7. ნასაკირალის ჩასაფრება და ბრძოლა
ოქტომბრის საერთო გაფიცვამ მოიცვა ბიუროკრატიული რეჟიმის პროვოკაციული ჩაგვრით აღშფოთებული მთელი რუსეთი, ჰაერში სისხლის სუნი დადგა. გადამწყვეტი ბრძოლისთვის ემზადებოდა ორი მტრულად განწყობილი მხარე - ხელისუფლება და ხალხი.
მთელი მსოფლიოსგან მოწყვეტილი პატარა გურია ნერვიულობდა. რუსეთში გამეფებულმა რევოლუციური განწყობამ აქ ელექტრონის დარტყმასავით იმოქმედა. ყველა დარწმუნებული იყო, რომ ეს ესაა დადგება რევოლუციის უმაღლესი მომენტი - ბარიკადების, ბომბების, შეტაკების დრო. გურულის მგზნებარე ფატნაზიაში ურყევად ჩაიბეჭდა სიტყვა „რევოლუცია“. საჭირო იყო მომზადება გურიის საზღვრებიდან ახალი წესრიგის მუდმივი საფრთხის საბოლოოდ განსადევნად, ხოლო შემდეგ სხვების დახმარება რთულ გამათავისუფლებელ ბრძოლაში. უპირველესი იყო ხალხის შეიარაღების საკითხი. ადრინდელმა სიფრთხილემ, რომელსაც გურულები მუშაობისას იჩენდნენ, სხვა განწყობებს დაუთმო ადგილი. პოლიციის ბოქაულებს მოსთხოვეს შეიარაღების ხალხისთვის გადაცემა და გურიის საზვრებიდან გასვლა. ზოგიერთ ადგილზე იარაღი მართლაც ჩააბარეს. სოფელ ჩოხატაურში საჭირო გახდა ბოქაულის ძალით დამორჩილება. სადგურს მებრძოლთა მცირე რაზმმა ალყა შერმოსრტყს. განაიარაღეს და ტყვედ. აიყვანეს ბოქაული და 13 სტრაჟნიკი ერთმა სტრაჟნიკმა წინააღმდეგობის გაწევა დააპირა და მოკლულ იქნა.
მაზრაში არსებული მდგომარეობის შესახებ ცნობებმა მაზრის უფროსამდე მიაღწია. უკანასკნელი ცუდ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. მან ვერ შეძლო ჩოხატაურის მოვლენების შესახებ ზემდგომებისთვის პირველი ორი შიკრიკი დაიჭირეს გურულებმა, რომლებმაც შეკრეს მთელი გურია და არ ატარებდნენ არც ცხენოსანს, არც ქვეითს, რომელიც საეჭვოდ ეჩვენებოდათ. ზოგჯერ გლეხები აპატიმრებდნენ მათთვის უცნობ პროპაგანდისტებს და აგიტატორებს, მაგრამ მათ, რა თქმა უნდა, ათავისუფლებლებდნენ. საბოლოოდ, რამდენიმე მცდელობის შემდეგ, რომელიღაც თურქმა მოახერხა აჭარის მთების გავლით ბათუმამდე მიღწევა და მომხდარის შესახებ შეტყობინება.
დრო გადიოდა. მაზრის უფროსი, რომელსაც სურდა შეენარჩუნებინა ხელისუფლებისადმი სულ მცირე პატივისცემა მაინც, კაზაკებისა და სტრააჟნიკების 150-კაციანი რაზმით გაემგზავრა ჩოხატაურის დაპატიმრებული ბოქაულის გამოსახსნელად. ჩოხატაურში მას უთხრეს, რომ ბოქაული გადაყვანილია სურებში, ხოლო სტრაჟნიკები გადანაწილებულია სოფლებში. სურებში წასვლისა მაზრის უფროსს შეეშინდა.
მაზრის უფროსისა და კაზაკების მსვლელობამ გურიის ხალხი შეაშინა. ისინი ითხოვნდნენ კაზაკების წინააღმდეგ გალაშქრებას. ყველა მხრიდან იკრიბებოდა ახალგაზრდობა. ქობულეთიდან ჩამოვიდა 60 ქართველი მუსლიმი, ისინი, ვისაც ხელისუფლება არც თუ ისე დიდი ხნის წინ გურულების წინააღმდეგ აქეზებდა.
სოციალ-დემოკრატიულმა კომიტეტმა ხმათა უმრავლესობით გადაწყვიტა არ წასულიყო ხალხის სურვილის წინააღმდეგ. ეს საკმარისი იყო. მებრძოლებმა ხელმძღვანელ-აგიტატორების მეთაურობით დაიკავეს ნასაკირალის ხეობა, რომლის გავლითაც უნდა დაბრუნებულიყო მაზრის უფროსი.
ამ ხეობაში გადის ვიწრო შოსე. ერთი მხრიდან თავზე ადგას უზარამზარი კლდეები, მეორე მხარეს ხევია, რომლის ძირას მიქუხს მდინარე ბახვისწყალი.
