მთისპირიდან შორს

სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის 2016 წლის ანგარიშის თანახმად, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში მოქალაქეთა ჩართულობა ადგილობრივი თვითმმართველობის განხორციელებაში დაბალია. კერძოდ, 28 თემიდან 20-ში მოქალაქეების ჩართულობა მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტების შემუშავებაში 5%-ზე ნაკლებია.

ამას სისტემური ხასიათის მიზეზები აქვს, რომელთაგან ერთ-ერთი მთავარი არის ადგილობრივი თვითმმართველობის ტერიტორიული მოწყობის საბჭოთა დროინდელი სისტემა, დარაიონება, რომელიც უკვე 80 წელზე მეტია ემსახურება ადგილობრივი ხელისუფლების მოსახლეობისგან დისტანცირებასა და ცენტრალიზებული მმართველობის შენარჩუნებას. ნიშანდობლივია, რომ სოფლის, ქალაქისა და თემის დონეზე არსებული თვითმმართველობების ჩანასახების გაუქმება და თვითმმართველობის დარქმევა საბჭოთა პერიოდის რაიონებისთვის 2005-06 წელს განხორციელდა სწორედ იმ ხელისუფლების მიერ,  რომელსაც ღიად და გაცხადებულად ჰქონდა არჩევანი გაკეთებული ცენტრალიზაციის სასარგებლოდ. საქმე ლაპარაკის ნაცვლად.

შესაბამისად, 2006 წლიდან დღემდე, 10 წელზე მეტი დროის განმავლობაში სოფლის დონეზე ყველანაირი პოლიტიკური ინსტიტუტის არარსებობამ სოფლების მოსახლეობა მოწყვიტა გადაწყვეტილებების მიღების პროცესს. მაგალითად ავიღოთ ჩემი სოფელი, მთისპირი, რომელიც ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი, ისტორიული  და ბუნებრივი რესურსებით მდიდარი სოფელია.

მთისპირლები საკუთარი თვითმმართველობაში არ და ვერ მონაწილეობენ. მუნიციპალიტეტის საკრებულოში მთისპირს ერთი მაჟორიტარული წესით არჩეული დეპუტატი წარმოადგენს. სულ საკრებულოში 43 დეპუტატია, რომლებიც მუნიციპალიტეტის 74 დასახლებაში (70 სოფელი და 4 დაბა) მცხოვრები 48 ათასი მოქალაქის ინტერესებს უნდა გამოხატავდნენ.

 სოფლისთვის მნიშვნელოვანი  საკითხები (ყანების შემოღობვა თუ სასაფლაოების მოვლა-პატრონობა, საბავშვო ბაღის რემონტი თუ სათამაშოების და ინვენტარის შეძენა, მყარი ნარჩენების გატანა თუ გარეგანათების მოწყობა, გზების შეკეთება თუ წყლის მილების გამოცვლა, სოციალური დახმარების გაცემა თუ სტიქიისგან დაზარალებულისთვის დახმარების გაწევა, მიწის ლეგალიზაცია და ა. შ.) წყდება მთისპირიდან შორს, რაიონულ ცენტრში, რომელიც მთისპირიდან 20 კმ-ით, დანგრეული გზით, არარსებული მუნიციპალური ტრანსპორტით და ინტერნეტის უქონლობითაა დაშორებული.

მოქალაქეთა მონაწილეობის ფორმალიზებულ მექანიზმებს (საერთო კრება, პეტიცია და სხვ) ამ ნაპრალის ოდნავ შევსება თუ შეუძლია. მოქალაქეთა პოლიტიკურ პროცესში დაბრუნებისთვის ადგილობრივი თვითმმართველობის მოქალაქეებთან ფიზიკურად ახლოს მიტანაა საჭირო. ცნობილია, რომ თვითმმართველობაში მოქალაქეების ჩართულობა და მუნიციპალიტეტის მოსახლეობის რაოდენობა ერთმანეთთან დაკავშირებული ცვლადებია. მოქალაქეთა ჩართულობა მაღალია მცირე ზომის მუნიციპალიტეტებში. საქართველოში კი ევროპის მასშტაბით ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი მუნიციპალიტეტებია - 52 307 მცხოვრები საშუალოდ ერთ მუნიციპალიტეტში, ხოლო მუნიციპალიტეტების დაგეგმილი გამსხვილების შემდეგ კი ეს რიცხვი 58 028 იქნება (შდრ: ესტონეთი ~6 ათასი, ლიტვა ~47 ათასი, ხორვატია ~9 ათასი, პოლონეთი ~15 ათასი, სლოვენია ~9 ათასი, ლატვია ~25 ათასი, გერმანია ~7 ათასი, შვეიცარია ~3 ათასი, საფრანგეთი ~2 ათასი).

