ჭოღოშვილი და კიდევ 7 ადამიანი, მათ არხანგელსკის გუბერნიაში გადასახლებას უპირებენ.
გაიმართა გურიის სამღდელოების კრება, შეიკრიბა 60 მღდელი და შეუერთდა იმერეთის სამღვდელოების მოთხოპვნას ავტოკეფალიის შესახებ.
გადადგა მაზრის უფროსი ჯაფარიძე. მის ადგილას ინიშნება მაზრის უფროსად ნამყოფი ლაზარენკო.
მოგზაური N13, 10 აპრილი
დაბა ნაგომარიდან გვწერენ (გურია): 27 მარტს ჩვენს დაბასაც ესტუმრნენ ყაზახი-რუსები და გენერალ ალიხანოვის ბრძანებით დაუწყეს ჩხრეკა დუქნებსა და სახლეებს. თუმცა ეგონათ ბევრ რამეს აღმოაჩენდნენ, მაგრამ მოტყუვდნენ, ვერაფერი აკრძალული ვერ იპოვეს. ეს იყო საღამო ხანს. იმ ღამეს აქვე დარჩნენ. მხოლოდ ამ დროს დატრიალდნენ მცველი კაზაკები, დაერივნენ სოფლელებს, ვის ვერცხლის ქამარი მოსტაცეს და ვის საათი, წარმოიდგინეთ კვერცხებსაც კი იტაცებდნენ სახლებიდან. ეს ამბავი, თუმცა იმათ უფროსებს აცნობეს დამკარგავებმა, მაგრამ იმათგან რა სამართალს გამოიტანდნენ?
გენერალმა ალიხანოვმა აცნობა უმაღლეს მთავრობას, გურია დამშვიდებულიაო ეს მართალი მხოლოთ იმ მხრით არის, რომ გურულები თავდაჭერილათ იქცევიან ჯერჯერობით, მხოლოდ ამასაც საზღვარი აქვს. მომავალში კი ვინ იცის, საქმე როგორ წავა..
იქიდანვე გვატყობინებენ: ის ცნობა, რომ ვითომ ბიბლიოთეკები გახსნილიყოს, სიმაღთლეს მოკლებულია. ნამდვილათ ბიბლიოთეკის შენობა თავის სადგომათ გაიხადეს და თითონვე პატრონობენ ჩვენში წეს-რიგის დამცველები.
კორესპონდენცია. გურია. ავტ: ჭაჭვეთელი.
გურიაში სიმშვიდეა, მემამულეებმა დაუთმეს გლეხებს მიწები დასამუშავებლად გლეხების მიერ დადგენილ ფასად, მოცემულია ეს ფასებიც. მხოლოდ ოზურგეთის ახლო სოფლებში ცხოვრობენ კაზაკების თავდასხმის შიშით.
გურია (11 აპრილი). ამ ექვსი დღის განმავლობაში მხოლოდ დღეს ვეღირსეთ, როგორც იყო, გაზეთების მიღებას. მოვიდა თუ არა ფოსტა, მაშინვე მშიერი მგლებივით დაეწაფა დიდი და პატარა გაზეთებს. ყველას განურჩევლად სქესისა და წოდებისა, განათლებულობისა და გაუნათლებლობისა ერთობ აინტერესებს ახალი ამბები და საქვეყნო მოძრაობა
ახალი გაზეთი გაქ ბატონო?
გვეკითხება სოფლიდან ჩამოსული ღარიბად ჩაცმული დედაკაცი, რომელსაც ცალ ხელში კალათით კვერცხი ან ყველი უჭირავს გასაყიდი
დღეს არ მიგვიღია, გუშინდელი არის თუ გინდათ - უპასუხებთ
გუშინდელი წაკითხული მაქვს, მე დღევანდელი მინდოდა, - წყენით ამბობს კითხვის მოყვარული და გულდაწყვეტილი მიდის. აი, როგორ დაინტერესებული არიან გურიის სოფლებში გაზეთის კითხვაში
ექვს აპრილს ოზურგეთში დაბრუნდა სამეგრელოში წასული გენერალი ალიხანოვ-ავარსკი. იმის განკარგულებით რვა აპრილს დააპატიმრეს ჭიათურიდან ახლად ჩამოსული თ-დი მიხეილ თავდგირიძე. ის ოცი დღეა, რაც ჭიათურაში იყო, ჩამოვიდა თუ არა შეიპყრეს და ადგილობრივ საპატიმროში ჩასვეს.
ს. გურიანთაში მოჰკლეს ახალგაზრდა ჩალვადარი გლეხი არობელიძე. ის ღამით სახლიდან გარედ გამოუხმიათ, თავი ქვით გაუტეხიათ, კისერში ჯოხი გაუყრიათ და მიწა გადაუყრიათ. მსხვერპლი მაშინვე არ მომკვდარა და მეორე დღეს მძებნელთ საშინელი გულშემზარავი ყმუილი შემოსმიათ და ისე მიუგნიათ. მიწიდან გაუნთავისუფლებიათ, მაგრამ დიდხანს ვეღარ უცოცხლია. მიზეზი მკვლელობისა, როგორც ამბობენ, შემდეგია: ოზურგეთში მოვაჭრე ე. დონაძეს სადგურ ნატანებიდან გამოუტანებია რვაასი მანეთის ფართლეულობა და დაუბარებია, ოზურგეთში ამომიტანეო, თითონ კი ეტლით ოზურგეთს წამოსულა, მეორუმე არობელიძეს საქონელი პატრონისათვის არ მიუტანია, სადღაც გადაუმალავს და დონაძისათვის უარი უთქვამს. ამის შემდეგ მოჰკლეს არობელიძე და ცოცხალმკვდარი მიწაში დამარხეს, მაგრამ ვინ ან რა მიზნით, ეს არ იციან. ზოგი ამბობს, სოფლელებმაო, ზოგი: ამხანაგები ჰყავდა ნაქურდალის შენახვაშიო და ისინი მოჰკლავდნენო. სოფლელები ერთობ შეაწუხა ამ ამბავმა. ნაქურდალ ნივთებს ეძებენ, მაგრამ ჯერ ვერ აღმოაჩინეს.
ათ აპრილს ოზურგეთის აფთიაქის პატრონს ვასილ ხუნდაძეს ეწვია სამი ახალგაზრდა კაცი და ფულს შეესესხა. ის მაშინვე მიხვდა ეს შესესხება რაღაც არა ჩვეულებრივი იყო, კასისკენ წავიდა სტუმრების დასაკმაყოფილებლად, მაგრამ იმას აღარ აცალეს, გააღო თუ არა კასა ხუნდაძემ, ფულის მოყვარული ყმაწვილები ეცნენ და თითონ ამოიღეს, რაც კი იყო შიგ ფული. მაგრამ ბევრი არ აღმოჩნდა: სულ წაეღოთ ოც-მანეთამდე...
როგორც ხმა დადის, ოცდა ხუთ აპრილისათვის გენერალმა ალიხანოვ-ავარსკიმ გურიის ყველა სოფლის მასწავლებლები უნდა მოიწვიოსო.
სილია
ალიხანოვის ბრძანებით დაჭერილები არიან ექიმი გიორგი ჭოღოშვილი, ალექსანდრე წუწუნავა, სიმონ ღლონტი, თედო კიკვაძე, სამსონ ვაშაყმაძე, ისაკი საბაშვილი. მისჯილი ჰქონდათ გადასახლება, მაგრამ გავრცელდა ხმა, აღარ გზავნიანო.
ცნობები გურიის ცხოვრებიდან.
აღწერილია სხვადასხვა სოფელში (ხვარბეთი, დვაბზუ, ბზვანი) კაზაკების მოქმედებები
სოფ. ხვარბეთი. 25 მარტს ჩვენს სოფელს ყაზახ-რუსებმა ალყა შემოარტყეს. სოფლიდან გამოსვლის ნებას არავის აძლევდნენ. რამდენიმე მოსახლე კაცი გაჩხრიკეს და ბევრი დაიჭირეს. დაიჭირეს შერმადინ გობრონიძე, რომელსაც რევოლვერი და ბერდანკა უნახეს, ორივე იარაღის რა თქმა უნდა, წაართვეს, მეორე დღეს გიორგი მარგალიტაძე დაიჭირეს, დაიჭირეს ასევე არსენ კეჭაყმაძე, რომელსაც ოზურგეთში ავადმყოფი მიჰყავდა ექიმთან. დაიჭირეს აგრეთვე ერთი ყმაწვილი ალექსი გობრონიძე და იფიქრეს ამას უსათუოდ ვათქმევინებთ ვინ არის ბუნტისთავიო, მაგრამ ვერავინ დაუსახელა...ამათ გარდა ბევრი გაჩხრიკეს ჩვენ სოფელში, მარა დაჭერით არავინ დაუჭერიათ. 26 მარტს ძალით მოხადეს მურვანიძის ღვინით სავსე ჭური, თუმანოვის აფთიაქის პროვიზორს, ფინია ძაღლი მოპარეს და როცა ამან ალიხანოვთან იჩივლა, უკანასკნელმა ასეთი „უაზრო“ საჩივრისთვის ერთი კვირა ციხეში ჯდომა მიუსაჯა
ერთ აქტიურ გლეხს, ოზურგეთის ბაზარზე მიმავალს კაზაკმა მისცა მხოლოდ პატრონა, ბერდენკა გექნება და მოიხმარეო. მანაც გამოართვა, ბოლოს აღარ მოეწონა ასეთი საქციელი და ნაჩუქარი პატრონები შორს გადაყარა. არ გასულა ათიოდე წუთი, რომ იგივე კაზაკი ოთხი მისი ამხანაგით გადაუდგა. გაჩხრიკეს გლეხი იმ იმედით, რომ ნაჩუქარ პატრონებს ვიპოვნით და რაიმე სარგებლობა შეიძლება ვნახოთო, მარა დახე მათ გაკვირვებას, როცა გლეხს აღარ აღმოაჩნდა. ეს ჩვენზე უხერხემლო ყოფილაო, ჩაილაპარაკეს ყაზახ-რუსებმა და გაბრუნდნენ.
სოფელ დვაბზუში ყაზახ-რუსები დაეცნენ მედუქნეებს, ორი რევოლვერი და ორი ბოთლი არაყი წაართვეს, ერთ მგზავრს თუთუნიანი ქისა წაართვეს, ღვინიან ტიკში კი ხანჯალი უკრეს და ღვინო დაუღვარეს. ერთი სიტყვით ასეთი ფაქტებით სავსეა გურიის დღევანდელი ცხოვრება. ხალხი, რომელის დამშვიდებასაც ალიხანოვი თავის რეპრესიულ ზომებით აღწევს, დღეს ასეთ უსამართლობას ითმენს, როგორ შეიძლება კაზაკების ასეთი თავაშვებული საქციელი ჯარის მთავარსარდალმა არ იცოდეს, მარა უეჭველად თითონაც თანაუგრძნობს მოქმედებას. გურულებმა თავისი კეთილგონიერება მრავალ საქმეში დაამტკიცეს, მარა გურიის ცხოვრება იმასაც მოწმობს, რომ ამ ხალხს დაუსრულებელი მოთმინება არა აქვს.
რუსულ გაზეთის აზრი გურიის მოძრაობაზე. ავტ: დ. კ.-სკი
ნათარგმნია ზავადნოე სლოვო N84 პატარა სტატია
გურიის ამბები (შენიშვნები) ; ავტ: ლ. (ვლადიმერ დარჩიაშვილი)
აღწერილია ნატანები-ოზურგეთის გზა, ალიხანოვის ჯარის ბანაკი ზვანში, შედარება შვიდი თვის წინანდელ გურიასთან, გლეხთა მოძრაობის არსებული მდგომარეობა
„პატარებიც კი, რომელთაც ცელქობის მეტი არაფერი უნდა ახსოვდეთ, დღეს მთელ გურიაში ერთობას და თავისუფლებას გაიძახიან და ვერცხლის ზარივით კრიალა ხმით ახალი დროის შესაფერის ლექსებს მღერიან“
მაისი, 1905
როგორც გავიგეთ, გურიაში დაბანაკებული რაზმის უფროსი ალიხანოვი ერევნის გუბერნიაში გაუგზავნიათ. მის ნაცვლათ უფროსობა პოლკოვნიკ ალფტანისათვის ჩაუბარებიათ.
სოფელ გომში მოკლეს ოქროპირ ბურჭულაძე. ხალხმ ათვითონ შეიპყრო მკვლელები და პოლიციას გადასცა
ივნისი, 1905
ფოთში გურულ-მეგრელ მუშათა შორის ჩამოვარდნილ უთანხმოების გამო; ავტ: თედო სახოკია
სთხოვს ბენია ჩხიკვიშვილს დაასახელოს ვინ არის „პარიზში ნასწავლი ავტონომისტი“, რომელიც წაახალისებდა ფოთში გურული და მეგრელი მუშების დაპირისპირებას.
სოფლად. გურია; ავტ: სილია (სილიბისტრო თოდრია)
სამი მაგალითი იმისა, რომ გურულები იცავენ წესრიგს და თავად იჭერენ დამნაშავეებს.
ოზურგეთში მეფურნეები გაიფიცნენ, ქალაქი თითქმის უპუროდაა დარჩენილი.
კორესპონდენცია. ოზურგეთი. ავტ: მ.ტ.
მოქეიფე პრაპორშიკი შეაწუხა მეზობლად გარდაცვალებულის სახლში ტირილმა და მოაწყო დებოში.
ქუთაისის ციხეში პატიმრების გაფიცვაა ხიდისთაველი ტუსაღების გამო. 1903 წლის ნოემბერში ჩოხატაურში წვევამდელთა დემონსტრაციაზე დაკავებული პირების სასამართლო ჯერ კიდევ არ გამართულა. 1904 წლის 2 მაისს პოლიციის თავდასხმა ხიდისთაველების მსვლელობაზე და მათ მიერ ესე კალანდაძის მკვლელობა, ამ საქმეზე დაპატიმრებულებიც სასამართლოს ელოდებიან.
300 ფოთელი მუშის წარმომადგენლების ღია წერილი ბენია ჩხიკვიშვილს, რედაქციის განმარტება ჩხიკვიშვილის და სახოკიას წერილებზე.
ფოთში გურულ-მეგრელ მუშათა შორის ჩამოვარდნილ უთანხმოების შესახებ; ავტ: ბენია ჩხიკვიშვილი
პასუხი თედო სახოკიას წერილზე
ბენია ჩხიკვიშვილის სამი წერილი. ერთი წერილით ის მიმართავს ფოთის სამასი მუშის რწმუნებულებს, მეორე წერილით „სიტყვას“ (სამსონ ფირცხალავა), მესამეთი გაზეთის რედაქციას კაპიტონ მეუნარგიას შესახებ. წერილები ეება ფოთში გურული და მეგრელი მუშების დაპირისპირებას
სერაპიონ რამიშვილი წერილით აცხადებს, რომ 1904 წელს გაზეთ „კვალის“ მეშვეობით ცილი დასწამა ხიდისთავის აფთიაქის პატრონს ნიკო გეგელაშვილს, ახლა სიმართლე გამოარკვია და ცილისწამება სიმართლეს მოკლებულია.
თბილისელი ასოთამწყობები ზიზღს და პროტესტს უცხადებენ გურიაში ს. ციხეში ჩადენილი საქციელის გამო სერგო ქორიძეს.
ივლისი, 1905
გურიის სასოფლო სამმართველოთა მწერლებმა 23 ივნისს გამართეს კრება და შეიმუშავეს რეზოლუცია, რომლის მიხედვით ითხოვენ დამფუძნებელი კრების დანიშვნას
სოფელ ჩოჩხათში სახალხო სასამართლოს მიერ ქალის გასამართლება ქრმის მკვლელობის გამო.
დაბა-სოფლის ამბები. ავტ. სოფლელი გლეხი
შუხუთში მოქალაქეები თვითორგანიზებით ამუშავებენ ყანებს, ქალები აქტიურად არიან ჩართული საზოგადოებრივ საქმეებში
აჭარა; ავტ: ბებერი ძია
გურიაში ეშინოდათ აჭარიდან ჯაბალ-ბეგი ხიმშიაშვილის თავდასხმის. მასთან იმყოფება ესიკა ნაკაშიძე, რომელსაც მიქელგაბრიელის საზოგადოებამ ბოიკოტი გამოუცხადა. აჭარაშიც დაიწყო გლეხთა მოძრაობა. მთაგინურის და ბახმაროს საძოვრებზე მემამულეებს გლეხებმა მოთხოვნები წაუყენეს
აგვისტო, 1905
ცნობა რიონის რაზმის დაშლის შესახებ
ცნობა 5 აგვისტოს ჯუმათის მონასტრის გაძარცვის შესახებ
გურიაში გაგზავნილი ჯარი მეფისნაცვლის ბრძანებით დაიშალა და თავის ბინაზე უნდა დაბრუნდეს
ფოთში გურულ და მეგრელ მუშებს შორის ჩამოვარდნილი უთანხმოება მოგვარდა. არტელში მიიღეს 60 უკმაყოფილოდ დარჩენილი უმუშევარი მუშა.
ს. შემოქმედი (გურია); ავტ: ალე
გურიანთაში და შემოქმედში გამონჩდა თაღლითი ექიმი, რომელიც ძალიან იაფად მკურნალობს, მაგრამ ნიშნავს ცრუ წამლებს და ყიდის მათ ძალიან ძვირად. ხალხი მაინც დადის მასთან
კიდევ ერთხელ ბ. თ. სახოკიასა და К-ს შესახებ; ავტ: ბენია ჩხიკვიშვილი
6 აგვისტოს ჩხიკვიშვილსა და თედო სახოკიას შორის სამედიატორო სასამართლოს ჩაშლის შესახებ
სამედიატორო სასამართლოს თავმჯდომარის, ვასილ დემიდოვის წერილი ამ საქმიდან გადადგომის შესახებ
ქალების და ბავშვების ჩართულობა გურიის გლეხთა მოძრაობაში
გურია; ავტ: სილია
გურულები უნდობლობას უცხადებენ სამთავრობო დაწესებულებებს; აღარ სწავლობენ მთავრობის სკოლებში და თავისით აპირებენ სასწავლებლების მოწყობას, ბოლომდე ვერ აღმოფხვრეს დამნაშავეობა, მეეტლეთა კრებამ შეიმუშავა წესები
ღია წერილები ბ.ბ. თედო სახოკიას და სამსონ ფიცხალავას; ავტ: ლ. დავითაია
ბენია ჩხიკვიშვილის მოწმე ლუკა დავითაიას ჩვენება სამედიატორო სასამართლოზე
ოზურგეთში დაბანაკებული ჯარი აბარგულა და წასულა, იმის მაგივრათ ორი ბატალიონი პლასტუნები გადმოჰყავთო
ნიკო ელიავას და მიშა იაშვილის წერილი რედაქციას ბ. ჩხიკვიშვილს და თ. სახოკიას შორის არებულ სამედიატორო სასამართლოს საქმეზე.
ფილიპე ჟორჟოლიანი სამედიატორო სასამართლოში იწვევს სტუდ. ვასო მგალობლიშვილს და ვასო ბერეჟიანს, ხოლო მისი მხრივ ასახელებს გიორგი შილაკაძეს და ვლადიმერ ცეცხლაძეს.
სექტემბერი, 1905
ცნობის ფურცელი, N2899, 1 სექტემბერი,
ოზურგეთიდან გვატყობინებენ, რომ 29 ამ თვეს არხივის კარებისთვის გასაღები მიუყენებიათ და რვა ბერდანის თოფი წაუღიათ
როგორც ოზურგეთიდან გვატყობინებენ, ლეხაურისა და შემოქმედის სოფლის საზოგადოებებს საერთო სამაზრო საბჭოში თავიანთ წარმომადგენლად აურჩევიათ თეოდორე კიკვაძე.
როგორც ოზურგეთიდან გვატყობინებენ, ლეხაურისა და შემოქმედის სოფლის საზოგადოებებს საერთო სამაზრო საბჭოში თავიანთ წარმომადგენლად აურჩევიათ თეოდორე კიკვაძე.
ერობის შემოღება; ავტ: ლია
ნიკო თავდგირიძის და მეორე ორატორის კამათი, რეზოლუციის შინაარსი, ერობის არჩეული შემადგენლობა
დ. ზუგდიდიდან ქ. ოზურგეთში გაიგზავნა არდაგანის პოლკის ერთი როტა, აქედან ნახევარი როტა ქობულეთს წავა.
13 სექტემბერს სადგურ ნიგოითს და ლანჩხუთს შორის 11 ადამიანი თავს დაესხა საქონლის მატარებელს, გატეხეს და გაძარცვეს ერთი ვაგონი.
ოზურგეთი. ავტ: ლია
ოზურგეთის თვითმმართველობის დაარსების დღიდან ხალხი ითხოვს მეორე აფთიაქს, არსებული ერთი აფთიაქი ძვირად ჰყიდის წამლებს და ზოგჯერ უსუფთაოდაც. ვირუბოვი ითხოვს მის მიმართ ბოიკოტის შეწყვეტას. ქვედა უჩხუბში ბავშვთა კრება ჩატარდა.
სიმართლეს მოკლებულია ტფილისის გაზეთებში რამდენჯერმე მოყვანილი ცნობა, ვითომ გენერალი ალიხანოვი ქუთაისის გუბერნიაში დაბინავებულ ჯარის უფროსად ინიშნებოდეს.
16 სექტემბერს ბათუმში „ცესარევიჩის“ გემით ჩამოვიდა ხერსონის პოლკის მთელი შტაბი.