ხევის მხრიდან მის ფერდობებზე მოეწყო ბარიკადები. კლდეებზე აცოცდნენ ბომბისტები და მოეწყვნენ ბარიკადებს შორის.
ეს ყველაფერი მოეწყო სამი ვერსის მანძილზე. ოზურგეთამდე და სხვა ადგილებში განლაგდა საგუშაგო პოსტები კავშირის მხარდასაჭერად. გარდა ამისა, ყველა მხარეს დასაზვერად გაიგზავნა ცხენოსანი კურიერები.
მთელმა გურიამ იცოდა ჩასაფრების მზადების შესახებ. ქალები და გოგონები ჯგუფებად მოდიოდნენ ნასაკირალში, მოჰქონდათ საკვები ქმრებისა და ძმებისთვის. მოდიოდნენ მხიარული სახეებითა და სიმღერებით. ყველა მხრიდან მოდიოდნენ ახალგაზრდები კაჟიანი თოფებით და მოუთმენლად იწვოდნენ კაზაკებთან ბრძოლისთვის. მხოლოდ ავანგარდში განლაგებული 30 ადამიანი იყო კარგად შეიარაღებული. სხვებს ბრძოლა არ მოუწია, რადგან კაზაკებმა მათამდე ვერ მიაღწიეს. მებრძოლების ნაწილს ეკავა ქუთაისისკენ გასასვლელი იმ შემთხვევისთვის, თუ ქუთაისიდან დაიძრებოდა დამხმარე ჯარი.
მიუხედავად იმისა, რომ მებრძოლები ნასაკირალზე სამ დღეს ელოდნენ, მთელ გურიაში არ მოიძებნა ერთი ადამიანიც კი, რომელიც მაზრის უფროსს შეატყობინებდა მომზადებულ ჩასაფრებაზე. მესამე დღეს, საღამოს 9 საათზე, მზვერავები ჭენებით მივიდნენ პოზიციებზე და აცნობეს, რომ შორს რაღაც მუქი ლაქა მოეჩვენათ. ნამდვილად, მალევე გაისმა ბორბლების და ცხენების ხმა. მოდიოდა კაზაკთა კოლონა. მას მოჰყვებოდნენ პლასტუნები და შემდეგ უკვე ფაეტონით მაზრის უფროსი ლაზარენკო, მომრიგებელი მოსამართე პეკარსკი და ლაზარენკოს მიერ წამოყვანილი ჩოხატაურელი ჩინოვნიკები. პოზიციებზე ყველა გაჩუმდა. შეთანხმებული იყო ამის გაკეთება: უნდა გაეტარებინათ მთელი რაზმი ჩასაფრებაში და მხოლოდ შემდეგ, რაც რაზმის უკანასკნელი ადმიანი საკმარისად ღრმად შევიდოდა, უკიდურეს პოზიციაში მდგარ მებრძოლს უნდა გაესროლა იარაღიდან. ასეც მოხდა. ღამის სიჩუმე იარაღის ხმამაღალმა გასროლამ დაარღვია. მაშინვე კლდიდან შენაერთს ესროლეს ყუმბარა. კაზაკები, კოლონა და ჩინოვნიკები შიშით შექუჩდნენ. წარმოუდგენელი არეულობა შეიქნა. ყველანი უკან გაცვივდნენ, მაგრამ იქ მათ დახვდათ ახალი ყუმბარა და იარაღის ზალპი. ოფიცერმა დაწოლის ბრძანება გასცა. გამოფრინდა კიდევ ერთი ყუმბარა...
„თავს უშველეთ, ვისაც შეგიძლიათ“ - იყვირა ოფიცერმა. კაზაკების ნაწილი დაეშვა ხევში, გადავიდა მდინარეზე და ავიდა საწინააღმდეგო გორაკზე. აქედან მათ გააჩაღეს საპასუხო სროლა მთელი ორი დღის განმავლობაში, სანამ არ დამარცხდნენ. ნაწილი ტყეში შეიმალა ჩინოვნიკებთან და მაზრის უფროსთან ერთად. ისინი გადაარჩინა ბრძოლიდან მესამე დღეს მოსულმა ჯარმა. რამდნეიმე სოფლებში დაიჭირეს და განაიარაღეს. პეკარსკის ცოლი ბავშვებითურთ ჩოხატაურის გზაზე გააჩერეს.
ბრძოლაში დაიღუპა 70-მდე კაზაკი. გურულებიდან მოკვდა ერთი, მაგრამ იგივე გურული მეომრების მიერ, იმისთვის, რომ მოკლულ კაზაკს ფეხზე ახალ ჩექმებს ხდიდა.