დეცენტრალიზაციისკენ პირველი ნაბიჯი გადაიდგა 2014 წელს, როდესაც რაიონი ორად გაიყო: თვითმმართველი ქალაქ ოზურგეთის და თვითმმართველი თემი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტებად. ამით თემის მუნიციპალიტეტში არც მოქალაქეების ჩართულობა გაზრდილა (იხ. აუდიტის დასკვნა ზემოთ) და არც თვითმმართველობა დაახლოებია მოქალაქეებს, რადგან გამგეობა და საკრებულო მაინც ქალაქში დარჩა, პროპორციული სიით საკრებულოში გასული დეპუტატების უმრავლესობაც ქალაქ ოზურგეთის მცხოვრებია და არა სოფლების, მაგრამ ცალსახად გაუმჯობესდა მუნიციპალური სერვისები. მთისპირში, რომელიც არაა პრივილეგირებული სოფელი (ასეთებია შემოქმედი, ლიხაური, დვაბზუ), მხოლოდ უკანასკნელი 3 წლის განმავლობაში შეიცვალა წყლის სისტემის ძველი მილები ახლებით და მოწესრიგდა სოფლის წყალმომარაგება, მოეწყო გარეგანათება, შედგა სოფლის მთავარი გზის რეაბილიტაციის პროექტი და დაიწყო მისი ნაწილობრივ განხორციელება. ეს ყველაფერი შედეგად მოიტანა ქალაქისა და სათემო მუნიციპალიტეტის გაყოფამ და თემის მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის ქალაქში დახარჯვის შეუძლებლობამ.

თვითმმართველობა მხოლოდ სერვისები არ არის. სერვისების ეფექტიანად მიწოდება, შესაძლოა, ცენტრალურმა მმართველობამაც შეძლოს. თვითმმართველობის მთავარი არსი ამავე სიტყვის პრეფიქსშია და მისი რეალურად განხორციელება მხოლოდ პატარა პოლიტიკურ ერთეულშია შესაძლებელი. სწორედ ამიტომ, პირველ ნაბიჯს, თვითმმართველობის კოდექსის თანახმად, შემდგომი ნაბიჯები, კერძოდ, მუნიციპალიტეტების კიდევ უფრო მეტი ტერიტორიული ოპტიმიზაცია უნდა მოჰყოლოდა. ეს ნიშნავს ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის დაყოფას 4-5, ოპტიმალური ზომის მუნიციპალიტეტად, რის შედეგადაც მთისპირის მოსახლეობას მის მიერვე არჩეული ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოები ეყოლებოდა მთისპირშივე თუ არა, მეზობელ სოფელში, მაგ. ასკანასა ან ბახვში მაინც, სადაც მთისპირი გაერთიანებული იქნებოდა არა 73 სხვა დასახლებასთან, მათ შორის მისგან 50 კმ-ით დაცილებულ, განვითარების სულ სხვა პერსპექტივის მქონე ურეკსა და შეკვეთილთან, არამედ მისივე მეზობელ, ეკონომიკურად. კულტურულად და ისტორიულად მჭიდროდ დაკავშირებულ 10-იოდე სოფელთან.

ამის საპირისპიროდ, დაგეგმილია მუნიციპალიტეტების კვლავ გამსხვილება, დაბრუნება 2006 წლის მოდელთან. ისე, რომ მთისპირლებისთვის  არჩევანი არავის შეუთავაზებია, არ უკითხავთ, როგორი თვითმმართველობა ურჩევნიათ მათ. მთისპირი კვლავ დარჩა რეალური თვითმმართველობის გარეშე, გადაწყვეტილებები კვალავ მთისპირიდან შორს მიიღება.