გურიაში (დაკვირვებანი და შთაბეჭდილებანი); ავტ: პროფ. ნ. მარრი
გურიაში (დაკვირვებანი და შთაბეჭდილებანი); ავტ: პროფ. ნ. მარრი
13 სექტემბერს სად. ლანჩხუთის ბანაკიდან 11 შეიარაღებული კაცი თავს დაეცა მიმავალ მატარებელს N22, შეაჩერა, გაძარცვა საქონლის ვაგონები და მიიმალა.
დაბა-სოფლის ამბები. ქ. ოზურგეთი; ავტ: სილია
ერობის შემოღებაზე თავდგირიძის და მეორე ორატორის კამათი, რეზოლუციის შინაარსი, ერობის არჩეული შემადგენლობა
სოფ. ბახვი; ავტ: ი. გორდელაძე
ბახვის საზოგადოებაში გამართული კრება
გურია; ავტ: ვ. ქარცივაძე
ხალხმა დაიჭირა ნატანების გზაზე დილიჟანსის მძარცველები, სოფელ კვირიკეთში ჩატარდა სახალხო სასამართლო, ალიხანოვის კორპუსის ნაცვლად შემოვიდა სალდათების ბატალიონი, თვითმარქვია ექიმი შემოქმედში, საჭიროა მეორე აფთიაქი ოზურგეთში და ვასილ ხუნდაძე წინააღმდეგია, არცერთი სასწავლებელი ოზურგეთში არ გახსნილა
წერილები რედაქციის მიმართ; ავტ. ფილიმონ ქორიძე
ვინმე ნიკოლოზ ცხვეთაძემ დაუკარგა მოწაფეები, არის მატერიალურად გაჭირვებული და ითხოვს შემწეობას
ცნობის ფურცელი, N2913, 21 სექტემბერი
ნიგოითის სადგურის დარაჯს წაართვეს რევოლვერი.
გურია (ქურდების გასამართლება). ავტ: ლია.
აღწერილია ნატანები-ოზურგეთის გზაზე ეტლების და დილიჟანსების ძარცვის სასამართლო რამდენიმე სოფლის კრების მიერ ერთობლივად.
სოფ. ჩოჩხათი (გურია); ავტ: ხრის ლაზ. გურგენიძე
გაიმართა კრება იმის შესახებ, რომ შეიზღუდოს ღვინის სმა და სიმთვრალე
ოქტომბერი, 1905
ოზურგეთი. 27-29 სექტემბერს, აქ მოხდა გურიის სამღვდელოების კრებები. უმთავრეს საგანს კრებისას შეადგენდა სკოლის გახსნის საკითხი. კრებამ არსებულ სასულიერო სასწავლების შესახებ გადასწყვიტა: რადგან ამ სასულიერო სასწავლებლის სასკოლო სისტემა და რეჟიმი სრულიად არ შეესაბამება ეხლანდელ ცხოვრებას, მასში აღზრდილი ბავშვები მოკლებულ იქმნებიან მოქალაქეობრივ ცოდნას და აქ მიღებული სწავლა ვერაფრად ვერ გამოადგებათ ცხოვრებაში - ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელი დახურულ იქმნას.
შემდეგ ამისა თათბირი გაიმართა იმაზე, თუ რანაირი ტიპის სასწავლებლის გახსნა უნდა მოეთხოვათ. წაკითხულ და სიტყვა-სიტყვით განხილულ იქმნა იმერეთ-სამეგრელოს სამღვდელოების მიერ შემუშავებული სკოლის პროექტი, რომელიც უვარგისად იქმნა ცნობილი. ხსენებულ პროექტში არსად არ არის ნახსენები, თუ როგორ უნდა იყოს მოწყობილი სასწავლებლის ორგანიზაცია. კრებამ დაადგინა, რომ გახსნას ოთხკლასიანი რეალური პროგიმნაზია და ამისთვის ითხოვოს ნებართვა. შემუშავებულ იქმნა სასწავლებლის პროექტი, რომელიც მოკლედ შემდეგს ამბობს: სკოლაში უნდა ისწავლებოდეს შემდეგი საგნები: 1) საღმთო სჯული (ქართულად), 2) რუსული ენა, 3) სიტყვიერება და ლიტერატურა, 4) კანონები (ქართულად), 5) მსოფლიო ისტორია 6) გეოგრაფია, 7) ალგებრა, 8) არითმეტიკა, 9) გეომეტრია, 10) ბუნების მეტყველება (ქართულად), 11) რომელიმე ახალი ენა, 12) ხატვა-ხაზვა, 13) ჰიგიენა (ქართულად), 14) წერა, 15) გალობა. სასწავლებელში მიიღებიან ყველა დაბალ სასწავლებელში კურს დასრულებულნი, რომელთაც სწავლა ეხლახან შემუშავებული პროგრამით ექმნებათ მიღებული. ამ რეალურ სასწავლებელში კურს დასრულებულს ნება ეძლევა შევიდეს პირდაპირ სხვა რეალურ სკოლებში, სადაც მეხუთე კლასში უნდა იქმნას მიღებული. ამ სკოლაში შესვლის ნება აქვთ როგორც სასულიერო, ისე საერო პირებს, თუ თავისუფალი ადგილი იქმნება. სასწავლებლის ორგანიზაცია ასე უნდა იქმნას მოწყობილი: სკოლის ზედამხედველს ირჩევს სამღვდელოება. აგრეთვე ირჩევს კიდევ ორ თავის რწმუნებულს. რწმუნებულნი და ზედამხედველი შეადგენენ პედაგოგიურ საბჭოს და ესენი იწვევენ საჭირო მასწავლებლებს. მასწავლებლებს თავიანთ თანამდებობაზე ამტკიცებს ერთი წლის შემდეგ სამღვდელოების სხდომა. ზედამხედველსაც იგივე სხდომა ამტკიცებს მის თანამდებობაზე და სხვ.
ამ სასწავლებლის შესანახად სამღვდელოებამ გადასდო თერთმეტი ათას ოთხას სამოცდა ათი მანეთი (11470 მან.).
ამას გარდა სამღვდელოების კრებამ დაადგინა 1) რადგან, როგორც ამბობენ, საერო მთავრობას განზრახვა ჰქონია რომ დრამის ფული ძალით გადაახდევინოს ხალხს და მღვდლებს გარდასცეს, სამღვდელოება კატეგორიულ უარს აცხადებს თოფითა და ხმლით აღებულ ფულის მიღებაზე და ამით თვიდან იცდენს ყოველსავე ზნეობრივ პასუხისმგებლობას; 2) მოითხოვოს ეპისკოპოზის წინაშე, რომ ყოველივე კანცელიარული მიწერ-მოწერა არ შეიძლება ქართულ ენაზე. ეს იმას გამოუწვევია, რომ ყოფილ ეპისკოპოზს დიმიტრის განკარგულება მოუხდენია, რომ არამც თუ კანცერალური მიწერ მოწერა არ შეიძლება ქართულ ენაზე, არამედ ქართულად დაწერილი თხოვნებიც არ უნდა იქმნას მიღებული სამღვდელოების მიერო! 3) ჯამაგირებში ჩვეულებრივად აღარ იქმნას გამორიცხული ფული, მაგალითად, „სასულიერო მოამბის“ გამოსაწერი და სხვ.
ჭინკაი
ქართული მუსიკა; ავტ. ფილიმონ ქორიძე
მიმოიხილავს მუსიკის მდგომარეობას და ჩაწერილი საგალობლების რაოდენობას
11 ოქტომბერს, დილის 10 1/2 საათზედ, სუფსასა და ჯუმათს შუა, როგორც დეპეშით უკვე გვაცნობეს, ასმა შეიარაღებულმა კაცმა გააჩერა მატარებელი N22, რომლითაც მოდიოდა სამხედრო ტრანსპორტი. თავდამსხმელთ გააღეს ვაგონი, გადმოიღეს ხუთი ყუთი რევოლვერი თავის მოწყობილობით და გადაიმალნენ.
ბათუმი. 24. დაბა ჩახატაურიდან ამბავი მოვიდა, რომ აჯანყებული გურულები თავს დაესხნენ ჩახატაურში მდგარ პლასტუნის კაზაკებს და ყველანი - 120 კაცამდე - ამოხოცესო. გურულებს კაზაკებისათვის ყოველივე იარაღი წაურთმევიათ.
ბათუმი. 24. სადგურ სუფსიდან ამბავი მოვიდა, რომ აჯანყებული გურულები, რიცხვით 4000-დე კაცი, ახალი სისტემის თოფებითა და ყუმბარებით შეიარაღებულნი, გარს შემორტყმიან პოსტებს, სადაც ჯარის კაცნი დაბანაკებულან, დაუტყვევებიათ და არსად უშვებენ, გურულებს იარაღი და ტყვია წამალიც ბლომად ჰქონიათო
მეტად საშიში და დამაფიქრებელი ამბები მოდის გურიის შესახებ, ზოგი ცნობები ჩვენს გაზეთშიც დაიბეჭდა გუშინ-წინ. ზოგიც სიტყვიერ ხმებადაა გავრცელებული საზოგადოებაში. ერთიც და მეორეც ე.ი. როგორც დაბეჭდილი ისე ხმად გავრცელებული ამბები ისეთის ხასიათისა, რომ გულწრფელი მეგობარი და ნამდვილი გულშემატკივარი ჩვენი ხალხისა არ ჩააფიქროს და, ხალხისათვის მოსალოდნელი ხიფათის გამო, გული სევდა-კაეშანით არ აუვსოს. ხმა გავრცელებული, ვითომ გურია აჯანყებულა, რამდენსამე ადგილას შეარაღებულ ხალხს კაზაკები ამოუწყვეტია, ჯართანაც შეტაკება მოსვლია და სისხლიც ბლომად დაღვრილა. ამბობენ აგრედვე, რომ გურიის ,,დასაპყრობად,, ჯარიც გაგზავნეს ფეხით, რადგანაც ამჟამად რკინის გზა რამდენსამე ადგილას გაფუჭებულია და მატარებლის მიმოსვლა შეწყვეტილია.
ჩვენ არ ვიცით დანამდვილებით რამდენად მართალია ხმები გურიის შესახებ. გვგგონია კი რომ ეს ცნობები გადაჭარბებული უნდა იყოს. შეიძლება ხალხს მოუხდა კაზაკებთან შეტაკება ვინაიდან ეკზეკუცია და მით უფრო კაზაკებისაგან შემდგარი ეკზეკუცია ძნელი ასატანია, - სოფელს დაუნდობლად აოხრებს და ხალხს განუკითხავად აწიოკებს, მაგრამ ასეთი შეტაკება კიდევ არ არის უეჭველად იმის მომსწავებელი, რომ გურია ,,აჯანყდა,, და აპირობს რუსეთის ლაშქართან იარაღით-შესხმული ბრძოლის გამართვას. შეიძლება უბრალო შეტაკება, რომელიც ეგზეკუციისგან გამწარებით არის გამოწვეული, ადგილობრივ ადმინისტრაციას პოლიტიკურ აჯანყებად ეჩვენა და ამიტომ ამის შესაფერი დეპეშებიც აფრინა კავკასიის უმაღლეს მთავრობასთან და ჯარის სწრაფად მიშველება მოსთხოვა.
მხოლოდ ეს არის მარტოდენ მოსაზრება, რომელსაც ხალხის მხრით მოსალოდნელი პოლიტიკური გონიერება გვაფიქრებინებს, მაგრამ შეიძლება აგრეთვე, რომ ეს მოსაზრება, სამწუხაროდ, მართალი არ იყოს და გურიის ხალხს ნამდვილად შეიარაღებულ რევოლუციის ცეცხლი აენთოს. ჩვენ არ გვინდა ეს დავიჯეროთ, მაგრამ მაინც ვსთვლით მას შესაძლებლად იმ აღელვებისა და აბობოქრების ხანაში, რომელშიაც ამჟამად ვცხოვრობთ. შესაძლებელია ეს მით უფრო, რომ ბევრს დღეს ხალხში მოლაპარაკეს და სოციალ-პოლიტიკურ იდეების მქადაგებელ-გამავრცელებელს ძალიან ადვილ საქმედ აქვს რევოლუცია წარმოდგენილი და, რახან ისტორიაში შეიარაღებული აჯანყება ხშირად მომხდარა და რევოლუციას ხშირად გაუმარჯვნია, ჰგონია რომ დღევანდელ წეს-წყობილებაშიაც შეიარაღებულ რევოლუციის გამარჯვება უცილობელი და უზრუნველყოფილია. ამ მოკლე ხანში ჩვენ მოვისმინეთ ლაპარაკი ისეთ ორატორებისა, რომელთაც ჯიბეში პაწაწკინა რევოლვერები ედვათ და ხალხს კი იწვევდნენ ციხეების და არსენალების ასაღებად. რასაკვირველია, ამგვარ ლაპარაკსა და მოწოდებას თავისი გასამართლებელი საბუთები აქვს, - საერთო სარევლუციო მოძრაობა ადამიანის მთელს ბუნებას იტაცებს, თავის ძალღონის ტეხნიკურ სისუსტეს ავიწყებინებს და მასზე ბევრად უკეთ შეიარაღებულ და განწყობილ მოპირდაპირის წინააღმდეგ საბრძოლველად იწვევს. სარევოლუციო მოძრაობას სტიქიური ხასიათი აქვს და იგი სტიქიურადვე მოედება და გაიტაცებს ხოლმე მთელს ჯგუფსა და ხალხსაც. შეიძლება ამიტომ ასეთივე სტიქიური ხასიათი მიიღო მოძრაობამ გურიაშიც.
თუ ეს, რასაც ჩენ შესაძლებლად ვთვლით, ნამდვილი გამოდგა და გურია მართლა შეიარაღებულ ბრძოლაში ჩაბმული აღმოჩნდა, - ცხადია, დიდი უბედურება, საშინელი სამხედრო აკლება და აოხრება მოელის ამ მხარეს ჩვენის სამშობლოსას. ცხადზე უცხადესია, რომ პაწაწკინა გურიას არას გზით არ შეუძიან გაწვრთნილ და თანამედროვე ტეხნიკის შესაფერად შეიარაღებულ ჯარის დამარცხება. რაც უნდა ხელის შემწყობი და დამხმარე იყოს მებრძოლ ჯგუფთათვის მთა-გორები და საერთოდ ბუნებრივი მდგომარეობა, ჯარი მაინც რამდენსამე დღეში ჩაიგდებს ხელში დაბლობებს და, მიუხედავად პარტიზანულ ბრძოლისა, სულ რაღაც ათიოდე ახალ ტიპის ზარბაზნით მთლად ააოხრებს და მტვრად აქცევს იქაურობას.
მაგრამ, ვიმეორებთ, ჩვენ გვირჩევნია არ წარმოვიდგინოთ ეს საშინელება, არ გვინდა დავიჯეროთ, რომ გურიას პოლიტიკური აჯანყება მოეხდინოს, რადგან ეს ძნელად საფიქრებელი და დასაჯერებელია და უფრო ადმინისტრაციის აღტყინებულ ფანტაზიის ნაყოფ ჰგავს, ვიდრე სინამდვილეს და ჭეშმარიტებას. საომარი ტექნიკა ისე განვითარებულია, ახლანდელი სამხედრო შეიარაღება ისე რთული და ძლიერია, რომ ჯართან ბრძოლა არათუ კაჟიან თოფებით შეარაღებულ პაწაწა გურიას, არამედ სარევოლუციოდ განწყობილ დიდ ხალხსაც გაუჭირდება, და ყოველ შემთხვევაში მასთან პირისპირ ბრძოლის გამართვა არ შეუძლიან. დღეს ის იარაღები აღარაა, რაც იყო ამ ერთი საუკუნის წინად. საფრანგეთის დიდ რევოლუციის დროს, მაგალითად, კაცობრიობამ ჯერ არ იცოდა არც ტყვიის მფრქვევლები, არც ახლანდელი საშინელი ყუმბარა-ზარბაზნები, თოფები და დინამატის პატრონები. მაშინ სარევოლუციოდ ამდგარი ხალხი საომარ ტეხნიკის მხრით ისეთსავე პირობაში იმყოფებოდა, როგორც მის წინააღმდეგ გამოყვანილი ჯარი. დღეს კი რამდენიმე ზარბაზნის გასროლა საკმარისია, რომ ნაფლეთებად იქცეს რევოლუციონერთაგან ამართული ბარიკადა და თავშესაფარი. ახლანდელ დროში სახალხო შეიარაღებულ რევოლუციას გაწვრთნილ ჯართან მხოლოდ პარტიზანული და ჯარის დამქანცველი ბრძოლა თუ შეუძლიან, თორემ არასდროს - ბრძოლა პირდაპირი და განწყობილი.
დიაღ, ტეხნიკის განვითარებამ შესცვალა წესი ბრძოლისა და დააძველა ბრძოლის ის ფორმები, რომელიც იხმარებოდა წინად ისტორიაში. ამიტომ კარგი იქნება, ზოგიერთმა რევოლუციონერებმა ეს გარემოება არ დაივიწყონ და აგიტაციის დროს თავიანთ მსმენელებს წარსული ისტორული მაგალითები ბრძოლის უცვლელ ფორმად არ დაუსახონ.
ჩვენ კარგად ვიცით, რომ ასეთი აზრი დღეს, როცა საზოგადოებრივი რევოლუცია სწარმოებს და მთელი სოციალ-პოლიტიკური ცხოვრება აფორიაქებულია, ხალხის გუნებისა და სულიერ განწყობილების გამომხატველი არაა; ვიცით, რომ იგი არა ერთსა და ორს რევოლუციონერს ავტორის სიმხდალეს ნიშნად ეჩვენება, მაგრამ ჩვენ ეს არ გვაფიქრებს, მით უფრო, რომ ამ „სიმხდალეში“ თანამოაზრედ გვყავს ისეთი კაცი, რომელიც განთქმული იყო თავის რევოლუციონერობით. ეს კაცი არის ფრიდრიხ ენგელსი.
ერთ პატარა შრომაში, რომელიც ენგელსმა თავის სიკვდილის წინად დასწერა, იგი გულახდილად ამბობს, რომ მეცნიერულ სოციალიზმის მამათ-მთავართ - მარქს-ენგელსს - ახლგაზდობაში ზოგიერთ მხრით ყალბი წარმოდგენა ჰქონდათ რევოლუციაზე. „ისტორიამ - ამბობს ენგელსი - ჩვენ (ე.ი. მე და მარქსიო) გაგვამტყუნა და ჩვენი შეხედულება ილუზიად გადააქცია. ისტორია კიდევ უფრო შორსაც წავიდა: მან არათუ ჩვენი შეცდომები დაარღვია, არამედ ძირიანად შესცვალა ის პირობები, რომლებშიაც უნდა იბრძოლოს პროლეტარიატმა. ბრძლის წესი 1848 წლის დროისა დღეს ყოველ მხრივ დაძველებულია... ძველებური აჯანყება, ქუჩებში ბარიკადებით ბრძოლა, რაც 1848 წლამდის ყველგან შეტაკების გადამწყვეტი იყო, ახლა ძალიან დაძველდა. ამის შესახებ ილუზიებით არ უნდა ვიყოთ გატაცებული: აჯანყების ნამდვილი გამარჯვება ჯარზე ქუჩებში გამართულ ბრძოლაში, - იმგვარი გამარჯვება, რომელიც მოჰყვება ხოლმე ორ მოპირდაპირე ჯარის შეტაკებას, მეტად იშვიათი მოვლენა არის. ასეთ პირისპირ გამარჯვების იმედი არც ჰქონდათ აჯანყების მომხდენთ წინადაც. ისინი ცდილობდნენ უფრო მორალური გავლენა მოეპოვათ ჯარზე, რასაც ორ მებრძოლ ხალხს შორის ომის დროს სრულიად არა ან ძალიან მცირედ აქვს ადგილი. თუ აჯანყებულთა ზნეობრივი გავლენა ჯარში ნიადაგს მოიპოვებდა, ჯარი აჯანყებულთა მხარეს გადადიოდა, - ჯარის უფროსებს დავთარი ერეოდათ და აჯანყება იმარჯვებდა. ხოლო იმ შემთხვევაში კი, როცა ეს არ ხერხდებოდა, - სავსებით ცხადი ხდებოდა უპირატესობა მცირერიცხოვან ჯარისაც კი, რომელიც უკეთესად შეიარაღებული და გაწვრთნილი იყო, დისციპლინას ემორჩილებოდა და შეთანხმებულად მოქმედებდა. ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი, რის აღსრულებაც ტაქტიკურ მოქმედების მხრით შეუძლიან აჯაყებას, არის აგება და დაცვა ბარრიკადისა. მაგრამ ერთმანეთის დახმარება, ზურგის ჯარის მოწყობა და საჭიროების დროს მოხმარება, მოკლედ რომ ვთქვათ, - შეთანხმებული მოქმედება აჯანყებულთა სხვადასხვა ჯგუფებისათვის მეტად ძნელი საქმეა. საჭიროების დროს მებრძოლ ძალთა ერთად მოგროვება, კონცენტრაცია მათთვის სრულიად მოუხერხებელია. ამიტომ აჯანყებულთა ბრძოლას პასსივურ თავის დაცვის ხასიათი ეძლევა. ისინი აქა-იქ შეეტაკებიან ხოლმე ჯარის პატარა ჯგუფებს და იჭერენ იმ ადგილებს, რომლებსაც რეგულიარი ჯარის რაზმები მიატოვებენ. ამასთან ჯარს იარაღისა და საერთოდ სამხედრო ბარგის გადატან-გადმოტანის საქმე კარგად აქვს მოწყობილი, ხოლო აჯანყებულნი კი ყველა ამას მოკლებულნი არიან. ამიტომ რაღა გასაკვირვებელია, რომ რამდენჯერმე ბარიკადებთან გამართული გმირული ბრძოლა - პარიზში 1848 წლის ივნისში, ვენაში 1848 წლის ოქტომბერში, დრეზდენში 1849 წლის მაისში - აჯანყებულთა დამარცხებით დასრულდა, როცა ჯარის უფროსები პირდაპირ ხალხის წინააღმდეგ მოქმედებდნენ, სამხედრო ცოდნით ხელმძღვანელობდნენ და ჯარის კაცებიც მათ ემორჩილებოდნენ. ის ფაქტი, რომ 1848 წლამდის აჯანყებას ხშირად გაუმარჯვნია, სხვადასხვა მიზეზებით არის ასახსნელი. პარიზში 1830 წლის ივლისში და 1848 წლის თებერვალში, აგრეთვე ესპანიაში მრავალ გზის მომხდარ აჯანყების დროს, აჯაყებულებსა და ჯარს შუა იდგა მოქალაქეთა მილიცია, რომელიც ან პირდაპირ მხარს უჭერდა აჯანყებას, ან რბილად და უენერგიოდ მოქმედებდა. ამით ჯარის ენერგიასაც ასუსტებდა და, მაშასადამე, აჯანყების ძალას ადიდებდა. ხოლო იქ, სადაც ამ მილიციამ აჯანყების წინააღმდეგ ბრძოლა დაიწყო, როგორც ივნისის თვეში პარიზში, აჯანყება კიდეც დამარცხებულ იქმნა. ბერლინში 1848 წელს გაიმარჯვა ხალხმა იმიტომ, რომ 18-19 მარტს ღამით მას მრავალი მებრძოლი შეემატა, ჯარი დაიღალა, საკმაო საჭმელი არ ჰქონდა და მის უფროსებსაც განკარგულება აერიათ. ყველა შემთხვევებში გამარჯვება იყო შედეგი ხალხისაკენ ჯარის მიმხრობისა ან ჯარის უფროსების უენერგიობისა ან იმ გარემოებისა, რომ ამ უფროსებს არ შეეძლოთ თავისუფლად სამხედრო მოქმედება. ამგვარად, ქუჩის აჯანყების კლასიკურ ქვეყანაშიაც ბარიკადა უფრო მორალურად მოქმედებდა, ვიდრე მატერიალურად. ბარიკადა იყო მხოლოდ საშუალება ჯარის სიმტკიცის შესარყევად...