მთავრობის შეიარაღებული ძალებისა ამ გადამწყვეტმა უკუგდებამ საშინლად შეაშინა კავკასიის ხელისუფლება. გურულების მაგალითს შესაძლოა გაჰყოლოდენ სხვები - საჭირო იყო რაღაცს გაკეთება, მაგრამ რა შეიძლება გაკეთებულიყო ამ ქარიშხლიან დროს? ნასაკირალის ბრძოლა მოხდა სწორედ იმ დროს, როცა გამოცემულ იქნა რუსულ თავისუფლებების ოქტომბრის მანიფესტი. ეს იყო ცენტრალური სახელისუფლებო ორგანოების შედარებით დაცემის და მოსახლეობის ფართო მასების, ბურჟუაზიის ჩათვლით, რევოლუციური განწყობის უმაღლესი აღმავლობის დრო. რაც შეეხება კავკასიას, მოძრაობამ ჯერ კიდევ გაზაფხულიდან მოიცვა არამხოლოდ გურია, არამედ მთელი რიგი სხვა ადგილებისა - სამეგრელო, იმერეთი, ქართლი, კახეთი და.შ. მიწაზე დაწყებული ბრძოლა ყველგან მალე გადაიქცა პოლიტკურ ბრძოლად. აი, მაგალითად რას წერს კორესპონდენტი ბ.ვ. ტფილისის გუბერნიის გორის მაზრის სოფელ ცხინვალიდან:
ჩვენს კუთხეს, ისევე როგორც მთელ საქართველოს, აღელვებს ყველა თანამედროვე საკითხი, ნაციონალური, აგრარული, პოლიტიკური. ჩვენი გლეხების მიერ შესანიშნავად გათავისებული ბრძნული უცხო სიტყვა „ბოიკოტი“ სოფლის ადმინისტრაციის და ადგილობრივი მემამულე-დიდგვაროვნების ცხოვრებას გაუსაძლისს ხდის. მას ემუქრება სრული გაქრობა უსარგებლობის გამო - საქმე არ აქვს. წარმოიდგინეთ, ის არაფერს აკეთებდა უფრო დალოცვილ წყნარ დროს და მაშინ თუნდაც ქაღალდის საქმისწარმოების და შესაბამისად, ხელფასის მიღების შესაძლებლობა იყო. ახლა კი, როდესაც გლეხებმა ადმინისტრაციის ბოიკოტთან ერთად შემოიღეს საკუთარი თვითმმართველობა, აირჩიეს საკუთარ წრეში ხელმძღვანელობა, ათასისთავები, ასისთავები, ათისთავები, რომლებიც განაგებენ ყველანაირ დიდ და პატარა საქმეებს, სჯიან და მართავენ, დასაწერი არაფერია. მემამულეებს გაუქრათ ყველა შინამოსამსახურე და მუშა, მოსავალი იღუპება მინდვრებში და თავადების ლამაზი ცოლები იძულებული არიან კულინარიასა და მრეცხაობაში იმეცადინონ. ახალმოსულ მუშებს დევნიან და მათ დაქირავების სახსრები, საკუთრებიდან შემოსავლის სრული დაკარგვის გამო, დიდგვაროვნებს არ აქვთ. მემამულეებს გააცნეს გამოსავალი ამ სევდიანი მდგომარეობიდან. თავის ლოზუნგად გლეხებმა აქციეს „ერთობა“, რომლის ქვეშ უნდა გავიგოთ თანასწორობა, ძმობა და ერთიანი მიზნისკენ ერთობლივი მისწრაფება. თავადაზნაურებს, რომლებსაც უნდათ ბოიკოტის თავიდან არიდება, იწვევენ შეუერთდნენ ამ „ერთობას“, რომელიც ითხოვს სანადელო მიწების გლეხობის საკუთრებაში გადაცემას, ტყის და საძოვრების უფასო სარგებლობაში გადაცემას და გლეხების მიერ დამუშავებულიმემამულეთა მიწებიდან მოსავლის ერთი მეათედი წილით მემამულეთა დაკმაყოფილებას. მოთხოვნები, როგორც ხედავთ, არააა მემამულეებისთვის სასიამოვნო, მაგრამ მოუწევთ მათზე დდათანხმება მათ, ვისაც არ გააჩნია თავისუფალი სახსრები და არ უნდა შიმშილით სიკვდილი. აი რატომ იძენს „ერთობა“ ყოველდღიურად ახალ და ახალ წევრებს მემამულეებს შორის, რომლებიც ვალდებული ხდებიან გაზეთებში განაცხადონ გლეხებთან მათი „ერთობის“ შესახებ, სრულად იგებენ რა და აფასებენ პრესის და საზოგადოებრივი აზრის ძალას. ასე იყო საქმე ბოლო დრომდე, როცა გავარდა ხმა იმის შესახებ, რომ ხელისუფლებამ შეისმინა ბოიკოტ გამოცხადებულთა ვედრება და მიდის მათ დასახამარებლად, რომ ორი ბრწყინვალე ქართველი გენერალ-ადიუტანტი, რუსეთ-ოსმალეთის ომის გმირები, ჭავჭავაძე და ამილახვარი იგზავნებიან ერთი კახეთის, მეორე ქართლის დასამშვიდებლად, რომ ამისთვის მათ თან მიაქვთ მაგიური სიტყვები: სანადელო მიწების გამოსყიდვა მთავრობის დახმარებით, უმიწო და მცირემიწიანი გლეხებისთვის სახაზინო მიწების დარიგება, ასეთი კი კავკასიაში 5 მილიონ დესეტინამდეა, ადმინისტრაციულ დაწესებულებებში ქართული ენის შემოღება, ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო და სხვა კულტურული სიახლეები.
ეს ჭორები უკვე ორი კვირაა აღელვებს მოსახლეობას. საბოლოოდ ოკრუგის სოფლების საზოგადოებების გლეხებს გამოუცხადეს, გაეგზავნათ რჩეულები ცხინვალში თავად ამილახვართან მიღებაზე, რომელიც მოვიდა 11-ში. თავადი საკმაოდ შთამბეჭდავი შეიარაღებული ძალით გრანდიოზულად შემოვიდა. წესრიგის მეგობრებმა გაიხარეს. თავადი საკმაოდ დიდხანს საუბრობდა რჩეულებთან, თხოვდა ხალხისთვის გადაეცათ მისი პირადი თხოვნა დამშვიდებულიყვნენ, დაევიწყებინათ ყველანაირი „ერთობა“და მისი მსგავსნი. რჩეულებს უბრძანა თბილისში წასვლა და წარდგენა მეფისნაცვალთან. მაშინ გამოირკვა, რომ ბევრ სოფლის საზოგადოებას საერთოდ არ ჰყავდა გაგზანილი უფლებამოსილი პირი, რამაც ძალიან დაამწუხრა თავადი.
რჩეულებთან ამ მშვიდობიანი საუბრის დროს თავადს მიმართა ერთმა დიდებულმა, თხოვა დაცვა გლეხებისგან, რომლებიც ემუქრებიან მას სიკვდილით. გენერალმა ანუგეშა, მიუთითა ანალოგიურ მდგომარეობაზე, რომელშიც თითონ იმყოფება ბაქოს გენერალ-გუბერნატორობის დღიდან, მაგრამ ეს არ იწვევს მის სასოწარკვეთას. შემდეგ შეეხო დიდებულის წელის დამამშვენებელ გრძელ ხანჯალს და უთხრა, რომ ღმერთმა მას მისცა მარჯვენა ხელი, ხოლო მთავრობამ - იარაღის ტარების ნებართვა, რაც გვევლინება მის ერთადერთ დაცვად.
ამგვარად შეასულა რა საყოველთაო დამშვიდების მასზე დაკისრებული მისია, თავადმა იმავე დღეს დატოვა ცხინვალი.
მეორე დღეს, როცა გლეხების დეპუტაცია გაემგზავრა ქ. გორში თავად ამილახვრის ბრძანებით და მამასახლისის მეთაურობით, ეს უკანასკნელი მოკლულ იქნა უცნობი ხელიდან მომართული იარაღის გასროლით.
როგორც ჩანს, სურათი, საერთო ჯამში, იგივეა, რაც გურიაში. ამ ხალხის ბრძოლის პირობები ოდნავ განსხვავებული იყო გურიისაგან, უკაკასნელის მოსახლეობა ამ დროისთვის უკვე მნიშვნელოვნად მომზადებული იყო წინა გამოცდილებით და სოციალ-დემოკრატების ძლიერი პროპაგანდისტული და სააგიტაციო მუშაობით. გარდა ამისა, ყველა მხრიდან მთებით გარშემორტყმული ბუნებრივი ციხესიმაგრე გურია ნაკლებად იყო ხელმისაწვდომი მთავრობის ბანდების სადასმჯელო რეიდებისთვის.
საერთო რევოლუციური აღმაფრენა იმდენად ძლიერი იყო, რომ კავკასიის ცენტრალურმა ხელისუფლებამ ამჯერად ვერ გადაწყვიტა გადამწყვეტი ზომების გამოყენება. მართალია, ალიხანოვი უკვე მზად იყო და დაძრული იყო გურიისკენ, მაგრამ მან მხოლოდ სამტრედიის სადგურამდე მიაღწია, შემდეგ გზა გაფუჭებული იყო. ყველა მხრიდან გაისმა ამ ახალი ლაშრქობის საწინააღმდეგო ერთსულოვანი პროტესტი. თბილისის, ბათუმის და სხვა ადგილების, ასევე სოფლის პროლეტარიატი და გლეხები მზად იყვნენ ღია აჯანყებით და იარაღით ხელში პასუხი გაეცათ თუ გურიის განადგურებაზე და ალიხანოვი ხელმეორედ იქნა გაწვეული.