„მას შემდეგ ბევრი რამ შეიცვალა და შეიცვალა ყველაფერი ჯარის სასარგებლოდ. მართალია, ქალაქები გაიზარდა, მაგრამ მათში დაბანაკებული ჯარები შედარებით კიდევ უფრო მრავალი გახდა... შეიარაღება ჯარისა ბევრად უფრო ძლიერია, ვიდრე წინად იყო. დღევანდელი პატარა „კალიბრის“ თოფი, რომელშიაც უკნიდან იწყობა პატრონები, ოთხჯერ უფრო შორს და ათჯერ უფრო სწორედ და სწრაფად ისვრის, ვიდრე 1848 წლის დროინდელი თოფი. მაშინ შედარებით სუსტად მოქმედობდა ტყვია და კარტეჩი არტილერიისა, დღეს კი იხმარება ასაფეთქებელი ყუმბარები, რომელთაგან მარტო ერთი საკმარისია საუკეთესო ბარიკადის დასამტვრევად. მაშინ კედლებსა და გალავნებს წერაქვებით ამტვრევდნენ, დღეს კი დინამიტის პატრონებია ხმარებაში.
„აჯანყებულთათვის კი ბრძოლის ყველა პირობები უარესი გახდა. ის სანადირო თოფები, რომელნიც მაღაზიებში აწყვია გასაყიდად, თუნდაც რომ წინდაწინ პოლიციამ სასროლი ნაწილები არ მოაძროს ამ თოფებს და მოსახმარად გამოუსადეგარი არ გახადოს, ჯარის კაცებისაგან ხმარებულს თოფებს დაახლოებითაც კი ვერ შეედრება. 1848 წლამდის შესაძლებელი იყო წამლისა და ტყვიისგან სასროლ მასალის დამზადება, დღეს კი თვითეულ თოფს თავის ზომის პატრონა სჭირდება; ამასთან თოფის პატრონები მზადდება სამრეწველო დაწესებულებებში, - უდროვო დროს მათი მომზადება არ შეიძლება და, მაშასადამე, ყველა თოფები უსარგებლოა, სანამ მათთვის შესაფერი სასროლი მასალა არ მოგვეპოვება. დასასარულ, 1848 წლის შემდეგ დიდი ქალაქების უბნები გაასწორეს, გრძელი, სწორი და ფართო ქუჩები გაიყვანეს და ეს კი საუკეთესო ასპარეზია ჯარისაგან ხმარებულ ზარბაზნებისა და თოფების სამოქმედოდ. გიჟი იქნებოდა ის რევოლუციონერი, რომელიც საბარიკადო ბრძოლისთვის მუშებით დასახლებულ ბერლინის ჩრდილო დასავლეთ ნაწილებს ამოირჩევდა.
„ამიტომ მკითხველი ადვილად გაიგებს, თუ რატომ ცდილობენ გაბატონებული კლასები, რომ ჩვენ იქითკენ გავწიოთ, სადაც ტყვია და ხმლით ცემა მოგველის; გაიგებს, თუ რა მიზნით გვეძახიან ლაჩრებს, როცა ხედავენ, რომ ჩვენ ქუჩაში არ გავდივართ საბრძოლველად, სადაც ჩვენი დამარცხება აუცილებელია, და მიხვდება ჩვენი მოწინააღმდეგეების გულისთქმას, რომელნიც გვთხოვენ, ჯარის ზარბაზნებს საკვებად მივცეთ ჩვენი თავი. ეს ვაჟბატონები გვეხვეწებ გვემუდარებიან და გვიწვევენ კიდეც, მაგრამ ჩვენ ისე ტუტუცები არა ვართ, რომ ამას ავყვეთ...“
ამას ამბობს ენგელსი, ის ენგელსი, რომელიც თავის ახალგაზრდობაში პირადად იღებდა მონაწილეობას რევოლუციაში და შემდეგაც განუწყვეტლივ იდეურ მეთაურობას უწევდა მთელ რევოლუციონურ პარტიას ევროპაში. საჭიროდ გვეჩვენა ენგელსის სიტყვების ქართულად განმეორება განსაკუთრებით დღეს, ვინაიდან სწორედ დღეს არის საჭირო და სასარგებლო იმ ცვლილების გათვალისწინება, რომელიც მოხდა საომარ ტეხნიკურ განვითარების წყალობით სარევოლიუციო ბრძოლის პირობებში. ხალხის მოწვევა სარევოლიუციოდ და შეიარაღებულ ბრძოლაზე მითითება ძნელი საქმე არ არის, მაგრამ არავის არ უნდა ავიწყდებოდეს თუ რა პასუხის გებლობას იღებს იგი ამ შემტხვევაში თავის თავზე. იმ ტეხნიკურსა და იდეურ მდგომარეობაში, რომელშიაც ამჟამად ხალხი და ჯარი იმყოფება ჩვენში გაწვრთნილ ლაშქართან ბრძოლის გამართვა უეჭველად ნიშნავს ხალხის გასრრესას და განადგურებას.
დღეს ამგვარი გასრესის წინ სდგას გურია და, ვინ იცის, - იქნება სხვა ადგილებიც! და ყველანი ვალდებული ვართ რამე ვიღონოთ ამ უბედურების თავიდან ასაცდენად. უნდა ვიღონოთ ამ უბედურების თავიდან ასაცდენად. უნდა ვიზრუნოთ და რაიმე ღონისძიება გამოვნახოთ, რომ ერთის მხრივ შეკაბეული იქნას ხალხი და მეორეს მხრით უკან დაწეული იქნას ჯარი, რომელიც ხალხის პირისპირ სდგას და განადგურებას უქადის. ეს ძალიან საშური და ყოველმხრივ ასაწონ დასაწონი საქმეა, თორემ რამდენისამე დღის შემდეგ, ვინ იცის, იქნება გვიანიც იქნეს და ყველანი ან საფლავში ჩავიდეთ ან ძაძებით შევიმოსნეთ.
ტფილისის გუბერნიის თავად- აზნაურთა მარშლის თანამდებობის აღმასრულებელმა ა. ი. ჯამბაკურ-ორბელიანმა დღეს შუადღის 12 საათისათვის, მოიწვია ტფილისის რამდენისამე დაწესებულებისა და პრესის წარმომადგენელნი გურიის დღევანდელს მდგომარეობაზე მოსალაპარაკებლად. თუმცა კრება დღეისათვის იყო დანიშნული, მაგრამ ხალხმა ვერ მოითმინა გუშინვე მოითხოვა კრების მოხდენა. მარშალს კაცი გაუგზავნეს უთუოდ მოდიო, რადგანაც გურიას გარს ჯარი ახვევია, კიდევ მრავალი იგზავნება და შესაძლებელია მხარე გაანადგურონ და მიწასთან გაასწორონო. თავ. ორბელიანი დაუყოვნებლივ გამოცხადდა, სიხარულით მიეგება ხალხის სურვილს და კრება დაიწყო. საკრებულოს დარბაზი მთლად გაიჭედა. მათ შორის იყვნენ წარმომადგენელნი სამღვდელოებისა, გურიისა, სამეგრელოსი, ქუთაისისა და სხვ. ერთმა ორატორმა სთქვა: გურია ძალიან გაჭირვებულია; გარს ჯარი ახვევია. დაწვრილებითა და დარწმუნებით არა ვიცით რა, მხოლოდ ცუდი მაბები მოგვდის, ამასვე გადმოგვცემს აგრეთვე დეპეშებიც. მოცდა აღარ შეიძლება. დღესაც გაჰგზავნე ორი პოლკი; უნდა ვიღონოთ რამე, რომ ეს ჯარი უკანვე დავაბრუნებინოთ. ვთხოვ საზოგადოებას დეპუტაცია გავუგზავნოთ ნამესტნიკს და ვთხოვოთ, ჯარი უკანვე დააბრუნოს და ყოველი ღონისძიება მივიღოთ გურიის დასამშვიდებლად.
ამ წინადადებას ბევრი ორატორი დაეთანხმა და შემდეგი დაუმატეს: სთხოვონ აგრეთვე სულთან კრიმ-გირეის, მალამასა და ვიტტეს, რომ ამ საქმეში დახმარება აღმოუჩინონ. ერთმა ორატორმა სთქვა: უთუოდ სულთან კრიმ-გირეი უნდა იქმნეს იქ გაგზავნილი და საქმეს მხოლოდ ის გააკეთებს ჩვენის დეპუტაციის დახმარებითაო. ზოგმა განაცხადა, დეპუტაციით ვერას გავხდებით, პირდაპირ აშკარად შევატყობინოთ ნამესტნიკს, რომ, თუ იქიდან ჯარს არ გამოიყვანს, ჩვენ და სულ ყველანი იარაღით წავალთ და ჩვენს სისხლსაც იქ დავღვრითო. „უნდა მოვიმხროთ, - სთქვა ერთმა ორატორთაგანმა, - ყველა წარმომადგენელი სხვადასხვა ქალაქებისა და დაწესებულებისაა, რომ ისინი ამ საქმეში ბეჯითად დაგვეხმარნენ იმ დრომდის მაინც, ვიდრე მომავალი პარლამენტი გამოარკვევდეს, თუ რა უნდა მიენიჭოს ყოველ ცალკე კუთხეს რუსეთისას და მთელს სახელმწიფოს. კიდევ დაუმატეს აგრედვე, რომ, თუ ნამესტნიკმა არ შეიწყნარა დეპუტაციის თხოვნა, მაშინ მიმართონ ვიტტეს და თვით ხელმწიფეს. ხანგრძლივის კამათის შემდეგ, ამორჩეულ იქმნა დეპუტაცია შემდეგის პირებისაგან: ტფილისის გუბერნიის მარშლის მაგიერი თავ. ა.ი. ჯამბაკურ-ორბელიანი, გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსი გიორგი (ახლად დანიშნული), ტფ. ქალაქის მოურავის მოადგილე თავ. ე.ნ. ჩერქეზიშვილი, თ. ვ.ს. მიქელაძე, უგან. თავ. მ. ა. გრუზინსკი, თავ. ვ.გ. მაჩაბელი, გურიის თავადები პეტრე და ალექსანდრე ერისთავები და დ.ზ. სარაჯიშვილი. ეს დეპუტაცია დღეს, 29 ოქტომბერს, წარუდგენა ნამესტნიკს და წარუდგენს თავისს შუამდგომლობას.
ქუთაისიდან გვატყობინებენ, რომ ის ამბავი ვითომდა გურულების წინააღმდეგ რეპრესიული ზომები მიღებული ყოფილიყოს, მართალი არ არის. ხალხის დასამშვიდებლად გურიაში გუბერნატორი სტაროსელსკი წასულა.
ივერია N193, 30 ოქტომბერი
ვისი „დაპყრობა“ უნდათ?
ჩვენი ეჭვი გამართლდა, - გამართლდა ჩვენდა სასიამოვნოდ და სასიხარულოდ: ის ხმები, რომ გურია აჯანყდა და ჯართან პირისპირ საბრძოლველად გამოვიდაო, არ გამართლდა - ეს ხმები ძალზე გაბერილი და გადაჭარბებული გამოდგა. ქუთაისის გუბერნიის მმართველი ალ. ყიფშიძე ოფიციალურად აცხადებს, რომ გურიაში არავითარი აჯანყება არ მომხდარა, - მოხდა მხოლოდ პატარა შეტაკება მოდარაჯე კაზაკების რაზმთან, რომლის მსგავსი თითქმის ყოველდღე ხდება სხვაგანაც. გასკდა და გაჰქრა ის ბუშტი, რომელშიაც გურიის პოლიტიკური აჯანყების ამბავი იყო გამოხვეული და ცხადად გამომჟღავნდა, რომ ადმინისტრაციას რწყილი აქლემად დაუსახავს და ჩვეულებრივი შეტაკება ცეცხლ-ანთებულ აჯანყებად მოსჩვენებია.
ეს ასეა, მაგრამ საქმე ეხლა ის არის, თუ რა გზას დაადგება და რას მოიქმედებს კავკასიის უმაღლესი მთავრობა. ჯარი უკვე გაგზავნილია გურიისაკენ და კიდევ გაგზავნასაც აპირობენ. მაგრამ ვის წინააღმდეგ, ვის დასაპყრობად და დასამორჩილებლად? გურიას არავითარი დაპყრობა არ ეჭირვება, რადგან იგი არავის არ განშორებია და არც უფიქრია განშორება და განცალკევება. ეს აზრი შეთხზეს და გავვრცელეს ზოგიერთ ბობოლა ბიუროკრატებმა, რომელნიც შემთხვევას უთვალთვალებენ, რომ ხალხის წინააღმდეგ სამხედრო ძალის ხმარება რაიმე საბაბით მაინც დაასაბუთონ და გაამართლონ; მათ სურთ ხალხს უჩვენონ ჯარის ძალა და მზად არიან გაიხარონ, თუ ამისთვის ცოტანი მაინც შესაფერი შემთხვევა მიეცემათ.
მაგრამ თვითონ მთავრობა? რას ფიქრობს იგი, ვითარცა უმაღლესი ორგანო ჩვენი ქვეყნის მართვა-გამგეობისა? სურს მას სისხლი დაღვაროს და გურია ამოსწყვიტოს მხოლოდ იმისთვის, რომ მისი შვილები თავისუფლებისთვის იბრძოდნენ, - იმ თავისუფლებისთვის, რომელიც დღეს უკვე ხელმწიფის მანიფესტით შეურყველ კანონად არის აღიარებული? თუ, პირიქით, იგი გულწრფელად მსურველია, როგორადაც არა ერთხელ გამოუცხადებიათ, ხალხის დამშვიდებისა და ამიტომ სწადიან ფაქტიურად ცნობა იმ მოქალაქეობრივ პირობებისა, რომელშიაც არის შესაძლებელი და მოსალოდნელი კულტურულ ცხოვრების ნორმალური მსვლელობა და განვითარება?
ამ საკითხზე შეურყეველ პასუხს მოგვცემს ის გადაწყვეტილება, რომელსაც მიიღებს მთავრობა გურიის შესახებ. გურია არ აჯანყებულა, - მაშასადამე, საჭირო არაა მის „დასაპყრობად“ ჯარის გალაშქრება და გურიაში საომრად წასვლა. ყოველი ადმინისტრატორი, რომელსაც გულწრფელად სწადიან მანიფესტითაც აღთქმულ ძირითად რეფორმის განხორციელება, უნდა ცდილობდეს, რომ ეხლანდელ საზოგადო აღელვების ხანაში ჯარი და ხალხი ერთმანეთს არ შეაფეთოს და ტყვილა-უბრალოდ სისხლის ღვრა არ გამოიწვიოს. ხალხისა და შეიარაღებულ ჯარის ერთი მეორის წინ დგომა დღეს ჰქმნის ისეთ მდგომარეობას, რომელსაც პატარა ნაპერწკალი ეჭირვება, რომ იფეთქოს და დიდ ცეცხლად გადაიქცეს. ამიტომაც, ჯარის გაგზავნა გურიაში, თუნდაც ამ ჯარმა პირველადვე განუკითხავად სროლა და სოფლების აკლება არ დაიწყოს, არა თუ ხელს არ შეუწყობს მშვიდობიანობის დამყარებას, არამედ, პირიქით, გაამწვავებს საქმეს და შესაძლებელად გახდის იმ უბედურებას, რომელსაც ყოველი გონიერი ადამიანი უნდა უფრთხოდეს.
ამიტომ აუცილებლად საჭიროა, რომ მთავრობამ უკანვე გააბრუნოს ის ჯარები, რომლებიც გურიაში გაგზავნეს და გურიიდან გამოიყვანოს ის სამხედრო ძალაც, რომელიც ამჟამად იქ არის. აი, ეს მდგომარეობა უნდა აუხსნას საბუთიანად ნამესტნიკს იმ დეპუტაციამ, რომელიც , როგორც გავიგეთ, მას უნდა წარუდგეს.
ეს იქმნება ცდა საქმის მშვიდობიანად მოგვარებისა. თუ ეს ცდა ფუჭად ჩაივლის, ამასაც მალე დავინახავთ ყველანი და მაშინ გარემოების მიხედვით მოვიქცევით...
ბათუმის ქალაქის მოურავმა ამ დღეებში კავკასიის ნამესტნიკს შემდეგი დეპეშა გაუგზავნა: ,,ბათუმის ქალაქის საბჭომ განიხილა ბათუმის დღევანდელი მდგომარეობა და ერთხმად დაადგინა, აღძრან შუამდგომლობა თქვენს წინაშე, ნება დართოთ ბათუმის მცხოვრებთა დელეგატებს, გურიაში წავიდნენ და ხალხი დაამშვიდონ. გთხოვენ ნუ მიიღებთ რეპრესიულ ზომებს, რადგან ყველას იმედი გვაქვს, ხალხი თავის თავად დამშვიდდება, 17 ოქტომბერის უმაღლესის ბრძანების გამო, ჩემის მხრივ გთხოვთ დააკმაყოფილოთ საბჭოს შუამდგომლობა და ქლაქ ბათუმს ახსნათ სამხედრო წესები, რადგანაც მხოლოდ ეს საშუალება დაამშვიდებს ხალხს და ცხოვრება თავის კალაპოტში ჩადგება
გურიიდან დაწვრილებით დეპეშით იტყობინებიან ჩოხტაურში მომხდარ ამბებს. 16 ოქტომბერს 300 გურული დასცემია კაზაკების პოსტს, მოუკლავთ ერთი, დაუჭრიათ ორი. წაურთმევიათ ათი ბერდანის თოფი; მეორე დღეს დაუტუსაღებიათ ბოქაული გაგუა და რამდენიმე სტრაჟნიკი. ამასთანავე წაურთმევიათ თოფები და პატრონები. 19 ოქტომბერს ჩოხატაურიდან დაბრუნების დროს მაზრის უფროსს ჩასაფრებიან გზაზე და კაზაკებისათვის დაუშენიათ თოფი და ყუმბარა, დაჭრილა რამდენიმე კაზაკი ხოლო ექვსი გურულებს ტყვედ წაუყვანიათ
გურია განსაცდელშია!