მეტიც, ოზურგეთიდან გაყვანილ იქნა პლასტუნების ის შენაერთიც, რომელიც აქ იყო გამოგზავნილი აგვისტოს თვეში ალიხანოვის პირველი გაწვევის შემდეგ. პლასტუნები საერთოდ მოწყვეტილი აღმოჩნდნენ გარესამყაროსგან და ხელისუფლებამ მათი შემდგომი დაყოვნება მღელვარე გურიაში უსარგებლოდ და საშიშადც კი მიიჩნია.
როგორც ცნობილია ქუთაისის გუბერნატორი შემოდგომის დასაწყისიდან იყო ლიბერალი აგრონომი ყვირილადან ბ-ნი სტაროსლსკი. ეს დანიშვნა იყო დათმობა ფართოდ გავრცელებული მოძრაობისადმი, რომელთან შიშველი ძალით გამკლავება შეუძლებელი იყო. ეს აჩვენებს იმ დაბნეულობას, რომელიც მეფობდა იმ დროს მმართველ წრეებში, ასევე მიმდინარე მოვლენების არსის სრულ გაუგებრობას. რა უნდა გაკეთებინა გუბერნატორებში ყველაზე ლიბერალს, როცა მთელი ცენტრალური ხელისუფლება თვითმპყრობელი ბიუროკრატების ხელში იყო? მხოლოდ ერთი: მთლიანად აერიდებინა თავიდან მოსახლეობის შიდა ცხოვრებაში ყველანაირი ჩარევა, ანუ არაფერი გაეკეთებინა.
ასე იქცეოდა ბ-ნი სტაროსელსკი. ნასაკირალში გურულების მამაცმა გამოსვლამ შეაშინა ის და მან გადაწყვიტა გამგზავრებულიყო გურიაში. მაგრამ გურულები ამ დროს არ ატარებდნენ არც ცხენოსანს, არც ქვეითს თუ მას არ იცნობდა რომელიმე ადგილობრივი ან არ ჰქონდა სოციალ-დემოკრატიული კომიტეტის ბეჭდიანი საშვი. გუბერნატორსაც მოუწია დამორჩილებოდა ასეთ „უცნაურ“ წესს. როგორღაც იპოვეს ქუთაისის კომიტეტი, რომელმაც გუბერნატორის თხოვნით გაგზავნა თავისი წევრი გურიაში კითხვით - თუ სურს მას მიიღოს გუბერნატორი? გურულები დასთანხმდნენ. ვ. სტაროსელსკი ჩავიდა თავიდან ჩოხატაურში, იქედან ხიდისთავში, აქ დაესწრო ს. დ. ორგანიზაციის (კოლექტივის) სხდომას. მისი ჩამოსვლის მიზანი იყო გურულების შეკავება ძალადობრივი გამოსვლებისგან, როგორიც იყო ხელისუფლები წარმოამდგენლების დაპატიმრება და განსაკუთრებით, ნასაკირალის შეტაკება. მან გააფრთხილა ორგანიზაცია, რომ ასეთი ქცევის გამო გურიის მოსახლეობას შეიძლება ეწვნია ყველაზე სერიოზული სასჯელი და სთხოვა მშვიდობისმოყვარული სულით მოეხდინა გავლენა გურულებზე. შემდეგ გუბერნატორი იმყოფებოდა ოზურგეთში, მისცა შესაბამისი ინსტრუქციები ადგილობრივ ორგანოებს და გურიის ორგანიზაციის შეიარაღებული მებრძოლების დაცვით დაბრუნდა ქუთაისში. ეს იყო ოქტომბრის ბოლოს. ორი კვირის შემდეგ, ნოემბრის შუაში, გურიაში ჩავიდა ვიცე-გუბერნატორი ა. ყიფშიძე, რომელიც ამ თანამდებობაზე დაინიშნა სტაროსელსკისთან ერთად. სადგურ ნატანებზე მას შეხვდა გურიის შეიარაღებული დრუჟინა, რამაც ცოტა დააბნია ლიბერალი მოხელე, თუმცა მებრძოლებმა განუცხადეს მას: „სანამ თქვენ ჩვენთან გურიაში იქნებით, ჩვენ გაგაცილებთ ყველგან და ყურადღებას მივაქცევთ, რომ რომელიმე ხულიგანმა რამე არ დაგიშავოთ და შემდეგ გურულებს არ დაგვაბრალოს.“
16 ნოემბერს ყიფშიძემ ოზურგეთში სიტყვით მიმართა ხალხის დეპუტატებს და განუმარტა მათ მისი ჩამოსვლის მიზეზი: 17 ოქტომბრის შემდეგ, თქვა მან, რუსეთში მყარდება ახალი პოლიტიკური წესრიგი და შესაბამისად, ურთიეთობები ხალხსა და ხელისუფლებას შორის უნდა შეიცვალოს. თქვენ, გურულები, აქამდე ბოიკოტს უცხადებდით ყველა სახელისუფლებო დაწესებულებას, მაგრამ ახლა არ შეიძლება ამ საქმის ძველებურად დატოვება, როგორმე ეს უნდა დარეგულირდეს, სხვანაირად გურიას შესაძლოა დიდი უბედურება დაემართოს.
დეპუტატებმა ეს სიტყვა ყურადღებით მოისმინეს და უპასუხეს, ჩვენ მზად ვართ, მოვხსნათ ბოიკოტი კონსტიტუციურ ხელისუფლებას, სასამართლოს და ადმინისტრაციას, მაგრამ გვეეჭვება რომ ძველი ჩინოვნიკები პატიოსნად შეასრულებენ 17 ოქტომბრის მანიფესტს. ჩვენ აუცილებლად მიგვაჩნია მთელი ადგილობრივი ადმინისტრაციის ცვლილება დაწყებული უმაღლესით და დასრულებული უკანასკნელი დარაჯით. ხალხი მათ ზიზღით უყურებს და არავითარ შემთხვევაში მასთან საქმეს არ დაიჭერს. ახალი მოსამართლეები და ჩინოვნიკები - შეგნებულები და ახალი სულით და მიმართულებით გამსჭვალულები უნდა ავირჩიოთ. ხალხი დარწმუნებულია, რომ ძველი წესრიგის მსახური ჩინოვნიკები ვერ გაითავისებენ და ვერც ცხოვრებაში გაატარებენ თავისუფალი მოწყობის საწყისებს. ახალ ადმინისტრაციას ხალხი შეურიგდება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, ამატებდნენ დეპუტატები, რომ ჩინოვნიკებს სრულიად ნათლად ესმოდეთ ხალხის უფლებები - შეკრების თავისუფლება, სიტყვის, ბეჭდვის, მოქალაქის პირადი ხელშეეუხებლობის და ა.შ.
შემდეგ ყიფშიძემ წარმოთქვა სიტყვა გადასახადების გადახდის აუცილებლობის და რეკრუტების ჩაბარების შესახებ, მაგრამ ამაშიც უარყოფითი პასუხი მიიღო ხალხის წარმომადგენლების მხრიდან.
სცენაზე ისევ გამოვიდა „საპატიო“ დრუჟინა, გააცილა გურიის საზღვრამდე უფროსი. როგორც ჩანს ხალხს, გლეხობის და მუშების დაბალი კლასებს, უფრო ნათელი წარმოდგენა ჰქონდათ იმის შესახებ რა არის კონსტიტუცია და როგორ იქმნება ის და მისთვის უცხო იყო ის ოცნებები, რომლითაც გატაცებული იყო რუსეთის ყველა კუთხეში ლიბერალური ბურჟუაზია 17 ოქტომბრის ქაღალდის სინათლეზე გამოსვლის შემდეგ. უნდა აღინინშნოს, რომ ამ უკვე დავიწყებული მანიფესტს გურულები შეხვდნენ ცივსისხლიანად და დიდი უნდობლობით. ხელისუფლებაზე უკვე არ ამყარებდნენ მცირე იმედსაც კი, მასში ხედავდნენ მხოლოდ ხალხის მტერს და ამიტომ მისი ყველა აქტი, განსაკუთრებით გარეგნულად კეთილმსურველი, იწვევდა მხოლოდ ახალ ეჭვს და სიფრთხილეს. ბევრი გურულისგან შეიძლებოდა ამ დროს გაგვეგო, რომ მანიფესტით მონიჭებულია გაცილებით ნაკლები თავისუფლება, ვიდრე გურულებს უკვე მოიპოვეს მათი ენერგიული ბრძოლით. გარდა ამისა მათ მნიშვნელოვანი ეკონომიკური რეფორმა ჩაატარეს სოფლად, თითქმის სრულყოფილად გაატარეს ადგილობრივი თვითმმართველობის პრინციპები და ა.შ.
ბევრმა გურულმა 17 ოქტომბრის მანიფესტი პირველად ნასაკირალის ბრძოლის ველზე წაიკითხა.
წლის ბოლოს, როცა მთელ რუსეთში მიდიოდა თვითმპყრობელობის წესრიგთან სასოწარკვეთილი ბრძოლა და პროლეტარიატის სისხლი მდინარედ იღვრებოდა, გურულები აღმოჩნდნენ თავისი პატარა ქვეყნის ბატონ-პატრონები. ნოემბრის ბოლოს გატარდა თვითმმართველობა ადმინისტრაციულ ცენტრშიც, ქალაქ ოზურგეთშიც. პლასტუნების გაწვევის შემდეგ აქ მთავრობის მიერ დატოვებულ მცირე გარნიზონს და ადგილობრივ პოლიციას გურულებისთვის არავითარი მნიშვნელობა არ ჰქონდა. და აი, ერთ მშვენიერ დღეს, ქალაქში ახლო სოფლებიდან. ჩამოვიდა გლეხებისა და მუშებისა მასა. ქალაქის მცხოვრებლებმა ჩამოსულებთან ერთად ცენტრალურ მოედანზე მოაწყვეს უზარმაზარი ყრილობა, რომელზეც განხილვის შემდეგ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ქალაქის მმართველობის მოხელეების დათხოვნის და ახალი პირების არჩევის შესახებ. ხმის უფლებით სარგებლობდა ვყელა დამსწრე ზრდასრული მოქალაქე, განურჩევლიად სქესისა, რელიგიისა და ეროვნებისა. ხმას აძლევდნენ ისინიც, ვინც ოზურგეთში სულ რამდენიმე დღის წინ ჩამოვიდა. არჩეულ პირებს მიეცათ ინსტრუქციები და მითითებები საქალაქო მეურნეობის სხვადასხვა საკითხზე და კრება მშვიდობიანად სიმღერით დაიშალა.