მთავრობა გურიის დარბევას აპირებს, რადგან გურია სათავეში უდგას რევოლუციურ მოძრაობას, მოუწოდებს საზოგადოებას მოქმედებისკენ, რომ გურია გადაარჩინონ
გაზეთ ცნობის ფურცელს ატყობინებენ, რომ 300 გურული თავს დაესხა ჩოხატაურის პოსტს, ჩოხატაურში ყაზახებით ჩავიდა მაზრის უფროსი, მაზრის უფროსს ჩაუსაფრდნენ ნასაკირალში, ნასაკირალიდან ოზურგეთამდე ყაზახებმა გადაწვეს სახლები, გურიაში ჩავიდა გუბერნატორი სტაროსელსკი
გურიის შესახებ
დღეს სიტყვა, მიტინგი, კრება კანონიერია და იმავე დროს უკანონოა. ხალხის ცნობიერებაში, დიდი ხანია, კანონიერია მიტინგების, კრებების, სიტყვის თავისუფლება; ხალხის ცნობიერებით დიდი ხანია კანონიერია აზრი, აზროვნება, აზრის გამოთქმა, მოძრაობა, სიცოცხლე, თავისუფლება! მაგრამ ასე არ ფიქრობს ძველ რეჟიმის ბნელი ძალები. 17 ოქტომბრიდან ჩვენ მოვიპოვეთ თავისუფლება; 17 ოქტომბრიდანვე თავისუფლება აკრძალულია; თავისუფლება არსებობს და არც არსებობს! 17 ოქტომბრიდან ჩვენ მოვიპოვეთ ადამიანისა მოქალაქის მცირეოდენი ელემენტარული უფლებანი; 17 ოქტომბრიდანვე, ისე, როგორც წინად, უფრო უარესად, ვიდრე წინად, ჩვენს სიკვდლ-სიცოცხლეს განაგებენ კაზაკები, დრაგუნები, სალდათები, ჯარები. ძველ რეჟიმის მძიმე უღელი დაიმტვრა, მაგრამ მისგან დაჭრილ-დასერილი ჩვენი ბეჭები ჯერ კიდევ არ გამთელებულა. ძველი რეჟიმი დაინგრა, მაგრამ მისი ნაშთები და ნანგრევები მწვავე ჭრილობებით გვისერავს ხელ-ფეხს. ჩვენ ისევ გვიხდება კლდე-ღრეებსა და ვიწრო ბილიკებზე სიარული, არსად ვხედავთ ფართოდ გადაშლილ გზა-ტკეცილებსა, არსადა ვხედავთ ფართო აზპარეზს გავშალ გავჭიმოთ შავ-ბნელის დროით დახუთული ჩვენი კუნთები; არსადა ვხედავთ ფართო სივრცესა განვავითაროთ ჩვენი ძალ ღონე; ჰაერი ისევ გვეცოტავება; ჰაერი ისევ მოწამულია; თავისუფლების პირველი სხივი თითქოს ვერ აპობს წყვდიადის სისქეს. რეაქცია კი, სასიკვდილოდ ლახვარ-დასმული გარშემო იკრებს ბნელეთის ძალებს და, იარაღით დარაზმულები, ჩვენკენ ილტვიან, რომ გამოგვტაცონ პირველი სხივიც.
დიაღ, 17 ოქტომბრიდან ჩვენ მოვიპოვეთ თავისუფლება, მაგრამ 17 ოქტომბრიდანვე თავისუფლება სისხლით გაბასრული დაიარება იმპერიის ყველა კუთხეში. 17 ოქტომბერს შემდეგ იმპერიის თითქმის ყველა კუთხეში საზარელი სისხლის ღვრაა; 17 ოქტომბერს შემდეგ გოლოვინის პროსპექტზე საზარელი, ჯოჯოხეთური სისხლის ღვრა მოხდა; 17 ოქტომბერს შემდეგ, ჯერ კიდევ გვაღრჩობს ეგზეკუცია; 17 ოქტომბერს შემდეგ გურია განსაცდელშია!
ძველ რეჟიმის ძალა, ყარყუმის სამოსელში გამოხვეული, სასიკვდილო ლოდად გადასწოლია ჩვენი ქვეყნის უძირფასესს და სწორუპოვარ კუთხეს. კონტრ-რევოლუციის ძალები გარს შემორტყმიან წამებულ გურიას ბეჯით გადაწყვეტილებით: აღარ დასტოვონ ქვა-ქვაზე, აღარ დასტოვონ სიცოცხლის ნიშან-წყალი, აღარ დაანახონ მზის სხივი არც ერთ გურულს. მკვირცხლი და ენერგიული სიცოცხლე, გაალმასებულ გრძნობა-გონების მექონი, საარაკო ვაჟკაცობა-გმირობით აღსავსე გურია სისხლით არის დღეს გაბასრული. კაზაკები, ჯარები, თოფ-ზარბაზნები განადგურებას უპირობენ საოცნებო მარგალიტს. სასიკვდილო ლახვარსა სცემენ ბუნების მშვენებას. პატარა გურია მარტო სდგას, სასიკვდილოთ უნდათ გასწირონ იგ; და რა ჩაიდინა მან საამისო? მხოლოდ ის, რომ დაჰგმო მონობა და შეიყვარა თავისუფლება. მან პირველმა აისხა საომარი აბჯარი და პირველმა დაჰკივლა მედგრად ქვეყანას: სიკვდილი ან თავისუფლება!
გურულებმა „ზურგი აქციეს ძველ ადათ-წესებს-ჩამოიბერტყეს ფერხთ მისი მტვერი“; იმათ უარჰყვეს ძველი რეჟიმი, იმისი ყველა დაწყებულება და გაამეფეს თავიანთ შორის თვისი კანონი და სამართალი; რაკი იგემეს ახალ აზრების და ერთობისა მნიშვნელობაი, უხვად ჰამრტავდნენ კრებებს, მიტინგებს და ჰქადაგობდნენ ახალ წესებსა. და, აი, ამისათვის ჯერ ისევ წარსულ გაზაფხულს მოიწადინეს გურიის განადგურება, მაგრამ, შემთხვევით, ისევ შეჩერდნენ.
სრულიად შემთხვევით უმაღლესს ადმინისტრაციაში აღმოჩნდა ასეთი კაცი, როგორიც არის სულთან კრიმ გირეი. ამან აირჩია, ვიდრე სასტიკ განზრახულებას სისრულეში მოიყვანდნენ, ჯერ გაეგოთ, რაში იყო საქმე, რას თხოულობდა გურია; გამოძიებამ აღმოაჩნა, რომ გურია თხოულობდა სწორედ იმას, რასაც ევლტოდა და თხოულობდა მთელი მოწინავე, პროგრესიული რუსეთის იმპერია; მაშასადამე, გურიის განადგურება შესაძლებელი იქნებოდა მხოლოდ მაშინ, როდესაც მთელი იმპერია სისხლის ღვარებად, ძვლების აკლდამად გადაიქცეოდა. იმან არჩია დაეცადნა, ვიდრე იმპერიის განმათავისუფლებელი მოძრაობა გაირჩეოდა. ვიდრე ეს მოძრაობა ცხოვრებაში ერთ რაიმე დასკვნას აღმოაჩენდა .
ამნაირად გურიას ერთხანად ერგო სიცოცხლე, და მთელი ეს დრო გაცხარებული ემზადებოდა.
როცა წარსულ კვირეებში მოსკოვ-პეტერბურგიდან მოვიდა ცნობა მოწინავე რუსეთს გადაუწყვეტია საერთო პოლიტიკური გაფიცვაო, მთელი გურია, როგორც ერთი კაცი, ერთის სულით გადანასკული, ერთი გრძნობით, ერთი აზრით გამსჭვალული, მყისვე გაიფიცა.
ეხლა კი რეაქციამ დრო მარჯვედა სცნო განზრახულების აღსასრულებლად. გაგზავნილია კაზაკები, ჯარები, არტილერია. ცეცხლსა და მახვილს უნდა მისცენ ჩვენი ქვეყნის წალკოტი კუთხე!
მტერი მრავალია. პატარა გურია მარტო სდგას!
მოქალაქენო, ვინ არის გურია? ვინა ვართ ჩვენ? გურია იბრძვის თავისუფლებისათვის, გურია იბრძვის ადამიანობისათვის, დათუ ადამიანობა ჩვენც გაგვაჩნია და ჩვენც ვაფასებთ თავისუფლებას, გურიის ჭირი, გურიის ლხენა, ჩვენი ჭირი და ჩვენი ლხენაა, გურიის საქმე ჩვენი საქმეა, გურიის სიკვდილი და სიცოცხლე - ჩვენი სიკვდილ-სიცოცხლეა! ნუ თუ გულგრილად დავუწყებთ ცქერას, თუ როგორ გასრესენ ადამიანობისათვის, თავისუფლებისათვის მებრძოლ მოწინავე რაზმს - გურიას?! არა და არა!
მაშ, მჭიდროდ შემოვკრბეთ და გავუწოდოთ მეგობრის ხელი ჩვენს ძმას - გურიას! რუსეთის იმპერია, რომელიც კი მგრძნობელობს, ფიქრობს, აზროვნობს და ებრძვის რეაქციას, მთელი ეს იმპერია ჩვენთან არის!
ისტორიამ ჯერ არ იცის ისეთი ძალა, რომ შეიძლებოდეს ამგვარ ერთსულობით ანთებულ რევოლუციონურ ცეცხლის ჩაქრობა! გამარჯვება ჩვენია!
დადგა ჟამი, მოვიკრიბოთ მთელი ჩვენი ძალ-ღონე, მთელი ენერგია მხნე, მედგარ საქმიანობა მოქმედებისათვის. მოქმედების საგანია ხალხის მიერ მოპოვებულ და მანიფესტითაც აღიარებულ უფლებათა განმტკიცება და გაფართოვება, რომ ხალხი იყვეს თავისი თავის ბატონ-პატრონი, თავის სვე-ბედის გამომჭედი და გადამწყვეტი.
დღეს სიტყვა, მიტინგი, კრება კანონიერია და იმავე დროს უკანონოა. ხალხის ცნობიერებაში, დიდი ხანია, კანონიერია მიტინგების, კრებების, სიტყვის თავისუფლება; ხალხის ცნობიერებით დიდი ხანია კანონიერია აზრი, აზროვნება, აზრის გამოთქმა, მოძრაობა, სიცოცხლე, თავისუფლება! მაგრამ ასე არ ფიქრობს ძველ რეჟიმის ბნელი ძალები. 17 ოქტომბრიდან ჩვენ მოვიპოვეთ თავისუფლება; 17 ოქტომბრიდანვე თავისუფლება აკრძალულია; თავისუფლება არსებობს და არც არსებობს! 17 ოქტომბრიდან ჩვენ მოვიპოვეთ ადამიანისა მოქალაქის მცირეოდენი ელემენტარული უფლებანი; 17 ოქტომბრიდანვე, ისე, როგორც წინად, უფრო უარესად, ვიდრე წინად, ჩვენს სიკვდლ-სიცოცხლეს განაგებენ კაზაკები, დრაგუნები, სალდათები, ჯარები. ძველ რეჟიმის მძიმე უღელი დაიმტვრა, მაგრამ მისგან დაჭრილ-დასერილი ჩვენი ბეჭები ჯერ კიდევ არ გამთელებულა. ძველი რეჟიმი დაინგრა, მაგრამ მისი ნაშთები და ნანგრევები მწვავე ჭრილობებით გვისერავს ხელ-ფეხს. ჩვენ ისევ გვიხდება კლდე-ღრეებსა და ვიწრო ბილიკებზე სიარული, არსად ვხედავთ ფართოდ გადაშლილ გზა-ტკეცილებსა, არსადა ვხედავთ ფართო აზპარეზს გავშალ გავჭიმოთ შავ-ბნელის დროით დახუთული ჩვენი კუნთები; არსადა ვხედავთ ფართო სივრცესა განვავითაროთ ჩვენი ძალ ღონე; ჰაერი ისევ გვეცოტავება; ჰაერი ისევ მოწამულია; თავისუფლების პირველი სხივი თითქოს ვერ აპობს წყვდიადის სისქეს. რეაქცია კი, სასიკვდილოდ ლახვარ-დასმული გარშემო იკრებს ბნელეთის ძალებს და, იარაღით დარაზმულები, ჩვენკენ ილტვიან, რომ გამოგვტაცონ პირველი სხივიც.
დიაღ, 17 ოქტომბრიდან ჩვენ მოვიპოვეთ თავისუფლება, მაგრამ 17 ოქტომბრიდანვე თავისუფლება სისხლით გაბასრული დაიარება იმპერიის ყველა კუთხეში. 17 ოქტომბერს შემდეგ იმპერიის თითქმის ყველა კუთხეში საზარელი სისხლის ღვრაა; 17 ოქტომბერს შემდეგ გოლოვინის პროსპექტზე საზარელი, ჯოჯოხეთური სისხლის ღვრა მოხდა; 17 ოქტომბერს შემდეგ, ჯერ კიდევ გვაღრჩობს ეგზეკუცია; 17 ოქტომბერს შემდეგ გურია განსაცდელშია!
ძველ რეჟიმის ძალა, ყარყუმის სამოსელში გამოხვეული, სასიკვდილო ლოდად გადასწოლია ჩვენი ქვეყნის უძირფასესს და სწორუპოვარ კუთხეს. კონტრ-რევოლუციის ძალები გარს შემორტყმიან წამებულ გურიას ბეჯით გადაწყვეტილებით: აღარ დასტოვონ ქვა-ქვაზე, აღარ დასტოვონ სიცოცხლის ნიშან-წყალი, აღარ დაანახონ მზის სხივი არც ერთ გურულს. მკვირცხლი და ენერგიული სიცოცხლე, გაალმასებულ გრძნობა-გონების მექონი, საარაკო ვაჟკაცობა-გმირობით აღსავსე გურია სისხლით არის დღეს გაბასრული. კაზაკები, ჯარები, თოფ-ზარბაზნები განადგურებას უპირობენ საოცნებო მარგალიტს. სასიკვდილო ლახვარსა სცემენ ბუნების მშვენებას. პატარა გურია მარტო სდგას, სასიკვდილოთ უნდათ გასწირონ იგ; და რა ჩაიდინა მან საამისო? მხოლოდ ის, რომ დაჰგმო მონობა და შეიყვარა თავისუფლება. მან პირველმა აისხა საომარი აბჯარი და პირველმა დაჰკივლა მედგრად ქვეყანას: სიკვდილი ან თავისუფლება!
გურულებმა „ზურგი აქციეს ძველ ადათ-წესებს-ჩამოიბერტყეს ფერხთ მისი მტვერი“; იმათ უარჰყვეს ძველი რეჟიმი, იმისი ყველა დაწყებულება და გაამეფეს თავიანთ შორის თვისი კანონი და სამართალი; რაკი იგემეს ახალ აზრების და ერთობისა მნიშვნელობაი, უხვად ჰამრტავდნენ კრებებს, მიტინგებს და ჰქადაგობდნენ ახალ წესებსა. და, აი, ამისათვის ჯერ ისევ წარსულ გაზაფხულს მოიწადინეს გურიის განადგურება, მაგრამ, შემთხვევით, ისევ შეჩერდნენ.
სრულიად შემთხვევით უმაღლესს ადმინისტრაციაში აღმოჩნდა ასეთი კაცი, როგორიც არის სულთან კრიმ გირეი. ამან აირჩია, ვიდრე სასტიკ განზრახულებას სისრულეში მოიყვანდნენ, ჯერ გაეგოთ, რაში იყო საქმე, რას თხოულობდა გურია; გამოძიებამ აღმოაჩნა, რომ გურია თხოულობდა სწორედ იმას, რასაც ევლტოდა და თხოულობდა მთელი მოწინავე, პროგრესიული რუსეთის იმპერია; მაშასადამე, გურიის განადგურება შესაძლებელი იქნებოდა მხოლოდ მაშინ, როდესაც მთელი იმპერია სისხლის ღვარებად, ძვლების აკლდამად გადაიქცეოდა. იმან არჩია დაეცადნა, ვიდრე იმპერიის განმათავისუფლებელი მოძრაობა გაირჩეოდა. ვიდრე ეს მოძრაობა ცხოვრებაში ერთ რაიმე დასკვნას აღმოაჩენდა .
ამნაირად გურიას ერთხანად ერგო სიცოცხლე, და მთელი ეს დრო გაცხარებული ემზადებოდა.
როცა წარსულ კვირეებში მოსკოვ-პეტერბურგიდან მოვიდა ცნობა მოწინავე რუსეთს გადაუწყვეტია საერთო პოლიტიკური გაფიცვაო, მთელი გურია, როგორც ერთი კაცი, ერთის სულით გადანასკული, ერთი გრძნობით, ერთი აზრით გამსჭვალული, მყისვე გაიფიცა.
ეხლა კი რეაქციამ დრო მარჯვედა სცნო განზრახულების აღსასრულებლად. გაგზავნილია კაზაკები, ჯარები, არტილერია. ცეცხლსა და მახვილს უნდა მისცენ ჩვენი ქვეყნის წალკოტი კუთხე!
მტერი მრავალია. პატარა გურია მარტო სდგას!
მოქალაქენო, ვინ არის გურია? ვინა ვართ ჩვენ? გურია იბრძვის თავისუფლებისათვის, გურია იბრძვის ადამიანობისათვის, დათუ ადამიანობა ჩვენც გაგვაჩნია და ჩვენც ვაფასებთ თავისუფლებას, გურიის ჭირი, გურიის ლხენა, ჩვენი ჭირი და ჩვენი ლხენაა, გურიის საქმე ჩვენი საქმეა, გურიის სიკვდილი და სიცოცხლე - ჩვენი სიკვდილ-სიცოცხლეა! ნუ თუ გულგრილად დავუწყებთ ცქერას, თუ როგორ გასრესენ ადამიანობისათვის, თავისუფლებისათვის მებრძოლ მოწინავე რაზმს - გურიას?! არა და არა!
მაშ, მჭიდროდ შემოვკრბეთ და გავუწოდოთ მეგობრის ხელი ჩვენს ძმას - გურიას! რუსეთის იმპერია, რომელიც კი მგრძნობელობს, ფიქრობს, აზროვნობს და ებრძვის რეაქციას, მთელი ეს იმპერია ჩვენთან არის!
ისტორიამ ჯერ არ იცის ისეთი ძალა, რომ შეიძლებოდეს ამგვარ ერთსულობით ანთებულ რევოლუციონურ ცეცხლის ჩაქრობა! გამარჯვება ჩვენია!
დადგა ჟამი, მოვიკრიბოთ მთელი ჩვენი ძალ-ღონე, მთელი ენერგია მხნე, მედგარ საქმიანობა მოქმედებისათვის. მოქმედების საგანია ხალხის მიერ მოპოვებულ და მანიფესტითაც აღიარებულ უფლებათა განმტკიცება და გაფართოვება, რომ ხალხი იყვეს თავისი თავის ბატონ-პატრონი, თავის სვე-ბედის გამომჭედი და გადამწყვეტი.
ვლ. დარჩიაშვილი
ამ დღეებში ქუთაისის გუბერნიის მმართველმა ბ ნმა ყიფშიძემ აუწყა მთელს ქვეყანას, - გურიის ამაბები გადამეტებულიაო და ადმინისტრაცია არავითარ რეპრესიულ ღონისძიებას არ გაატარებსო, ამას აცხადებს საგუბერნიო ადმინისტრაციის სათავეში მყოფი ოფიციალური კაცი და ჩვენ გაგვიხარდა და ვფიქრობდით, რომ კავკასიის უმაღლესი მთავრობა ამის შემდეგ რეპრესიულ ზომებს აღარ მიიღებდა გურიის წინააღმდეგ.
მაგრამ მოლოდინს არ ამართლებს ნამესტნიკის უკანასკნელი ოფიციალური ბრძანება, რომელიც ჩვენ აქვე სიტყვა-სიტყვით მოგვყავს:
კავკასიის სამხედრო ოლქის ბრძანება N299
28 ოქტომბერი 1905 წ, ტფილისი
რადგანაც არეულობამ იფეთქა ქუთაისის გუბერნიასა და ბათუმის მხარის მცხოვრებთა შორის, განსაკუთრებით კი გურიაში, სადაც აღარ ემორჩილება ხალხი მთავრობის მოხელეებს, შეიარაღებულნი თავს ესხმიან ჯარებს, ანგრევენ რკინის გზას, მთავრობის დაწესებულებათ, გიბრძანებთ შეადგინოთ განსაკუთრებული საექსპედიციო - რიონის რაზმი ზემოხსენებულ აჯანყებულ მცხოვრებთა დასამორჩილებლად და დასაწყნარებლად. ამ რაზმში ჩაირიცხოს კავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარების შემდეგი ნაწილები
ქვეითი ჯარის
1. სამი ბატალიონი ერევნის მე-13 ლეიბ-გრენადერთა პოლკისა
2. სამი ბატალიონი მე-14 გრენადერთა გრუზინსკი პოლკისა
3. ყუბანის კაზაკთა ჯარების მე-2 პლასტუნის ბატალიონი
4. მე-33 ქვეითი დივიზიის ტყვიისმფრქვეველთა როტა
5. ოთხი ასეული პოლტავის მე-2 კაზაკთა პოლკისა
არტილერიისა
6. სამთო ბატარეია კავკასიის მსროლელთა არტილერიის დივიზიონისა
7. თერგის 1-ლ კაზაკთა პოლკის ბატარეია
8. ერთი ბატარეია მე-33 საარტილერიო ბრიგადისა, რომელიც დაბანაკებულია დ. ახალ სენაკში
საინჟინრო ჯარებისა
9. ერთი როტა საპიორებისა და ერთი სატელგრაფო როტა კავკასიის საპიორთა ბრიგადის ბატალიონებისა, რომელსაც დანიშნავს ამ ბრიგადის უფროსი
10. ჯარის სხვადასხვა ნაწილებისაგან შემდარი კავკასიის სარკინიგზო როტა
6. სამთო ბატარეია კავკასიის მსროლელთა არტილერიის დივიზიონისა
7. თერგის 1-ლ კაზაკთა პოლკის ბატარეია
8. ერთი ბატარეია მე-33 საარტილერიო ბრიგადისა, რომელიც დაბანაკებულია დ. ახალ სენაკში
საინჟინრო ჯარებისა
9. ერთი როტა საპიორებისა და ერთი სატელგრაფო როტა კავკასიის საპიორთა ბრიგადის ბატალიონებისა, რომელსაც დანიშნავს ამ ბრიგადის უფროსი
10. ჯარის სხვადასხვა ნაწილებისაგან შემდარი კავკასიის სარკინიგზო როტა
მომხმარე ჯარები
11. ერთი ვზვოდი ტვრითის მზიდავ ბატალიონისა (15 ბუხრებიანი პოვოზკა)
აღნიშნულ რაზმის უფროსად ვნიშნავ გენერალ-მაიორ ალიხნოვ-ავასრკის, რომელსაც ვანიჭებ უფლება-უპირატესობას განცალკევებით მოქმედ დივიზიის უფროსისას.