ამით დასრულდა გურიაში ადგილობრივი თვითმმართველობის დემოკრატიული მოწყობა.
ამასობაში რუსეთის ყველა მხრიდან მოდიოდა ყველაზე საოცარი ცნობები. საერთო სარკინიგზო გაფიცვა, შეიარაღებული აჯანყება მსხვილ სამრეწველო ცენტრებში მოსკოვში, დონეცკის რაიონში, როსტოვში, ბალტიისპირეთის მხარეში და ა.შ. ყველა ეს ცნობა გურულებამდე აღწევდა ფრაგმენტული, ხშირად დამახინჯებული სახით…შესაძლებელია წარმოვიდგინოთ როგორ მოქმედებდნენ ისინი მათ მხურვალე ფანტაზიაზე! რევოლუცია დაიწყო! ხალხი ყველგან აღდგა და სასწრაფოდ დახმარება სჭირდება თავისუფლებისთვის საერთო ბრძოლაში!...მაგრამ ბრძოლისთვის საჭიროა იარაღი.
ხალხის შეიარაღების საქმე ზოგადად ცუდად იყო მოწყობილი გურიაში. ჩვენ უკვე მივუთითეთ როგორი გადაჭარბებული ხმები დადიოდა ყველგან გურულების შეიარაღების შესახებ.[1] ასე გამოდიოდა, რომ თითქმის ყველა გურული შეიარაღებული იყო შაშხანით და საკუთარი ქვემეხიც ჰქონდა, ხოლო მათი ლაშქარი მთელი არმია იყო. სინამდვილეში ასე არ იყო: ამ ქარიშხლიან დღეებში გურიაში შეიკრიბებოდა მხოლოდ ორი ათასამდე ომისთვის გამოსადეგი თოფი, მაგრამ პატრონების უკმარისობის გამო ყველათი სარგებლობა შეუძლებელი იყო. უეჭველია, რომ საჭირო მომენტში გურიას შეეძლო მამაცი და გამოცდილი მებრძოლების არმიის გამოყვანა, რომელიც მზად იქნებოდა იარაღით ხელში დაეცვა მთელი ქვეყნის თავისუფლება. მღელვარე დღეებში გურიის დრუჟინის რამდენიმე ასეული პირველივე ბუნდოვანი ცნობებისთანავე გავარდა სხვადასხვა მხარეს მებრძოლების დასახმარებლად, ბათუმში, თბილისში და ა.შ. მაგრამ ერთიანი ცენტრალური ხელმძღვანელობის არარებობის წყალობით მას არცერთხელ არ მოუწია საკუთარი ძალის გამოყენება, გარდა ყვირილისა.
შეიარაღების ნაკლებობა უნდა დავაბრალოთ ადგილობრივ ხელმძღვანელ ორგანიზაციას. მართალია, არსებობდა ამ საქმის გამძღოლი სპეციალური კომისია, მაგრამ ის თითქმის სულ არასპეციალისტებისგან შედგებოდა და რაც მთავარია მთლიანად კომიტეტის დაქვემდებარებაში იყო. თუმცა არსებითი მხარე ეს არაა. ცხადია, არავითარ კომისიას არ შეეძლო მთელი ხალხის იარაღით მომარაგება, ეს თავად ხალხის საქმეა. გურულები ძალიან მონდომებული იყვნენ, რომ როგორმე მოეპოვებინათ იარაღი. „უკანასკნელ ხარს გავყიდი იარაღისთვის“ - აი რა იმოდა ხალხში. კომიტეტის ავტორიტეტი იმდენად ძლიერი იყო, რომ მისი თანხმობის გარეშე არ გადაიდგმებოდა არც ერთი მნიშვნელოვანი ნაბიჯი, მაგრამ მოცემულ სიტუაციაში მისგან, ან თუნდაც სპეციალური კომისიისგან მოითხოვებოდა მხოლოდ საქმის საერთო ხელმძღვანელობა, თავად შეიარაღებას შესანიშნავად შეასრულებდა უშუალოდ ხალხი. მოვიტანთ რამდენიმე მაგალითს. სოფელ ლანჩხუთში ჩამოყალიბდა ამხანაგობა, რომელმაც მოიპოვა რაღაც თანხა და შეუდგა საკუთარი სახელოსნოს ორგანიზებას საბრძოლო იარაღის დასამზადებლად, მაგრამ ორგანიზაციის რამდენიმე წარმომადგენლის ჩარევამ დაამუხრუჭა მთელი საქმე. იყო ასეთი შემთხვევა: სოციალისტ-ფედერალისტების ორგანიზაციამ შავი ზღვის გავლით დიდი რაოდენობით (რამდენიმე ათეული ათასი რუბლის) იარაღი ჩამოიტანა და გამოხატა მისი ხალხში დარიგების სურვილი, მაგრამ ეს წინადადება უარყოფილ იქნა, კომიტეტმა არ მოისურვა, რომ ფედერალისტებს შეეიარაღებინა ხალხი. უეჭველია, რომ ამ უკანასკნელებს უნდოდა ამ გზით გურულების კეთილგანწყობის მოპოვება, თუმცა ისიც უეჭველია, რომ ისინი შეცდნენ გათვლებში.[2] შეთავაზება უარყოფილ იქნა, ადგილობრივმა ორგანიზაციამ გაგზავნა დრუჟინა, რომ იარაღი ძალით წაერთმიათ ფედერალისტებისთვის: მისი მცირე ნაწილი მართლაც აიღეს, მაგრამ უზარამაზარი ნაწილი ხელისუფლების ხელში ჩავარდა.