გენერალ-ალიხანოვს ვუბრძანებ შეადგინოს შტაბი ხსენებულ რაზმისა და ამ შტაბის უფროსად ვნიშნავ გენერალური შტაბის პოდპოლკოვნიკს ბერგს.
რაზმის ადიუტანტად ვნიშნავ კაპიტან სილაევს, ინტენდანტად კაპიტან ბოსტაშვილს.
რაიონის რაზმის უფროსის განკარგულებაში ვნიშნავ ჩემს თანაშემწეს გენერალ-ლეიტენანატ მალამას ადიუტანტს, პორუჩიკ სტაროსელსკის.
კავკასიის სამხედრო ოლქის არტილერიის უფროსს ვუბრძანებ, ახლავე იზრუნოს გადამზიდავ ბარგისა და ტყვია წამლის საკმაო საწყობის მომზადება-მოწყობაზე. დანიშნოს ამისთვის საჭირო რიცხვი მოხელეთა და ჩააბაროს მისი გამგეობა ამ მოხელეთ.
გენერალ-ალიხანოვს ვუბრძანებ შეადგინოს შტაბი ხსენებულ რაზმისა და ამ შტაბის უფროსად ვნიშნავ გენერალური შტაბის პოდპოლკოვნიკს ბერგს.
რაზმის ადიუტანტად ვნიშნავ კაპიტან სილაევს, ინტენდანტად კაპიტან ბოსტაშვილს.
რაიონის რაზმის უფროსის განკარგულებაში ვნიშნავ ჩემს თანაშემწეს გენერალ-ლეიტენანატ მალამას ადიუტანტს, პორუჩიკ სტაროსელსკის.
კავკასიის სამხედრო ოლქის არტილერიის უფროსს ვუბრძანებ, ახლავე იზრუნოს გადამზიდავ ბარგისა და ტყვია წამლის საკმაო საწყობის მომზადება-მოწყობაზე. დანიშნოს ამისთვის საჭირო რიცხვი მოხელეთა და ჩააბაროს მისი გამგეობა ამ მოხელეთ.
საოლქო ინტენდანტს ვუბრძანებ, ახლავე იზრუნოს და მოუმზადოს რიონის რაზმს საგზალი და სამყოფი სურსათ-სანოვაგე და თუ საჭიროება მოითხოვს, უშოვნოს და მოუმზადოს ხორცი, რისთვისაც საწყობი უნდა მოაწყოს იმ ადგილას, სადაც ამ რაზმის უფროსი უჩვენებს, ხოლო ამ საწყობის გამგებლობისთვის დანიშნოს განსაკუთრებული მოხელე საოლქო საინტენტანტო გამგეობიდან.
გარდა ამისა, ახლავე იზრუნოს და მოუმზადოს ამ რაზმს სამყოფი თბილი ფარაჯები , ხოლო თუ ფარაჯები არ იშოვება, მაშინ მოუმზადოს თბილი ქეჩები.
საოლქო სამხედრო-სამკურნალო ინსპექტორს ვუბრძანებ, ახლავე იზრუნოს ამ რაზმისთვის საჭირო სასანიტარო ნაწილის მოსაწყობად.
სამოსამართლო სამქეთა ჩქარა გასარჩევად, კავკასიის სამხედრო-საოლქო სასამართლოს თავმჯდომარის განკარგულებით, რაზმთან უნდა შედგეს დროებითი საველე-სამხედრო სასამართლო.
ამ რაზმის შესადგენად და მოსამსზადებელ ადგილად ინიშნება სოფელი სამტრედია.
ყველა ამ ზემოხსენებულ ჯართა ნაწილებს ვუბრძანებ, მუსიკის დაკვრით, რომელსაც კი მუსიკა აქვს, სრულის საბრძოლველის წეს-რიგითა და დადგენილის საბრძოლველის კომპლექტით გაემართოს დანიშნულ ადგილას.
რიონის რაზმს ვუბრძანებ შემდეგ საქმეთა ასრულებას:
გარდა ამისა, ახლავე იზრუნოს და მოუმზადოს ამ რაზმს სამყოფი თბილი ფარაჯები , ხოლო თუ ფარაჯები არ იშოვება, მაშინ მოუმზადოს თბილი ქეჩები.
საოლქო სამხედრო-სამკურნალო ინსპექტორს ვუბრძანებ, ახლავე იზრუნოს ამ რაზმისთვის საჭირო სასანიტარო ნაწილის მოსაწყობად.
სამოსამართლო სამქეთა ჩქარა გასარჩევად, კავკასიის სამხედრო-საოლქო სასამართლოს თავმჯდომარის განკარგულებით, რაზმთან უნდა შედგეს დროებითი საველე-სამხედრო სასამართლო.
ამ რაზმის შესადგენად და მოსამსზადებელ ადგილად ინიშნება სოფელი სამტრედია.
ყველა ამ ზემოხსენებულ ჯართა ნაწილებს ვუბრძანებ, მუსიკის დაკვრით, რომელსაც კი მუსიკა აქვს, სრულის საბრძოლველის წეს-რიგითა და დადგენილის საბრძოლველის კომპლექტით გაემართოს დანიშნულ ადგილას.
რიონის რაზმს ვუბრძანებ შემდეგ საქმეთა ასრულებას:
1. მოსპოს და გაანადგუროს აჯანყებული ჯგუფები. დააპატიმროს მომწყობნი და მეთაურნი ამ აჯანყებისა. მოსთხოვონ მცხოვრებთ ყველა ამათი გაცემა და რაზმისთვის ჩაბარება. თუ ვინიცობაა რაზმის უფროსმა შეამჩნია, რომ მცხოვრებნი არ აძლევენ რაზმს და ჰმალავენ ხსენებულ დამნაშავეთ, მაშინ ამ სოფელში ჩააყენონ ეგზეკუციები, ხოლო თუ ვინმე დახმარებას გაუწევს აჯანყებულთ და ხელს შეუწყობს დამნაშავეთა დამალვას, ასეთები სასტიკად უნდა დასაჯოს რაზმის უფროსმა.
2. აღადგინოს სრული წესიერება და მთავრობის მოხელეთა და დაწესებულებათა უფლება როგორც ოზურგეთის მაზრაში, აგრეთვე ყველგან სადაც კი წესიერება დარღვეულია და
3. უზრუნველჰყოს ჯარში გასაწვევ ყმაწვილ კაცთა სამხედრო ბეგარის მოხდა
გარდა იმ ჯარის ნაწილებისა რომლისგანაც უნდა შესდგეს რიონის საექსპედიციო რაზმი გენ-მაიორის ალიხანოვ-ავარსკის დაექვემდებარებიან:
2. აღადგინოს სრული წესიერება და მთავრობის მოხელეთა და დაწესებულებათა უფლება როგორც ოზურგეთის მაზრაში, აგრეთვე ყველგან სადაც კი წესიერება დარღვეულია და
3. უზრუნველჰყოს ჯარში გასაწვევ ყმაწვილ კაცთა სამხედრო ბეგარის მოხდა
გარდა იმ ჯარის ნაწილებისა რომლისგანაც უნდა შესდგეს რიონის საექსპედიციო რაზმი გენ-მაიორის ალიხანოვ-ავარსკის დაექვემდებარებიან:
ა) ქუთაისის გუბერნიაში მყოფი რკინის გზის დამცველი ჯარები და რკინის გზის გასწვრივ დაბინავებული ჯარები
ბ) ჯარის ის ნაწილები, რომლებიც ამჟამად დაბანაკებულნი არიან ქუთაისის გუბერნიაში რკინიგზის ჩრდილოეთით ყვირილასა, რიონსა სამტრედიასა და ფოთში
ბ) ჯარის ის ნაწილები, რომლებიც ამჟამად დაბანაკებულნი არიან ქუთაისის გუბერნიაში რკინიგზის ჩრდილოეთით ყვირილასა, რიონსა სამტრედიასა და ფოთში
ვაცხადებ რა ამას, წინადადებას ვიძლევი და ვბრძანებ ყოველივე დაუყოვნებლივ იქმნას შესრულებული.
ხელს აწერს: კავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდალი, გენერალ-ადიუტანტი, გრაფი ვორონცოვ დაშკოვი.
გურია
„ფონი გასავალს დალოცეო“! - ასე ამბობენ ჩვენში. თუმცა ანდაზები ხალხის სიბრძნის გამომხატველია, მაგრამ ჩვენ ხშირად გავურბივართ ასეთ სიბრძნეს და მით არ ვხელმძღვანელობთ. მართლაც და, სად იყო ეს ანდაზა იმ დროს, როცა მთელი ტფილისის საზოგადოება: დიდი და პატარა, მოხუცი და ახალგაზრდა დავრბოდით „წყალობით გახარებულნი. ამ დროს ჩვენს გულში ოპტიმიზმი არა თუ სჭარბობდა პესიმიზმს, არამედ სრულ გამარჯვებასაც დღესასწაულობდა. ამ დროს ყოველივე დავივიწყეთ, გარდა საკუთარის თავისა. დავივიწყეთ ისიც, რომ „გამოგლეჯილ“ თავისუფლების ნაფლეთს ერთის მხრით ჩვენ ვეწევით, ხოლო მეორე მხრით მთელი გროვა ბნელი ძალებისა“. და თუ ოდნავ მაინც ხელი შევუშვით ამ ნაფლეთს, ბნელი ძალები გადაგვწონიან და თავს ბნელეთში გვიკრავენ.
ამიტომაც ... დრო შეგვირჩიეს და ...პირველ გიმნაზიის შენობაში ნადიმი გადაიხადეს. ეს ასეც უნდა მომხდარიყო. რუსეთის ყველა ქალაქებში დაწიოკებულ ებრაელების წივილ-კივილი მთელ დედამიწას მოედო. ბაქოში, ერევანში და განჯაში კვლავ განახლდა ძმათა სისხლის ღვრა. დარჩა ტფილისი. აქ ვერს სომხების და თათრების ხოცვა-ჟლეტა გამოიწვიეს და ვერც სომეხთა და ქართველთა აწიოკება. განა საზოგადოების ნაძირალთათვის სირცხვილი არ იქნებოდა, რომ აქ მშვიდობიანად ჩაევლო ხალხის გამარჯვების დღესასწაულს? ოღონდაც, რომ იქნებოდა!
იმ დროს, როცა ასეთი საზარელი სურათი წინ გვიდგას, გურიიდან საოცარი ცნობები მოდის, რომლებიც დანამდვილებით გვიმტკიცებენ, რომ გურია განსაცდელშია. დღითი-დღე ყოველ მხრიდან ჯარსა გზავნიან გურიაში ხალხის დასამშვიდებლად. რა ამბავია? რა მოხდა? რამ შეაძრწუნა ასე ადგილობრივი მთავრობა?
მოხდა ის, რაც უნდა მომხდარიყო!
დიდი ხნის გამოღვიძებული გურულები ჩქარებულის ფეხის ნაბიჯით მიექანებოდნენ საუკეთესო მომავლისაკენ და ყოველთვის, რაც მათ გზაზე ეღობებოდათ და მიზნის განხორციელებას ხელს უშლიდა, სპობდნენ, აქარწყლებდნენ, რა თქმა უნდა, კულტურული ზომებით, და არა ისეთით, რომელსაც სტიქიურად აჯანყებული მხარე ხმარობს ხოლმე! არავისთვის საიდუმლოებას არ წარმოადგენს ის ფრიად საგულისხმო და მეტად სასიამოვნო მოვლენა, რომ მთელ კავკასიაში გურიამ პირველად აანთო განახლების ლამპარი. აქედან ეს ლამპარი ცხოველმყოფელ შუქს ფენდა მთელ ახლო-მახლო მიდამოს. როგორც დაგვიანებულ მგზავრს შორს მბჟუტავი ცეცხლი იმედს ჰფენს: ჯერ ყველას არ სძინავს, შეიძლება მასპინძელი მღვიძარე დამიხვდესო, ისე გურიის ლამპარი სხვა ქვეყნების ტვირთმძიმეთ გულში იმედს უსახავდა და გამარჯვების იმედს უღვიძებდა.
დანთებული ლამპარი მოღუზღუზე კოცონად იქცა. ცეცხლი გაძლიერდა, ქარმა დაჰბერა და ახლო-მახლო სოფლებს მოსდო. გამოიღვიძა სამეგრელომ, თვალი მოიფშვნიტა იმერეთმა, დაიძრა დინჯი რაჭველი, მასვე აჰყვა ქართლ-კახეთი, ქიზიყი და სხვები. ყველას მოსწყურდა თავისუფალი ცხოვრება. „ან სიკვდილი, ან თავისუფლება!“ - აი დროშა, თავისუფლების მწყურვალეთა. ამ დროს ქალაქებში ხომ გაცხარებული მუშაობა იყო გამართული ხალხის გასათვითცნობიერებლად. მთელ ცხოვრებას რაღაც არა-ჩვეულებრივი ელფერი დაედო. ყველა რაღაცას ელოდა, რაღაცასთვის ემზადებოდა. რუსეთის შიდა გუბერნიებიდან ერთიმეორეზე მოდიოდა ამბავი: აგრარული მოძრაობა ელვის სისწრაფით ედება რუსეთის სოფლებსო.
რას შვრებოდა ამ დროს გურია? ნუ თუ ის ხელს ითბობდა ჩაფერფლილ კოცონზე? არა, არა და ათასჯერ არა! გურულები ზედის-ზედ უმატებდნენ კოცონს და ცეცხლს აძლიერებდნენ. გულის ფანცქალით უსმენდნენ გაზეთის მკითხველთ და, როცა გაიგებდნენ, რომ ზოგიერთს კუთხეში ჯერ კიდევ ჩუმად ზის ხალხიო, სიბრაზისაგან წამოიძახებდნენ: „ რა ქნეს იმ ოჯახაშენებულებმა, იძნეს ამდენ ხანს თუ? ჩვენ წუნწუბასავით ვართ ყველაი, ერთი გაჰკარი სფიჩქა და აინთება; თუ ამდენი გვაცდიეს, არ ვიცით, რას ვიზამთ. ქე მაინც მომსწრებოდა, რაცხა რევოლუციაა, თუ ჯანდაბაა; ჯავრს ქემაინც ვიყრიდი ერთს და მერმე, თუ მოვკდები, აღარ ვჩივი. სირცხვილში ვართ, თვარა სხვას ვინ ჩივა: გლანძღავენ, გათრიაქებენ, შენს ქალ-ბაღანას ზრუგზე საქალამნე ტყავს აძრობენ. შენ დეიდევი ზურგზე ხელი და უყურე. ერთსა და ორს, წავხდი, როვა შევარჩენ, პრასასავით წავკინტრავ თავს, მარა სხვებს ააოხრებენ ჩემს პირობაში და მაგის მეშინია!“
დიაღ, თავმომწონე გურული, რომელიც დღემდე უბრალო სიტყვით შეურაცხყოფისათვის სასტიკად გაუსწორდებოდა მოპირდაპირეს, დღეს ფიზიკურ სასჯელსაც ითმენს, რადგან კარგად ესმის, რომ უდროვოდ დაწყებული მოქმედება, მოუფიქრებლად გადადგმული ნაბიჯი საერთო საქმეს ხელს შეუშლის და კაცობრიობის იდეალს შეაფერხებს. ამიტომაც უცდის იმ დროს, როცა მთელი რუსეთი ფეხზე წამოდგება და მედგარი ხმით დასჭექს: „ჩამოდექით, მტარვალნო, გზა მოგვეცით! ხელ-ახსნილი პრომეთეოსი მობრძანდება, იუპიტერო, პირქვე დაეცი და თაყვანი ეც მას!“
ამ სანეტარო დროს უცდიდა გურია! უცდიდა და თანაც ცდილობდა, სხვებს უკან არ ჩამორჩენოდა და სირცხვილი არ ეჭამა, ვინაიდან გურულის აზრით, სირცხვილს სიკვდილი ბევრად სჯობია. რაში გამოიხატებოდა გურიის მზადება? ორნაირი მზადება იყო გურიაში: იდეური და სამხედრო. პირველს ხელი შეუწყო ბათუმის ქარხნების დახურვამ. გურული მუშები ათასობითმოედო სოფლებს და თავის მოძმის გათვითცნობიერებას შეუდგა. შესდგა წრეები თითქმის ყველა სოფელში, სადაც საღამო-საღამოობით მოწინავე მუშები უკითხავდნენ გლეხებს საპროპაგანდო წიგნაკებს და ფურცლებს და ამით მათ გონებრივ გორიზონტს აფართოებდნენ. იმართებოდა ძალიან ხშირად კამათი სხვადასხვა პარტიების და ფრაქციების წარმომადგენლებისაგან, სადაც ყველა: განურჩევლად ქოდებისა, სქესისა, აქტიურ მონაწილეობას იღებდა. თითქმის ყოველ კვირა-უქმე დღეზე ეკლესიის გალავანში სოფლის კრება იყო გამართული. ამ კრებაზე ირჩეოდა მთელი ის საქმე, რომელიც დღემდე ადმინისტრაციას ებარა. ასეთს კრებაზე ხშირად შეხვდებოდით ხოლმე სოფლელს, რომელიც გაგაოცებდათ მჭევრმეტყველობით და ლოღიკურ მსჯელობით. რა თქმა უნდა, ასეთი დაწესებულებანი პოლიტიკურად სწვრთნიდა ... რომ მიზნის განსახორციელებლად მარტო იდეური ბრძოლა არ კმარა. ჩვენი მოპირდაპირე უკანასკნელი სისტემის იარაღით არის აღჭურვილი, მაშასადამე ძლიერ ძალას წარმოადგენს. ძალას კი ძალამ უნდა გაუწიოს წინააღმდეგობა. ამიტომაც იყო, რომ გურულები სამხედრო ძალასაც იძენდნენ. ადგენდნენ მოწინავე რაზმს, რომელიც პირველ შემთხვევაზევე მზად იქმნებოდა მტერს გამკლავებოდა. ასეთს რაზმებში დიდის სიხარულით ეწერებოდნენ როგორც ახალგაზრდა, ისე ჭაღარა გარეულებიც. არა ერთხელ გამართულა გურიის ტრიალ მინდვრებში შეიარაღებული მიტინგი, სადაც მოწინავე რაზმი ხალხს იცავდა კაზაკების თავდასხმისაგან.
ასეთ გაცხარებულ მუშაობაში იყო გურია, როცა რუსეთში დიადი საერთო გაფიცვა დაიწყო. ამ გაფიცვას მხარი დაუჭირა კავკასიამაც. გაფიცვის ალი გურიასაც მოედო. შეწყდა ყოველივე კავშირი სხვა ქალაქებთან, დარჩა განმარტოებული გურია. მისი აზრით, რუსეთში რევოლუცია უკვე დაწყებული იყო, კავკასიაც უთუოდ ბანს მისცემდაო, იფიქრეს გურულებმა და შეუდგნენ მოქმედებას. საბაბიც მალე გამოჩნდა.
დაბა ჩოხატაურში მრავალრიცხოვანი მიტინგი ყოფილა გამართული. კაზაკებს ხალხის დასაშლელად თოფები გაუსვრიათ და რამოდენიმე მოუკლავთ, რამოდენიმეც დაუჭრიათ. გურულები ასეთს შეურაცხყოფას, შეიძლება, სხვა დროს კი აიტანდნენ, მაგრამ დღეს მოთმინების ფიალა აევსოთ და სისხლის აღებას შეუდგნენ. იმ ღამესვე გამოსჭრეს ყელი რამოდენსამე კაზაკს და დანარჩენიც დაატყვევეს და იარაღი აჰყარეს (როგორც ამბობენ, სულ 120 კაზაკი ყოფილა დაბა ჩოხატაურში). რა კი ასეთი გაბედული და მასთან სახიფათო ნაბიჯი გადადგეს, შეუდგნენ სხვა პოზიციების აღებას და გამაგრებას. დაიპყრეს სადგური ნატანები, სუფსა, ქობულეთი და სხვა. ასე გვიამბო მოსულმა გურულმა.
როგორც გადმოგვცეს, 17 ოქტომბრის მანიფესტზე გურიაში დღესაც არაფერი იციან. მაშინ, როცა აქ ქუჩებში „მარსელიეზას“ და „დუბინუშკას“ გაჰკიოდნენ, ამ დროს ჩვენი მამები, ძმები და დები მოკლულთ, დასახიჩრებულთ დასტიროდნენ. იმ დროს, როცა ჩვენ სიხარულის ცრემლებით ვაპოხიერებდით ტფილისის ქუჩებს, ჩვენი დედები და დები, ვინ იცის, რამდენ ნაღვლიან ცრემლებს აპკურებდნენ დაღუპულ გმირ მებრძოლთ! დიაღ, გურულებმა არ ის იცოდნენ, რომ რუსეთში რეაქცია მძვინვარებს და ლამის ყოველივე წაგლეჯილი თავისუფლება დაიბრუნოს და ძველებური პარპაში განაგრძოს! ყოველივე ეს გურულებს რომ სცოდნოდათ, ასეთ სახიფათო ნაბიჯს როდი გადასდგამდნენ.
რითი უნდა დასაჯონ ისინი ასეთი უცოდინარობისთვის? რითი და ურიცხვი ჯარით! გურიას ალყა შემოარტყეს. ტფილისიდან აუარებელი ჯარი გაგზავნეს და გზავნიან.
რა ჩაიდინა გურიამ ისეთი, რაც სხვა მხარეს არ ჩაედინოს? არაფერი! განა სხვა მხარეებში კაზაკები არ დაუხოცნიათ, განა იარაღით ხელში პოლონეთი არ აღსდგა, განა ფინლანდიამ გურიაზე გაბედული ნაბიჯი არ გადასდგა? დიაღაც, რომ კი! შეიძლება გურულების მოთხოვნილება ძირიანად განსხვავდებოდეს სხვა მოწინავე ქვეყნების მოთხოვნილებისაგან? ვნახოთ, რა მოითხოვა გურიამ იმ დროს, როცა სულთან კრიმ-გირეი გურიაში მოგზაურობდა.„ჩვენი მოთხოვნილება გამოიხატება მხოლოდ სამი სიტყვით: ჩვენ გვინდა პური, სამართალი, და თავისუფლება; ჩვენ არ გვაქვს არც ერთი, არც მეორე და არც მესამე“ - ამბობს ხალხის დეპუტატი. „ჩვენ კერძოს არაფერს არა ვთხოულობთ. ჩვენსავით გაჭირვებულია ასი მილიონის რუსეთის ხალხიც. ჩვენ მოვითხოვთ სახაზინო, საეკლესიო და საუფლისწულო მიწების გლეხების საკუთრებად აღიარებას. ჩვენ მოვითხოვთ, რომ ჩვენშიაც ისე მოეწყოს საქმე, როგორც სხვაგან არის, ე.ი. თექვსმეტ წლამდის სწავლა უფასო და სავალდებულო იყოს ორივე სქესისთვის, წოდების და ეროვნების განურჩევლად. ამას გარდა საშუალო და უმაღლესი სასწავლებელიც რომ ხელმისაწვდომი იყოს ყველასთვის; ჩვენ მოვითხოვთ კრების თავისუფლებას, პიროვნების და ბინის ხელშეუხებლობას, გაფიცვის თავისუფლებას და უდანაშაულოდ დასჯილთა განთავისუფლებას. ჩვენ მოვითხოვთ მუდმივი ჯარის გაუქმებას და სახალხო მილიციის დაარსებას და, თუ საჭირო იქნება მტრის მოგერიება, ყველანი მზად ვიქნებით უკანასკნელი სისხლის წვეთამდის ვიბრძოლოთ. ჩვენ ვთხოულობთ წოდების მოსპობას და კანონის წინაშე ყველა მოქალაქის გათანასწორებას. უნდა იყოს მოქალაქე და არა ვინმე განსაკუთრებული წოდება. ვის შეუძლიან აგვისრულოს ყველა ჩვენი მოთხოვნილება? ნუ თუ იმ მთავრობას, რომელიც ჩვენ ყოველი მხრიდან გვავიწროებს და რომელმაც დაკარგა ჩვენი ნდობა? არა, მას არ შეუძლიან ჩვენი პატრონობა! ჩვენ თავს ისევ ჩვენ უნდა ვეპატრონოთ. ამისთვის ჩვენ მოვითხოვთ მოწოდებულ იქმნას დამფუძნებელი კრება ხალხისაგან არჩეული დეპუტატებით, საყოველთაო, თანასწორი, პირდაპირი და ფარული კენჭის ყრით. ეჰ! ვინ მოსთვლის რამდენი უსმართლობა დატრიალებულა ჩვენს თავზე! ვინ მოსთვლის ჩვენ გაჭირებას, ჩვენ შევიწროებასო!
„ჩვენ მოვითხოვთ, მესაკუთრე გლეხებისათვის უსამართლოდ წართმეულ ფულების დაბრუნებას. დროებით ვალდებულთა განტავისუფლებას უფასოდ, თავის ნადელიანათ. გადასახადის შემოსავლის კვალზე გაწერას. ფარული გადასახადების და ბაჟების მოსპობას, ეკლესიის განშორებას სახელმწიფოსაგან. სიტყვის, ბეჭდვის თავისუფლებას, პასპორტის მოსპობას, „სადაც მე ვარ, იქ რაღა საჭიროა რარაც ნაწეწკვი ქაღალდიო - ოხუნჯობენ გურულნი. მოვითხოვთ ნაფიც მოსამართლეებს და სახელმწიფო მოხელეთა პასუხის გებას“...
აი, ის მოთხოვნილებანი, რისთვისაც დღეს გურიას ალყა შემოარტყეს და განადგურებას უქადიან! აი, ის მოთხოვნილებანი, რისთვისაც ადგილობრივ მთავრობას და გურიის ბნელ ძალებს სურთ ეს კავკასიის შვეიცარია ააოხრონ და ქვა-ქვაზე არ დატოვონ. განა ამ მოთხოვნილებებში უმთავრესი კი არ „გვიბოძეს“? მაშ რარას ერჩიან დღეს გურიას? მან ზედმეტი რა დააშავა? არაფერი! მაგრამ რევოლუციის ბუდე თუ არ დაიშალა, ისე რევოლუციას თავიდან ვერ ავიცდენთო - ბჭობენ ძლიერნი ამა ქვეყნისანი და ჯარს ჯარზე გზავნიან! ნუ თუ ნაჩქარები და სახიფათო არ იქნება თვით მთავრობისათვის ასეთი ნაბიჯი? ...გაანადგურებენ გურიას, გაანადგურებენ სხვა აყვავებულ მხარესაც, მაგრამ ერთხელ გაღვიძებულ აზრს კი ვერ ჩააქრობს ვერავინ! ჭეშმარიტი აზრი ის ზღაპრული გველეშაპია, რომელსაც თითო მოკვეთილი თავის მაგიერ ცხრა თავი ამოდიოდა...
მოქალაქენო, ნუ თუ ჩვენ გულზე ხელდაკრეფილი უნდა ვისხდეთ და შევსცქეროდეთ ასეთს საშინელებას?! არა, ჩვემ ხელი უნდა გავუწოდოთ განსაცდელში ჩავარდნილ გურიას. გურიის დამარცხება-განადგურება, ჩვენი დამარცხებაა და სოფლებში სრული რეაქციის გაბატონება. ჯერ არ არის გვიან... სისხლი მებრძოლ გურულთამოგიწევს თქვენ!
მ. მაკ-თელი
გურიის შესახებ გავრცელებულმა ხმებმა ქართველ საზოგადოებაში დიდი გულხმიერება გამოიწვია, რამდენიმე კრება გაიმართა სათავად აზნაურო საკრებულოში სხვადასხვა წრეთა წარმომადგენლებისა. სხვათა შორის კრბამ აირჩია დეპუტაცია, რომელიც გუშინწინ 30 ოქტომბერს ნამესტნიკს წარუდგა და სთხოვა, გაეჩერებინათ გურიაში ჯარის გაგზავნა და სამხედრო მოქმედებების დაწყება, რომელიც განზრახული ჰქონდა მთავრობას. დეპუტაციამ აგრეთვე სთხოვა ნამესტნიკს დაენიშნა ისეთი სანდო პირი, რემელსაც შეიძლება პირუთვნელად გამოეკვლია გურულების მოძრაობის ვითარება. ნამესტნიკმა თურმე უპასუხა დეპუტაციას, რადგაანც ჯარი უკვე წასულია, იმის გაჩერება შეუძლებელია და მხოლოდ ვუბრძანებ ოზურგეთის მაზრაში არ შევიდეს ჯარი და მოქმედება არ დაიწყოსო. ამასთანავე დაპირდა სანდო პირს გავგზავნიო. თქვენც თქვენის მხრივ ამოირჩიეთ რამდენიმე პირი, რომელნიც შეეცდებიან გურიაში აღძრული მოძრაობა მშვიდობით გათავდესო. როგორც გავიგეთ გურიაში ნამესნიკის მიერ იგზავნება გენერალი მალამა და ბ-ნი ვეიდენბაუმი. საზოგადოებამ კი თავისის მხრით გურიაში წასავლელად აირჩია ბ-ნი ექვთიმე თაყაიშვილი, პართენ გოთუა და ნაფიცი ვექილი დემიდოვი. მთავრობა თხოულობს: 1. გურულებმა სცნონ ადგილობრივი მთავრობა 2. ჯარის-კაცნი გაიყვანონ სამხედრო სამსახურში და 3, გაიღონ სავალდებულო სახელმწიფო გადასახადები.
ქუთაისიდან გვატყობინებენ, რომ ქუთაისის გუბენტორი ბ-ნი სტაროსელსკი, რომელიც როგორც ქუთაისის ვიცეგუბერნატორი ბ-ნი ალ. ყიფშიძე იუწყებოდა, გურიაში გაემგზავრა მცხოვრებთა დასამშვიდებლად, სამტრედიიდან უკანვე ქუთაისში, დაბრუნებულა 29 ოქტომბერს, რადგანც გზები გაფუჭებული ყოფილა და გზის განგრძობა ვეღარ მოუხერხებია
გურიაში გაგზავნილ ჯარებიდან გამოაირჩიეს ქართველი სალდათები და ტფილისში დასტოვეს.
„ვოზროჟ“,, დეპეშით ატყობინებენ, რომ გურიაში გაგზავნილი ჯარი ყვირილაში შეაჩერესო.
ნაგომარსა და ოზურგეთს შუა გურულებსა და კაზაკებს შეტაკება მუხდათ, მოკლულია 60 კაზაკი, გურული მოკლულია ერთი, დაჭრილია 3
გაზეთ ,,რუს,, - ში ბ-ნს ბოლქვაძეს დაუბეჭდია წერილი, რომელშიაც იწვევს რუსულ პრესას, დაეხმაროს საქართველოს ავტონომიის მოპოვებაში და მთავრობას ძალა დაატანოს, რომ გურიიდან ჯარები გამოიყვანოს
ნოემბერი, 1905
სახალხო მიტინგი გურიის საქმეების გამო.
მიტინგი გაიმართა ნაძალადევში გურიაში დამსჯელი რაზმის გაგზავნის წინააღმდეგ.
ახალი ამბავი: მეფისნაცვალთან წარდგა დეპუტაცია. 15 ოქტომბერს ლანჩხუთიდან საჯავახომდე მონაკვეთში 200 კაცი შლიდა ლიანდაგს. მას გადააწყდა ტენგინის ქვეითი პოლკი, ატყდა სროლა, მოკლეს 8 და დაიჭირეს ერთი. სამტრედიიდან ბათუმამდე მოშლილია ტელეგრაფი, აღადგინეს მატარების მოძრაობა.
დეპეშა: სამტრედიიდან კორესპოდენტი იტყობინება ნასაკირალის ბრძოლის ამბავს.
ივერია N195, 2 ნოემბერი
ქუთაისი. 1 ნოემბერი. შემოღებულია სამხედრო წესები. ქალაქი ძალზედ შეძრწუნებულია. საბჭომ ფეხზე ადგომით პატივი სცა ტფილისსა და სხვა ქალაქებში დახოცილთა უმანკო მსხვერპლებს და ზიზღით მოიხსენია მათი ამომჟლეტნი. დაადგინეს: დეპეშით სთხოვონ ნამესტნიკსა და ვიტტეს ახსნილი იქნა სამხედრო წესები, გურიაში ჯარები არ გაიგზავნოს, საბჭოში კრებები აღარ გამართონ, ვიდრე სამხედრო წესები ახსნილ არ იქმნება, ამორჩეულ იქმნა დეპუტაცია, რომელმაც გუბერნატორს ჯარების შეჩერება უნდა სთხოვოს.
ახალი ამბავი. ,,გუშინ საღამოს 5 საათზე, ქუთაისიდან ტფილისს ჩამოვიდა ქუთაისის გუბერნატორი ბ-ნი სტაროსელსკი. როგორც დანამდვილებით გავიგეთ, სტაროსელსკი იყო გურიაში (28 ოქტ.- 30 ოქტ.) და იქ ინახულა ხალხისა და ადმინისტრაციის წარმომადგენელნი; მას არა ხლებია მთავრობის მცველნი. გურიიდან დაბრუნებული ამოვიდა სამტრედიაში 30 ოქტომბერს; იქ მიუხედავად გაფიცვისა, ადგილობრივმა მუშათა ორგანიზაციამ მისცა სამგზავროდ მატარებელი და საგანგებო მატარებლით გამოისტუმრეს ტფილისში. სტაროსელსკის აზრით არ არის საჭირო არავითარი რეპრესიული ძალის ხმარება. იმის აზრით, იქმნება არც ,,დასმამშვიდებელ,, დეპუტაციის გაგზავნა დარჩეს საჭირო, რადგან არაფერი საარაკო გურიაში არ მომხდარა. დაწვრილებით გურიის ამბები ხვალ გვექნება დაბეჭდილი.
დღეს 2 ნოემბერს საგანგებო მატარებლით გურიაში გაემგზავრებიან ნამესტნიკის თანაშემწე გენერალი მალამა და ის კომისია, რომელმაც გურიაში მშვიდობიანობა უნდა ჩამოაგდოს.
გურიის ამბები. 15 ოქტომბერს ასე ღამის ამ საათზე ლანჩხუთიდან მიდიოდა ფეხით საჯავახოს სადგურის დასაცველად თენგინის პოლკის ჯარი. ნიგოითსა და საჯავახოს შუა ჯარი წააწყდა დიდ ბრბოს, ასე ორასამდე კაცს, რომელიც არღვევდა რკინის გზის ლიანდაგს, ჯარი და ხალხი ერთმანეთს შეეხმაურა, ატყდა სროლა. ჯარის მხრივ არავინ დაჭრილა. ბრბო გაიქცა ტყეში და ამდენივე ჯარმა შეიპყრო. ორმოცდაათ საჟენის მეტი სატელეგრაფო ბოძი ... დამტვრეული და ცხრა-საჟენიანი ხიდი დაშლილი. ჯარი ჩავიდა საჯავახოს სადგურში და პატიმარიც თან წაიყვანა.
ბათუმის ქალაქის მოურავის თავ. ანდრონიკაშვილისგან ტფილისის ქალაქის მოურავმა შემდეგი დეპეშა მიიღო: „ხმებმა გურიის აჯანყებისა და მათ მიმართ რეპრესიულ ზომების მიღების შესახებ ააღელვა ქალაქის ყველა მცხოვრები. საბჭომ დაადგინა, იშუამდგომლოს ნამესტნიკის წინაშე, რომ გურიის დასაწყნარებლად ხალხის წარმომადგენელნი გაგზავნოს. უკანასკნელ ცნობებიდანა სჩანს, რომ ხმები გადაჭარბებულია. ქუთაისის გუბერნატორის დეპეშა მოწმობს, რომ მას რეპრესიულ ზომებისთვის არ მიუმართავს. ნამესტნიკის კანცელარიის დეპეშიდანა სჩანს, რომ გურულთ ბრალსა სდებენ იმაში, რომ ისინი ყაჩაღებსა და გამოქცეულ ჯარისკაცთ მალავენ, კენჭის ამოსაღებად არ მიდიან და სახელმწიფო გადასახადებს არ იხდიან. საბჭოს საგანგებო კრება ჰქონდა და მიიღო რა მხედველობაში, რომ გურიაში ისეთივე მოძრაობაა, როგორც რუსეთის სხვა კუთხეებში, დაადგინა, არ ისარგებლოს ნამესტნიკის ნებართვით და ხალხის დამშვიდება არ იკისროს. მაცნობეთ, მართალია, თუ არა, რომ საქალაქო მილიცია დაარსდა.
გურიაში. ავტ: კლდე.
თავდასხმა ჩოხატაურის საბოქაულოზე, ნასაკირალის შეტაკება, დვაბზუს და მელექედურის გადაწვა, გუბერნატორის ჩამოსვლა და მანიფესტის გაცნობა.
გარე-კახელთა თანაგრძნობა გურულებისადმი: სოფელ ხაშმში ივრის ხეობის გლეხების შეხვედრა, იოსებ იმედაშვილის სიტყვა, მათი ჩასვლა თბილისში მეფისნაცვალთან
ახალი ამბავი: გენერალ მალამას დამამშვიდებელი ექსპედიცია გურიაში არარ გაიგზავნება. თბილისიდან ბევრი გურული წავიდა სამშობლოში მის დასაცავად. ოზურგეთელი მირიან ჭანტურიშვილი გაასამართლეს უბნის ზედამხედველ ზბოროვსკის მკვლელობაზე და მიუსაჯეს 15 წელი კატორღა.
მოკლულ-დაჭრილი და დაზარალებული გურულები: მოცემულია კაზაკების და პლასტუნების მიერ მოკლულების სია, ასევე გადამწვარი 96 ოჯახის სია.
ივერია N 196, 3 ნოემბერი
დახმარება
ჩვენს გაზეთში დღეს მკითხველი ნახავს გურიის ამბების დაწვრილებითს აღწერას და გაიგებს სრულს სიმართლეს გურიაში მომხდარ ვითომ „აჯანყების“ შესახებ. ამ ამბების წაკითხვით იგი დარწმუნდება, რომ გურიაში მხოლოდ პატარა შეტაკება მომხდარა ხალხსა და პლასტუნებს შორის და არა საერთო შეიარაღებული აჯანყება, როგორც ამას გადმოგვცემდა სხვადასხვა გაზვიადებული ხმები. უნდა ვიფიქროთ ამიტომ, რომ კავკასიის უმაღლესი მთავრობაც ხელს აიღებს თავის პირვანდელ განზრახვაზე და უკან დააბრუნებს იმ ჯარს, რომელიც გურიის „დასაპყრობად“ არის გაგზავნილი. ეს მით უფრო საფიქრებელია, რომ თვითონ გუბერნატორი სტაროსელსკიც, როგორც დანამდვილებით გადმოგვცემენ, არ სცნობს ჯარის გაგზავნას საჭიროდ და თხოულობს, რომ უკვე გაგზავნილი ჯარი ისევ უკან დააბრუნონ და გურიის წინააღმდეგ რეპრესიული ზომები არ მიიღონ.
თუმცა, ამგვარად, გურიაში მომხდარი შეტაკება, პოლიტიკურად თუ გავსჯით, დიდი ზომისა არაა, მაგრამ, სამაგიეროდ, ძალიან მნიშვნელოვანი და საყურადღებოა, თუ მას ეკონომიურის საზომით შევხედავთ და იმ ნივთიერ ზარალს გავითვალისწინებთ, რომელიც ამ შეტაკების გამო ხალხს მოუვიდა. კაზაკებს გადაუწვავთ 90-მდე შენობა და 46 მოსახლე სრულიად უბინოდ და უსახსროდ დარჩენილა. კაზაკებისაგან გაჩაღებულ ცეცხლს გადაუწვავს როგორც მათი ბინა, ისე მოგროვილი ჭირნახული და ყოველი სარჩო-საბადებელი. დღეს ის 46 მოსახლე გურული, თავის ცოლებითა და წვრილშვილით ცის ქვეშ მთეველად ღარიბ მეზობლების სარჩენად არიან დატოვებულნი ყოველგვარ სახსარს მოკლებულნი, ისინი, მკითხველო, ჩვენკენ გამოიყურებიან და იცოდე, უსიტყვოდ ჩვენგან თანაგრძნობასა და დახმარებას მოელიან.
დიაღ, მოელიან და მათ ამგვარ მოლოდინის უფლებაც აქვთ. გურია უდგა სათავეში იმ რევოლუციონურ მოძრაობას, რომელსაც ჩვენ ყველანი ვემხრობით, რომელმაც სძლია პოლიციურ რეჟიმს, გასტეხა მთავრობის წინააღმდეგობა. გურია იბრძოდა თავგამოდებით ყველა იმ მოქალაქეობრივ უფლებათათვის, რომელთა ცნობა და სახელმწიფს პოლიტიკურ წესწყობილებაში გატარება ძვირფასია ყველასთვის, განურჩევლად კლასისა და წოდებისა; გურია უნერგავდა და უნთებდა რევოლუციონურ ენერგიას საქართველოსა და კავკასიის სხვა ნაწილებს; იგი პირველობდა ბრძოლაში და მაგალითს აძლევდა სხვებს მოქმედებაში. ახლაც, როცა საერთო გაფიცვის გამო, იგი მოწყვეტილი იყო სხვა ნაწილებისაგან და გარედან არავითარი ცნობა არ მოსლოდა საერთო მოძრაობის შესახებ, მან, იმავე განმათავისუფლებელ მოძრაობის გულისათვის, ის ნაბიჯი წარსდგა, რომელსაც სისხლის ღვრა და 46 მოსახლის სახლ-კარისა და სარჩოს მოსპობა მოჰყვა შედეგად. გურულების სისხლის დაიღვარა და მათი სახლები დაიწვა არა მარტო გურულების საქმისთვის, არამედ ჩვენთვის ყველასთვის. და გურულებს აქვთ უფლება, დიაღ, აქვთ დამსახურებული უფლება, ჩვენ შემოგვხედონ და ზარალშიაც მონაწილეობის მიღება მოგვთხოვონ.
ეს არ არის, მკითხველო, ქველმოქმედება, - ეს არის ვალია, რომელიც უნდა გაასწოროს ყოველმა ჩვეგნანმა. დაზარალებულ გურულებისთვის დახმარების გაწევა წმინდა ვალი ყოველ შეგნებულ და თავისუფლების მოყვარულ ადამიანისა; ეს ისეთი ვალია, რომელიც სიამოვნებით და სიხარულით უნდა შევასრულოთ ყველამ.
ფული! განა ფული უნდა დაგვენანოს იმ ხალხისთვის, რომელიც თავს სწირავდა თავისუფლებას, რომელიც სისხლით რწყავდა მიწას და თავგამოდებით ებრძოდა შავბნელ ძალას!? არა, - დღეს, როცა თავისუფლების პატარა შუქი ასე თუ ისე ყველამ სცადა და იგემა, შეუძლებელია იყოს კიდევ ვინმე ისე უგრძნობელი და ზნეობრივად გათახსირებული, რომ გაჭირვებულ გურულების მდგომარეობამ არ ააღელვოს და დასახმარებლად არ მოიწოდოს.
მაშ, მოქალაქენო, - თუ თქვენ, გუშინდელ მონებს, დღეს შეგიძლიათ თავის თავს მოქალაქენი უწოდოთ, ამ გადანათვლის პროცესში გურიას დიდი წვლილი უდევს - მიხედეთ გურიას და გაუწოდეთ დახმარების ხელი იმ 46 ოჯახს, რომელიც უბინაოდ და უსახსროდ დარჩა, ესაჭიროება ბინა, საჭმელ-სასმელი და ახალ მოსახლობის მოწყობა. ყველამ, - დიდმა და პატარამ, მდიდარმა და ღარიბმა - უნდა მივიღოთ ამ წმინდა ვალის გადახდაში მონაწილეობა. განსაკუთრებით თქვენ მშიშარა ბურჟუებო, გაშალეთ საფულე და დიდის მორიდებით უხვად შეეწიეთ გურიას, - იმ გურიას, რომელმაც თქვენს ლიბერალიზმს პრაქტიკულ მოქმედებისთვის ნიადაგი მოუმზადა.
და შენ მკითხველო ყველა შენს ნაცნობსა და უცნობს მიმართე ამ სიტყვებით: შეეწიეთ გურიას!
გურულების სასარგებლოდ
ერევანში მცხოვრებ ქართველებს 31 ოქტომბრის კრებაზე დაუდგენიათ: ნამესტნიკისა და გრაფ ვიტტეს დეპეშები გაუგზანონ და სთხოვონ გურიიდან ჯარის გამოყვანა. გრაფ ვიტტეს, სხვათა შორის, უნდა სთხოვონ, იხმაროს თავისი გავლენა და ნამესტნიკს გურიიდან ჯარი გამოაყვანინოს. ამავე დღეს ხელის მოწერა გაუმართავთ და დაზარალებულ გურულების სასარგებლოდ მოუგროვებიათ 105 მ., რომელიც ჩვენმა რედაქციამ უკვე მიიღო.
ახალი ამბავი
ქუთაისის გუბერნატორი სტაროსელსკი, რომელიც გურიიდან დაბრუნდა, ნამესტნიკთან იყო და აუხსნა, რომ გურიაში არავითარი განსაკუთრებული მოძრაობა არ არის და რომ გურია თვით შემოიარა და ხალხი დაითანხმა მთავრობის წინადადებების შესრულებაზე, გარდა იმისი, რომ გამოქცეული ჯარის კაცები დაიჭირონ, რადგან ეს მათ ხელთ არ არის. ამის შემდეგ ნამესტნიკმა 2 ნოემბრის, საღამოს 6 საათისთვის კრება დანიშნა თავის თანაშემწეებისა, რომელზედაც თათბირი ექნებათ: გაუქმდეს თუ არა ქუთაისის გუბერნიაში სამხედრო წესებიო. დეპუტაცია, რომელიც ტფილისიდან გუშინ გურიაში უნდა წასულიყო ხალხის დასამშვიდებლად, ჯერ ისევ ტფილისშია. კრების დასკვნას უცდიან.
კახეთის სარჩლი გურიის საქმეში
კახეთი, დინჯი კახეთიც აამღელვარა თავისუფლებისათვის მებრძოლ გურიის განსაცდელმა.
კახეთმაც ხმა ამოიღო და ადგილობრივ მთავრობას გურულების საქმეში თავისი გადაჭრილი სარჩლი გამოუცხადა. სოფლების წარმომადგენლები ცხენდაცხენ ჩამოვიდნენ ტფილისში, თანაგრძნობა გამოუცხადეს სოციალ-დემოკრატიულ პარტიას გურიის გამოსარჩლების საქმეში, მივიდნენ გაზ. "ვოზროჟდენიეს" და "ივერიის" რედაქციებში და მათ გურულების გამოსარჩლება დაავალეს, გამოცხადდნენ ნამესტნიკთან, რომლის მაგიერად დეპუტაცია მიიღო ნამესტნიკის თანაშემწემ სულთან კრიმ-გირეიმ, რომელმაც დაამშვიდა ჩამოსულები, გურიაში ერთი წვეთი სისხლიც არ დაიღვრებაო, აირჩიეთ თქვენში ხუთი კაცი და ნამესტნიკი საღამოს ხუთ საათზე მიგიღებთო სალაპარაკოდ. ცხენოსნები მაყრულის შემოძახილით გაემართნენ ავლაბრისაკენ, სადაც ბინა ჰქონიათ დამზადებული.
ამ დეპუტაციის მოთავე სოფ. ხაშმის მამასახლისი იოს. იმედაშვილი ყოფილა. მისის მოწოდებით სოფ. ხაშმში 31 ოქტ. თავი მოუყრიათ გარეთ კახეთის სოფლების წარმომადგენელთა და მამასახლისებს. კრებას დაუდგენია:
„17 ოქტომბრის მანიფესტის ძალით, ყოველი პიროვნება თაგისუფალი უნდა იყოს და მინიჭებული აქვს მოქალაქეობრივი უფლება. გამოცხადებულია აგრედვე პატარა ამინსტია პოლიტიკურ "დამნაშავეთა". ამიტომ ჩვენ გვაღელვებს და დიდად გვაწუხებს გაჭირვებული მდგომარეობა ჩვენის მოძმეების, თავისუფლებისათვის მოწინავე მებრძოლ გურულებისა. თავზარსა გვცემს უფრო მეტად ის, რომ მტავრობამ ამ ჟამად ჯარით გაავსო გურია და პატიოსან და შეგნებულ კუთხეს ჩვენის ქვეყნისას განადგურებასა და მიწასთან გასწორებას უპირებს. დღევანდელმა კრებამ მიიღო რა მხედველობაში გურიის ასეთი უნუგეში მდგომარეობა, დაადგინა, გარეთ-კახეთის სოფლების მამასახლისნი და თითო სოფლიდან ხუთ-ხუთი კაცი წარუდგნენ კავკასიის ნამესტნიკს ტფილისში და წარუდგინონ მოთხოვნილება, რომ გურია გაანთავისუფლონ ჯარებისაგან და ააცილონ მას მოსალოდნელი უბედურება-აწიოკება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, თუ გურიაში სისხლის ღვრა მოხდა, დარწმუნებული ვართ, მთლად ჩვენი მხრის ხალხი უკმაყოფილებას გამოაცხადებს. ეს დადგენილება გაეგზავნოს თელავისა და სიღნაღის მაზრებს, რომ მათაც ხმა ამოიღონ." ხელს აწერენ მამასახლისები:
ხაშმისა - იოსებ იმედაშვილი, პატარძეულისა – იაგორ ჯანდაგაშვილი, საგარეჯოსი – ალ. ესაიაშვილი, გიორგიწმინდისა – გიგო გოდერძიშვილი, მუღანლოსი – მურთუზ ბაირამ-ოღლი, სართიჭალისა – ნიკო ბარძიმაშვილი, ნინოწმინდისა – ივანე შიოშვილი, ლილოსი – ილია თეგიშვილი, მანავისა – ბეგლო ბურაშვილი, მარტყოფისა – ილია სახლთხუციშვილი, ნორიოსი – ნიკოლოზ ღონიაშვილი და სხვ. წარმომადგენელნი.
გურიის ამბები (15-დან 30 ოქტომბრამდე) საკუთარის კორესპონდენტისაგან; ავტ: ანწლაძე
საზოგადოების მიმართ
გურულების სასარგებლოდ
ქართველ ქალთა კავშირის ბიურო მიმართავს ყველას საერთოდ და სთხოვს
დახმარება აღმოუჩინონ შეძლებისა და გვარად ფულით, ტანისამოსით და ან სხვა
საშუალებით უკიდურეს მდგომარეობაში ჩავარდნილ გურულებს და სხვა საქართველოს
კუთხეების ხალხს, რომელთაც ბევრი უბედურება გადახდათ ამ ბოლო დროს და ვისი
ოჯახებიც სრულიად უნუგეშოდ არიან დარჩენილნი.
შემოწირულობა მიიღება ტფილისში: ანასტასია წერეთელთან
,,ჯეჯილის“ რედაქციაში (არტილერიის ქუჩა N5), ანასტასია გედევანიშვილთან
(ყორღანოვის ქუჩა N20), მ. ჯავახიშვილთან („ცნობის ფურც“ რედ), ოზურგეთში:
ნინა ნაკაშიძესთან.
რედაქციამ გურიაში დაზარალებულთა სასარგებლოდ მიიღო გურია-სამეგრელოს
ეპისკოპოსისგან გიორგისგან 25 მან, წინეთ მიღებულთაგან სულ შემოსულია 130
მან.
კავკასიის ნამესტნიკის განკარგულება
რადგანაც ქუთაისის გუბერნატორის აღმასრულებელმა ოზურგეთის მაზრა დაიარა და გამოარკვია საქმის ნამდვილი მდგომარეობა გურიაში, რომელიც უკანასკნელ გაფიცვის დროიდან ყოველი კუთხიდან მოწყვეტილ იყო ტელეგრაფისა და რკინიგზის ლიანდაგის გაფუჭების გამო და მასთან ერთად გამოირკვა ქუთაისის გუბერნიის დანარჩენ მაზრების მდგომარეობაც, შესაძლოდ ვსცანი, ამ გუბერნიაში სამხედრო წესები ავხსნა და ამასთან ერთად გავაუქმო დროებითი გენერალ -გუბერნატორის თანამდებობა და გურიაში გასაგზავნად ჯარებისაგან შემდგარი რაზმი უკანვე გამოვიწვიო, რის გამო სათანადო განკარგულებანი უკვე მოვახდინე.,,
გურიაში აღარ მიემგზავრებიან საზოგადოებისგან ამორჩეულნი წარმომადგენლები და ნამესტნიკის მიერ დანიშნული გენერალ ლეინტენტი მალამა და ბატონი ვედენბაუმი, რადგანაც ქუთაისის გუბერნატორმა ბ-ნმა სტაროსელსკიმ დაარწმუნა ნამესტნიკი, რომ გურია ახლა სრულიად დამშვიდებულიაო. ბ-ნმა სტაროსელსკიმ დაბეჯითებითა სთხოვა გრაფ ვორონცოვ დაშკოვს, ქუთაისის გუბერნიაში ახლახანს შემოღებული ომიანობის დროის წესები გააუქმოს, რადგანაც მცხოვრებნი ძლიერ შეწუხებულნი არიანო და შესაძლოა ხალხმა ვეღარ მოითმინოს და რაიმე უბედურება დატრიალდესო. ნამესტნიკმა უკვე ბრძანება გასცა ომიანობის დროის წესების გაუქმების შესახებ.
გუშინ საგანგებო მატარებლით წავიდა ბათუმისკენ ქუთაისის გუბერნატორი ბ-ნი სტაროსელსკი, რომელსაც გაჰყვნენ მუშათა ორგანიზაციის წარმომადგენელნი, რათა რკინის გზის გაფიცულ მოსამსახურეებმა ამ მატარებელს გზა მისცენ და თავისუფლად გაატარონ ბათუმამდის.
განზრახვა არის, დაზარალებულ გურულთა სასარგებლოდ, ტფილისის სახაზინო თეატრში ქართული წარმოდგენა გამართონ.
განსაცდელის აცდენა
გურიას დღეს ასცდა განსაცდელი, მთელი სამხედრო რაზმი, რამდენიმე ჯარისკაცისგან შემდგარი, ზარბაზნებით, ტყვიის მტყორცნელთა მთელი როტით და ყოველგვარი საომარი წესის იარაღებით შეჭურვილი, რომლის უფროსს, ალიხანოვს, მინიჭებული ჰქონდა განსაკუთრებული უფლებები, დახვრეტა-ჩამოხრჩობამდის, ნაბრძანები ჰქონდა გურიაში ყოველივე მოესპო და გაენადგურებინა და რომელიც უკვე დიდი სისწრაფით მიეშურებოდა დანიშნულების ადგილისაკენ. აი ეს რაზმი, მთავრობისვე ბრძანებით ისევ უკან უნდა დაბრუნდეს. რა მოხდა? რამ გამოიწვია ან პირველი ბრძანება, ან მისი უკან წაღება? გურიაში აღარ უნდა ჩაიყვანონ ჯარი. მთავრობამ კარგად იცის, რომ გურიაში რევოლუციის ცეცხლი არ ჩამქრალა, ეს ცეცხლი კიდევ უფრო გაძლიერდება ჯარის უკან გამოწვევით და თუ იგი ოფიციალურად აცხადებს, რომ ჯარს უკან ვაბრუნებთ, ვინაიდან გურია უკვე დამშვიდდა, ეს სიტყვის მასალაა და მეტი არაფერი. ჯარის დაბრუნება გამოიწვია ხალხის აღშფოთებამ... გურიის განსაცდელმა ფეხზე დააყენა მთელი კავკასიის მშრომელი ხალხი... ყოველ კუთხეში ელვასავით გაისმა ხმა, რომ გურიას, იმ გურიას, რომელმაც გაბედულად აღმართა ძმობის, თანასწორობის და თავისუფლების დროშა, ამოჟლეტას, მოსპობას და განადგურებას უქადიანო. ამ ამბების გამო ყველა ქალაქებში, დაბა-სოფლებში მიტინგები და კრებები გაიმართა და ყველგან თითქმის ერთნაირ გადაწყვეტილებებს ადგებოდნენ დაეხმარონ გურიას... მთავრობა დარწმუნდა, რომ იგი დაადგა მეტად სახიფათო გზას, მან დაინახა, რომ გურიაში ჯარების გაგზანივთ ფეხზე დააყენა მთელი მშრომელი ხალხი და ეს მის სასარგებლოდ აღარ გათავდებოდა, ამნაირად, როგორც ხედავთ გურიას დღეს ასცდა განსაცდელი, მაგრამ ეს იმას კი არ ნიშნავს, რომ რეოვლუციონურ მოძრაობასა და მთავრობას შორის რაიმე მორიგება მომხდარიყოს და ერთს ან მეორეს იარაღი დაეყაროს, პირიქით ეს მხოლოდ დროებითი ზავია
სხვა და სხვა ამბები
გურია გადარჩა ლაშქრის გაგზავნას, სტაროსელსკიმ თავად მოინახულა გურია.
მოყვანილია გურიაში კაზაკების მიერ დახოცილების, დაჭრილების და გადამწვარების სია
ცნობის ფურცელი N2945, 9 ნოემბერი
ცნობა დაზარალებულ გურულთა სასარგებლოდ გაკეთებული შემოწირულობების შესახებ.
გაფიცვის შემდეგ ამუშავდა ფოსტა და 11 ფუთი წერილები მივიდა, მთელი დღე რიგდებოდა წერილები
ცნობა ლაზარენკოს სავარაუდო გადადგომის შესახებ
ცნობა სტაროსელსკის გურიაში ვიზიტის შესახებ
ცნობის ფურცელი N2946, 10 ნოემბერი
ცნობა დაზარალებული გურულების დახმარების შესახებ
ოზურგეთში დაბინავებული პლასტუნები აწუხებენ მოსახლეობას, დაგეგმილია მათი გადაყვანა ფოთში, ხოლო გურიაში განტავსდება ხერსონის პოლკის ბატალიონი
ნინო ნაკაშიძის ვრცელი წერილი ნასაკირალის ბრძოლის შესახებ
ივერია N202, 10 ნოემბერი
დაზარალებულ გურულების სასარგებლოდ: ინფორმაცია მიღებული შემოწირულობების შესახებ
ახალი ამბავი: 20 ნოემბერს ტფილისის სახაზინო თეატრში დაიდგმება ოპერა „სევილიელი დალაქი“ დაზარალებული გურულების მხარდასაჭერად. 6 ნოემბერს ქობულეთს და ნატანებს შორის თავს დაესხნენ მატარებელს და გაიტაცეს თოფის წამალი.
გურიაში (15 ოქტომბრიდან 3 ნოემბრამდე): მოვლენების ქრონიკა დღეების მიხედვით
ცნობის ფურცელი N2947, 11 ნოემბერი
ცნობა დაზარალებულ გურულთა დახმარების შესახებ
გურიაში ჩასვლას აპირებს ვიცე-გუბერნატორი ყიფშიძე, გაჩერებულია ვყელა სახელმწიფო დაწესებულება
ცნობის ფურცელი, N2948, 12 ნოემბერი
გურიის სახალხო სასამართლომ ჩვენამდისაც მოაღწია და აქაც იჩინა თავი. ამ დღეებში ჯიბგირები ქუჩა-ქუჩა ატარეს სახედრებით. ამ ფაქტით შეძრწუნებული ჯიბგირები შეიკრიბნენ და მოილაპარაკეს, როგორ უშველონ თავიანთ საქმეს. ამოირჩიეს რწმუნებულნი, გააგზავნეს პროგრესულ პარტიებთან და შეუთვალეს, ჩვენ ამ ხელობით ვცხოვრობთ და სხვა ხელობას თუ თქვენ თვითონ არ გვიშოვნით, ვერ დავანებებთ ამ ხელობას თავსაო. ჯიბგირებმა დაადგინეს, სანამ ამ პარტიებიდან პასუხი მოვიდოდეს, ჯიბგირს თავი დაანებონ.
ოზურგეთი
აქ დაარსდა ყაზახთა მიერ დამწვარ-აოხრებულ გურულთა ოჯახების შემწე კომიტეტი, რომელსაც დაევალა შემოწირულობათა შეგროვება. კომიტეტის წევრებად არიან რაისა სოლომონის ასული თოხაძე, სოფიო ალექსანდრეს ასული თუმანიშვილი, ერმილე კაციას ძე ნაკაშიძე, ეკატერინე ყარამანის ასული მამულაიშვილი, გიორგი კონსტანტინეს ძე ჭოღოშვილი, ნინო იოსების ასული ნაკაშიძე, ილია პეტრეს ძე ნაკაშიძე. მსურველთ შეეძლოთ კომიტეტის ერთი წევრის სახელზე გამოაგზავნონ შემოწირულობა ქ. ოზურგეთშია
ბატონო რედაქტორო
ჩვენ ტფილისის ფეხზე მოვაჭრეებსაც აღგვეძრა გულში სიბრალული და მოვიწადინეთ მებრძოლ და დაზარალებულ გურულთ მივაწოდოთ ჩვენი წვლილი 15 მანეთი. გაუმარჯოს გურულებს, რომელნიცა თავგანწირულად იბრძვიან თავისუფლებისათვის
მღვდელმა ეპიფანი ჯაოშვილმა გადარიცხა 15 მანეთი
გავიგეთ თუ არა გურულები დაზარალდნენ, შევაგროვეთ 20 მანეთი და 45 კაპ. და ვგზავნით ამხანაგების მინდობილობით დულია რევაზიშვილს დ ვლადიმერ კიკნაველიძეს
გიგზავნი 33 მანეთს ჩემს მიერ შეგროვებულს ჩვენ თანამოძმე გურულთა დასახმარებლად
ორშაბათისთვის დანიშნული ქართული ოპერა გურულთა სასარგებლოდ გადაიდო სამშაბათს 22 ნოემბრისათვის, ოპერას მართავს ქართველ მომღერალ-მემუსიკეთა ამხანაგობა
ჩვენ გვთოვენ გამოვაცხადოთ რომ რკინიგზის ტფილისის სადგურებზე დაზარალებულ გურულთა სასარგებლოდ ფულს აგროვებენ იასონ ღლონტი და გიორგი ბასილაშვილი
სულ დღემდე ჩვენს რედაქციაში შემოვიდა 1861 მან და 79 კაპ.
ამავე ნომერში ჯუმათის მონასტრის ძარცვის და სასამართლოს შესახებ ინფორმაცია
ცნობის ფურცელი N2949, 13 ნოემბერი
ცნობა დაზარალებული გურულების დახმარების შესახებ
სადგურ ლანჩხუთზე თოფი ესროლეს ბათუმის პოლიცმეისტერის თანაშემწეს. მსროლელი მიიმალა
ივერია N206, 15 ნოემბერი
ცნობა, რომ დაზარალებული გურულების დასახმარებლად თანხა გამოყო ტფილისის საქალაქო საბჭომ
ერთ კაზაკს და მღვდლის დენჩიკს უპივეს ოქრომჭედელ ბილიხოძესთან მოპარული ვერცხლეული
ივერია N207, 16 ნოემბერი
გაიმართება წარმოდგენა სევილიელი დალაქი დაზარალებული გურულების დასახმარებლად.
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად გაკეთებული შეწირულობების შესახებ
ცნობის ფურცელი N2951, 16 ნოემბერი
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად გაკეთებული შეწირულობების შესახებ
ცნობის ფურცელი N2952, 17 ნოემბერი
ვეტცელის და ტფილისის სახაზინო თეატრები დგამენ წარმოდგენებს დაზარალებულ გურულთა სასარგებლოდ.
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად შეგროვებული თანხების შესახებ.
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად შეგროვებული თანხების შესახებ.
ივერია N217, 2 დეკემბერი
გურიის ამბები: ავტ. ანწლაძე
ივერია, N219, 4 დეკემბერი, 1905
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად შეგროვებული თანხების შესახებ.
ცნობის ფურცელი N2964, 6 დეკემბერი
სოციალ-დემოკრატიული ფურცელი, N9, 24 დეკემბერი, 1905
ლანჩხუთში რსდმპ-ის მიერ ორგანიზებული რამდენიმე ათასიანი მიტინგი ოქტომბრის მანიფესტის შესახებ
მოცემულია ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად გაკეთებული შეწირულობების, გამოცემების და დადგმული წარმოდგენების შესახებ
ცნობა დაზარალებულ გურულთა სასარგებლოდ გაკეთებული შემოწირულობების შესახებ.
გაფიცვის შემდეგ ამუშავდა ფოსტა და 11 ფუთი წერილები მივიდა, მთელი დღე რიგდებოდა წერილები
ცნობა ლაზარენკოს სავარაუდო გადადგომის შესახებ
ცნობა სტაროსელსკის გურიაში ვიზიტის შესახებ
ცნობის ფურცელი N2946, 10 ნოემბერი
ცნობა დაზარალებული გურულების დახმარების შესახებ
ოზურგეთში დაბინავებული პლასტუნები აწუხებენ მოსახლეობას, დაგეგმილია მათი გადაყვანა ფოთში, ხოლო გურიაში განტავსდება ხერსონის პოლკის ბატალიონი
ნინო ნაკაშიძის ვრცელი წერილი ნასაკირალის ბრძოლის შესახებ
ივერია N202, 10 ნოემბერი
დაზარალებულ გურულების სასარგებლოდ: ინფორმაცია მიღებული შემოწირულობების შესახებ
ახალი ამბავი: 20 ნოემბერს ტფილისის სახაზინო თეატრში დაიდგმება ოპერა „სევილიელი დალაქი“ დაზარალებული გურულების მხარდასაჭერად. 6 ნოემბერს ქობულეთს და ნატანებს შორის თავს დაესხნენ მატარებელს და გაიტაცეს თოფის წამალი.
გურიაში (15 ოქტომბრიდან 3 ნოემბრამდე): მოვლენების ქრონიკა დღეების მიხედვით
ცნობის ფურცელი N2947, 11 ნოემბერი
ცნობა დაზარალებულ გურულთა დახმარების შესახებ
გურიაში ჩასვლას აპირებს ვიცე-გუბერნატორი ყიფშიძე, გაჩერებულია ვყელა სახელმწიფო დაწესებულება
ცნობის ფურცელი, N2948, 12 ნოემბერი
გურიის სახალხო სასამართლომ ჩვენამდისაც მოაღწია და აქაც იჩინა თავი. ამ დღეებში ჯიბგირები ქუჩა-ქუჩა ატარეს სახედრებით. ამ ფაქტით შეძრწუნებული ჯიბგირები შეიკრიბნენ და მოილაპარაკეს, როგორ უშველონ თავიანთ საქმეს. ამოირჩიეს რწმუნებულნი, გააგზავნეს პროგრესულ პარტიებთან და შეუთვალეს, ჩვენ ამ ხელობით ვცხოვრობთ და სხვა ხელობას თუ თქვენ თვითონ არ გვიშოვნით, ვერ დავანებებთ ამ ხელობას თავსაო. ჯიბგირებმა დაადგინეს, სანამ ამ პარტიებიდან პასუხი მოვიდოდეს, ჯიბგირს თავი დაანებონ.
ოზურგეთი
აქ დაარსდა ყაზახთა მიერ დამწვარ-აოხრებულ გურულთა ოჯახების შემწე კომიტეტი, რომელსაც დაევალა შემოწირულობათა შეგროვება. კომიტეტის წევრებად არიან რაისა სოლომონის ასული თოხაძე, სოფიო ალექსანდრეს ასული თუმანიშვილი, ერმილე კაციას ძე ნაკაშიძე, ეკატერინე ყარამანის ასული მამულაიშვილი, გიორგი კონსტანტინეს ძე ჭოღოშვილი, ნინო იოსების ასული ნაკაშიძე, ილია პეტრეს ძე ნაკაშიძე. მსურველთ შეეძლოთ კომიტეტის ერთი წევრის სახელზე გამოაგზავნონ შემოწირულობა ქ. ოზურგეთშია
ბატონო რედაქტორო
ჩვენ ტფილისის ფეხზე მოვაჭრეებსაც აღგვეძრა გულში სიბრალული და მოვიწადინეთ მებრძოლ და დაზარალებულ გურულთ მივაწოდოთ ჩვენი წვლილი 15 მანეთი. გაუმარჯოს გურულებს, რომელნიცა თავგანწირულად იბრძვიან თავისუფლებისათვის
ამხანაგების მინდობილობით დარჩო ღარიბოვი
მღვდელმა ეპიფანი ჯაოშვილმა გადარიცხა 15 მანეთი
გავიგეთ თუ არა გურულები დაზარალდნენ, შევაგროვეთ 20 მანეთი და 45 კაპ. და ვგზავნით ამხანაგების მინდობილობით დულია რევაზიშვილს დ ვლადიმერ კიკნაველიძეს
გიგზავნი 33 მანეთს ჩემს მიერ შეგროვებულს ჩვენ თანამოძმე გურულთა დასახმარებლად
ოლღა თოფურიძისა
ორშაბათისთვის დანიშნული ქართული ოპერა გურულთა სასარგებლოდ გადაიდო სამშაბათს 22 ნოემბრისათვის, ოპერას მართავს ქართველ მომღერალ-მემუსიკეთა ამხანაგობა
ჩვენ გვთოვენ გამოვაცხადოთ რომ რკინიგზის ტფილისის სადგურებზე დაზარალებულ გურულთა სასარგებლოდ ფულს აგროვებენ იასონ ღლონტი და გიორგი ბასილაშვილი
სულ დღემდე ჩვენს რედაქციაში შემოვიდა 1861 მან და 79 კაპ.
ამავე ნომერში ჯუმათის მონასტრის ძარცვის და სასამართლოს შესახებ ინფორმაცია
ცნობის ფურცელი N2949, 13 ნოემბერი
ცნობა დაზარალებული გურულების დახმარების შესახებ
სადგურ ლანჩხუთზე თოფი ესროლეს ბათუმის პოლიცმეისტერის თანაშემწეს. მსროლელი მიიმალა
ივერია N206, 15 ნოემბერი
ცნობა, რომ დაზარალებული გურულების დასახმარებლად თანხა გამოყო ტფილისის საქალაქო საბჭომ
ერთ კაზაკს და მღვდლის დენჩიკს უპივეს ოქრომჭედელ ბილიხოძესთან მოპარული ვერცხლეული
ივერია N207, 16 ნოემბერი
გაიმართება წარმოდგენა სევილიელი დალაქი დაზარალებული გურულების დასახმარებლად.
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად გაკეთებული შეწირულობების შესახებ
ცნობის ფურცელი N2951, 16 ნოემბერი
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად გაკეთებული შეწირულობების შესახებ
ცნობის ფურცელი N2952, 17 ნოემბერი
ვეტცელის და ტფილისის სახაზინო თეატრები დგამენ წარმოდგენებს დაზარალებულ გურულთა სასარგებლოდ.
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად შეგროვებული თანხების შესახებ.
დეკემბერი, 1905
ცნობის ფურცელი N2960, 1 დეკემბერიცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად შეგროვებული თანხების შესახებ.
ივერია N217, 2 დეკემბერი
გურიის ამბები: ავტ. ანწლაძე
ივერია, N219, 4 დეკემბერი, 1905
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად შეგროვებული თანხების შესახებ.
ცნობის ფურცელი N2964, 6 დეკემბერი
დაზარალებულ გურულთა სასარგებლოდ შეგროვებული თანხის შესახებ ინფორმაცია
სოციალ-დემოკრატიული ფურცელი, N9, 24 დეკემბერი, 1905
ლანჩხუთში რსდმპ-ის მიერ ორგანიზებული რამდენიმე ათასიანი მიტინგი ოქტომბრის მანიფესტის შესახებ
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად შეგროვებული თანხების შესახებ. იანვარი, 1906
იანვარი, 1906
გურია. ისეთი აღშფოთებული დრო დაგვიდგა გურულებს, რომ ყველაფრის აღწერა შეუძლებელია. მთელი გურია შეძრწუნებული იყო და ყოველ წამს ელოდა სრულ განადგურებას "სულიან-ხორციანა", როგორც აქ ამბობენ. ადამიანს ვერ ნახავდი, რომ კაცის ელფერი სდებოდ, რაღაც სტიქიურის ძალით დაგვესხნენ თავს და დაიწყო ყველაფრის განადგურება, წვა და ძარცვა-გლეჯა. ამით ისარგებლეს აქაურმა ბნელმა ძალებმაც და ყველაფრით ხელი შეუწყეს ჩვენის ქვეყნის განადგურებას.
მაგრამ დავიწყოთ თავიდან. ჯერ კიდევ 10 იანვარს გავარდა ხმა, რომ ნატანებში ჯარი ჩამოსულა, იქაურობა გადაუწვავს და ეხლა აქეთ მოდის ზარბაზნებით და ტყვიის მტყორცნელებითაო. მაშინვე გაემართა იქითკენ ორი ადგილობრივი ბოქაული და მართლაც, როცა დაბრუნდნენ, სთქვეს, რომ ჯარი მოდის საომარ წესით, სხვა და სხვა მოთხოვნილებებითო. ამასთან უფროსი თხოულობს ოზურგეთიდან დეპუტაციას მოსალაპარაკებლად და ამას გარდა ბარგისათვის 12 ურემსაო. მეორე დღეს დილა ადრიანად გაუგზავნეს უფროსს ურმები და წავიდა დეპუტაციაც. გზაში შეხვდნენ ჯარს, რომელიც სრულის საომარის წესით მოდიოდა ოზურგეთისკენ. ჯარის უფროსი, პოლკოვნიკი კრილოვი მაშინვე შეჩერდა, მიიღო დეპუტაცია და წარუდგინა მოთხოვნილებანი, რაზედაც დეპუტაციამ უპასუხა, რომ ხალხი ეცდება, დააკმაყოფილოს ეს მოთხოვნილებანი, მხოლოდ გთხოვთ, მობრძანდეთ მშვიდობიანად და ყველაფერი გამოუცხადოთ ხალხსაო. კრილოვმა დეპუტაციას აღუთქვა, რომ დავიცავ სრულ მშვიდობიანობას, ნურაფრის შიში ნუ გექნებათო.
ნაშუადღევის ორი საათი იქნებოდა, როცა ჯარი ოზურგეთში შემოვიდა. შემოსვლა და სალდათების და პლასტუნების დუქანში შესევა ერთი იყო. მაშინვე დაატუსაღეს მოხუცებული ალექსანდრე თუმანიშვილი, ტიტიკო ჩხატარაიშვილი, ის. ჩხარტიშვილი და სხვებიც. ჯარი შეცვივდა სახლებში და იწყეს დაბანაკება, განურჩევლად სცხოვრობდა ვინმე შიგ თუ ცარიელი იყო. ხალხი დაფრთხა და იწყო გაქცევა ურმით, ფეხით, ეტლით, ვინც როგორ შესძლო და მოახერხა. ქუჩები გაივსო სალდათებით, ვაჭრებმა დაჰკეტეს დუქნები, იფიქრეს ამით გადავრჩებით ძარცვა-გლეჯასაო, მაგრა ყველგან დაიმტვრა კლიტეები. ტაციობა საღამოს კიდევ უფრო გაცხოველდა. ღამის მეათე საათი იქნებოდა, როცა დუქნებს ცეცხლი გაუჩნდა, რამაც თავზარი დასცა ოზურგეთლებს და ახლო-მახლო მცხოვრებთ. ამ ღამეს დაიწვა ცხრა დუქანი. მეორე დღეს, დილით, ჩავედით ქალაქში. კაცი ვერ გამოსთქვამს, რა სანახავი იყო: არც ერთი დუქანი არ იყო გაუტეხელი, ყველა დაცლილი იყო, აქა-იქ ეყარა არყის ბოთლები. ქალაქი სალდათებითა და ხალხით იყო სავსე. შეშინებულ მცხოვრებთა დეპუტაცია წავიდა ბ-ნ კრილოვთან. დიდ ხანს დასჭირდა დეპუტაციას გარედ დგომა. ბოლოს გამოვიდა და როცა მოისმინა ერთის დეპუტატის სიტყვა, რომ სალდათები ურიგოდ იქცევიანო, დაიწყო ხმამაღლა ლაპარაკი, რომ ჩემი სალდათები აგრე თავის დღეში არ მოიქცევიან, ცრუობთ. ნურაფრის ნუ გეშინიათ, მე მივიღებ ზომებს, რომ წვა აღარ იყოსო. ცოტათი დაიმედებული ხალხი დაბრუნდა სახლში. მაგრამ რაც ამ ღამეს, ესე იგი 12 იანვარს, მოხდა ამან დაგვავიწყა ყველას წინა დღეინდელი შიში.
დაღამდა თუ არა, რვა საათიდან ხელახლა გაუჩნდა დუქნებს ცეცხლი. უზარ-მაზარ ცეცხლის გუგუნი დილამდის აღარ შეწყვეტილა. ენა ვერ იტყვის, რა განიცადეს ამ ღამეს ოზურგეთში დარჩენილმა ბავშვებიანმა ოჯახებმა. ამასთან იყო ძარცვა-გლეჯაც. აქა-იქ დაესხნენ ქალებსაც. ხალხი სრულიად დაფრთხა, შეშინდა და გაიქცა მარტო ოზურგეთიდან-კი არა, ახლო-მახლო სოფლებიდანაც. იმალებოდნენ სადღაც ტყეებსა და ღრეებში, კარვებში და უკარვოდ ცის ქვეშ ჩვილის აკვნიან ბავშვებით, მშიერ მწყურვალნი.
კვირას, ე.ი. 15 იანვარს, გურიის ყველა კუთხიდან მოვიდნენ წარმომადგენლები და მამასახლისები მოთხოვნილებათა მოსასმენად. ხალხი შეიკრიბა მოედანზე წვიმაში. ჩაამწკრივეს წრედ მაზრის უფროსმა და ბოქაულებმა. ცოტა ხნის ცდის შემდეგ წრეში შევიდა ცხენით თითონ პოლკოვნიკი კრილოვი, რომელსაც მოჰყვა მთელი ჯგუფი აფიცერთა მხლებლებისა ფეხით. სალამის შემდეგ გამოუცხადა ხალხს შემდეგი მოთხოვნილებანი: დაუყოვნებლივ 18 იანვრის 3 საათამდი გურულებმა უნდა წარმოადგინონ სამი ათასი თოფი "ვინტოვკა", შვეიცარიისა და ბერდანის სისტემისა და ათასი რევოლვერი (ამის შესახებ ხალხმა სთხოვა ვადის გაგრძობა და მანაც ოცდახუთამდის გადასდო), გადაიხადოს ყველა გადასახადები 1 თებერვლამდის; მოიყვანონ ახალი სალდათები და აგრეთვე ძველები, გაქცეულებიც; წარმოადგინონ მეთაურები ათის თავებიდან დაწყებულნი; სალდათის სიკვდილისათვის უნდა აგოს პასუხი ყველამ, ხოლო პოლიციელის სიკვდილისათვის ათმა კაცმა ყოველ საზოგადოებიდან ამორჩეულმა და მერე საზოგადოებამ უნდა შეინახოს პოლიციელის ოჯახი.
ყოველივე გამოაცხადა კრილოვმა გადაწყვეტილის ხმით. გაუწყრა მაზრის უფროსს და თავად-აზნაურთა წინამძღოლის მოადგილეს, რომ ისინი არ აძლევდნენ ცნობებს გურიაში მომხდარ ამბების შესახებ, და წავიდა შინ. აქვე მოედანზე სოფლისა და ქალაქის წარმომადგენელთ აირჩიეს ექვსი კაცი და ხელ-ახლა გაგზავნეს კრილოვთან დაწვრილებით მოსალაპარაკებლად. რამდენსამე საათს დაჰყო დეპუტაციამ პოლკოვნიკთან. შედეგი იყო ის, რომ კრილოვმა უარ-ჰყო ზოგიერთი მოთხოვნილება, მაგ., თოფებს იმდენს აღარ თხოულობს და აგრეთვე გარდაწყვეტით არც დროს უნიშნავს. ათის და ასის თავების წარმოდგენა აღარ სცნო საჭიროდ და სხვა.
18 იანვრიდან იწყო ხალხმა ახლო-მახლო სოფლებიდან თოფებისა და რევოლვერების მოზიდვა. მოიტანეს ექადიიდან, მელექედურიდან, დვაბზუიდან, ლეხოურიდან, შემოქმედიდან და სხვა ადგილებიდან. ძარცვა-გლეჯამ, თუმცა ახლო-მახლო სოფლებში განაგრძობენ, მაგრამ მაინც იკლო. მხოლოდ შეშინებული, დამფრთხალი ხალხი ჯერაც ვერ დაბრუნებულა შინ. ბავშვები თითმის ყველანი ავად დახდნენ ტყეებში. ხალხს ჯერ კიდევ ეშინიან. თუმცა კრილოვი ყველას არწმუნებს, რომ არაფერი იქნება, მე ბრძანება გავეციო, მაგრამ სჩანს, რომ ან არ ასრულებენ იმის ბრძანებას, ან სხვა რაღაც მიზეზია.
დღეს, 20 იანვარს, მოვიდნენ ახალი სალდათები. სოფლებში ჯერ-ჯერობით ჯარს არა ჰგზავნიან, მხოლოდ პლასტუნებმა გუშინ ნაციონალურისა და შავის ბაირაღით სიმღერით გაისეირნეს სოფლისაკენ, მაგრამ მშვიდობიანად დაბრუნდნენ. რაც ქალაქი გადაიწვა, მას შემდეგ გადაიწვა სოფელში მხოლოდ ორი სახლი. ერთი ამ სახლიდან ჩვენებურმა "ხუნხუზებმა" გადასწვეს. უნდა სთქვას კაცმა, რომ ჩვენებურმა ქურდ-ბაცაცებმა, ჩვენდა სამარცხვინოდ, თავი იჩინეს და წვის დროს, როგორც ამბობენ, ურმებით ეზიდებოდნენ თურმე ნაქურდალს. ხალხი ამ ბოლო დროს ცოტ-ცოტა მშვიდდება. ჯერ-ჯერობით აქედან, კეთილ საიმედო მოწმობა თუ არა აქვს კაცს, არსად უშვებენ.
დამსწრე.
(ეს სტატია მარჯორი უორდროპმა ინგლისურად თარგმნა ბრიტანეთის ელჩისთვის)
დასავლეთ საქართველოში. გურია. ავტ: დამსწრე.
თუმანიშვილის სახლის გადაწვა, გიორგი მამულაიშვილის სახლის გადაწვა, ანტონ ლომჯარიას სახლი არ ჰქონია, ერმილე ნაკაშიძის სახლის გადაწვა
ცნობები დაზარალებულ გურულთა დასახმარებლად გაკეთებული შეწირულობების შესახებ
თებერვალი, 1906
ცნობები კრილოვის მიერ გურიის დამორჩილების შესახებ ხიდისთავიდან, ჩოხატაურიდან და ლანჩხუთიდან.
დასავლეთ საქართველოში. გურია. ავტ: დამსწრე
დვაბზუს, ლიხაურის, გურიანთის, შემოქმედის, ბახვის დაფცება. კრილოვის მიერ ჩოხატაურში წასვლა და უკან დაბრუნება, ნაგომრის გადაწვა.
დასავლეთ საქართველოში. გურია. ავტ: დამსწრე
კრილოვის წინაშე სხვადასხვა სოფლების წარმომადგენლების მიერ ერთგულების ფიცის დადება. ცნობის ფურცელი N3013, 26 თებერვალი
დასავლეთ საქართველოში. დღევანდელი გურია. ავტ: ი. ნაკაშიძე
კრილოვი ემზადება ბასილეთის და სურების საზოგადოებების დასარბევად. ჩავიდნენ ხიდისთავში
კრილოვის წინაშე სხვადასხვა სოფლების წარმომადგენლების მიერ ერთგულების ფიცის დადება.
დასავლეთ საქართველოში. დღევანდელი გურია. ავტ: ი. ნაკაშიძე
კრილოვი ემზადება ბასილეთის და სურების საზოგადოებების დასარბევად. ჩავიდნენ ხიდისთავში
მარტი, 1906
ცნობის ფურცელი N3015, 1 მარტიდასავლეთ საქართველოში. დღევანდელი გურია. ავტ: ი. ნაკაშიძე
გავრცელებული დასმენები. კრილოვთან დასმენილია ბასილეთისა და სურების საზოგადოებები.
ცნობის ფურცელი 3028, 16 მარტი
დასავლეთ საქართველოში. გურია. ავტ. დამსწრე
ხიდისთავის ხელმეორედ გადაწვა, ნესტორ კალანდაძის სახლის გადაწვა. მომატებულია ძარვცა-გლეჯა და ყაჩაღობა.
ცნობის ფურცელი N3033, 22 მარტი
დასავლეთ საქართველოში. ავტ. დამსწრე
აღწერილია კრილოვის მიერ მამასახლისების იძულება, წერილობით დაადასტურონ, რომ მთავრობას სახლები არ გადაუწვავს. ქალაქის ცხოვრების აღწერა, ქალაქის ბაღის მდგომარეობა
ცნობის ფურცელი N3035, 24 მარტი
დასავლეთ საქართველოში. ავტ.: ნაცნობი
ქვემო აკეთის გადაწვა, გადაწვეს 48 ოჯახი. ძიმითში სრულებით გადაწვეს 11 ოჯახი, ნაწილობრივ 35, მიაყენეს 6381 მან. ზარალი, ბახვში გადაწვეს 17 ოჯახი, გადამწვარ სოფლებს შორის იხსენიება მელექედურიც.
იანვარი, 1908
ისარი N19, 24 იანვარი 1908საქმე გურიის აჯანყების შესახებ
ლაზარენკოს ჩვენება და დაკითხვა, ვასილ ხუნდაძის ჩვენება და დაკითხვა, საბრალდებო ოქმი
ისარი N20, 25 იანვარი 1908
საქმე გურიის აჯანყების შესახებ
გურიის რესპუბლიკის საქმეზე ბრალდებულების სია, მათი დახასიათება
საქმე გურიის აჯანყების შესახებ
გურიის რესპუბლიკის საქმეზე ბრალდებულების სია, მათი დახასიათება
Comments
Post a Comment