იყო ორგანიზაციის ხელმძღვანელობის წარუმატებელი გამოსვლის სხვა შემთხვევებიც, სულ მცირე რამდენიმე მაინც მათ შორის იყო ხალხის შეიარაღების საქმეში. ყველაფერი ეს ძლიერ ამწუხრებდა გურულებს და ზოგან მათ იდეურ ხელმძღვანელებთან დაპირისპირებულ განწყობასაც კი ქმნიდა. როგორი დანანებით საუბრობდნენ გურულები გურიის განადგურების დღეებში იმის შესახებ რომ სამშობლოს ბარბაროსული განადგურების იძულებითი მდუმარე მოწმენი იყვნენ და არ შეეძლოთ იარაღით ხელში დაეცვათ ის...
მაგრამ ჯერ რუსეთსა და კავკასიაში რევოლუციური მოძრაობის ტალღები მაღლა იწევდა, გურულებს შეეძლოთ მშვიდად ყოფილიყვნენ თაიანთ ქვეყანაში იმ შეიარაღებული ძალებითაც კი, რაც მათ განკარგულებაში იყო. მთავრობის ძალები გაფანტული იყო მთელ ქვეყანაში და ის ითმენდა გაფიცვების მოძრაობის ნაწილობრივ დაწყნარებამდე, რათა შესდგომოდა შურისძიებას.
დეკემბერში საერთო სარკინიგზო გაფიცვამ გააჩერა ყველანაირი მოძრაობა კავკასიის გზებზე. როგორც მთელ რუსეთში, მატარებლები დაიშვებოდნენ მხოლოდ საერთო ბრძოლის ინტერესებით და ყველა საქმეს უძღვებოდა არჩევითი საგაფიცვო კომიტეტები. თბილისიდან ბათუმამდე გურიის გავლით მიმავალი გზა ადგილ-ადგილ მოშლილი იყო.
მაგრამ მოძრაობის ძალამ უკვე ჩაქრობა დაიწყო. რუსეთის სამხრეთსა და ცენტრში შეიარაღებული აჯანყების წარუმატებელმა გამოსვლამ ძლიერ დაასუსტა ბრძოლის ენერგია. დადგა რეაქციის და სადამსჯელო ექსპედიციების დღეები, რომლებიც სისხლით ჩაიწერა რუსეთის ისტორიის ფურცლებში.
[1] ამ მხრივ განსაკუთრებით ცდილობდნენ ბეჭდური ორგანოები როგორიც იყო „новое время“ და „моск. въд.“, რომლებიც ყველანაირრად უბიძგებდნენ ხელისუფლებას ამ „რევოლუციის ბუდის“ დანგრევისკენ
[2] ჩვენ ზემოთ უკვე ვსაუბრობდით რომ ფედერალისტები, ისევე როგორც სხვა პარტიები, გარდა სოციალ-დემოკრატიულისა, არ სარგებლობდნენ უმცირესი გავლენითაც გურიის მოსახლეობას შორის. „ფედერალისტი“ სალანძღავი სიტყვა იყო გურულისთვის.
წინა ნაწილები
- შესავალი
- თავი 1 - გლეხობის ეკონომიკური და პოლიტიკური მდგომარეობა
- თავი 2 - მღელვარება ბათუმში და 1901 წლის მოუსავლიანობა, მოძრაობის დასაწყისი
- თავი 3 - პოლიტიკური აღზრდის გაკვეთილები
- თავი 4 - მებრძოლი ძალების მობილიზაცია, სისტემატური აგიტაციის და პროპაგანდის პერიოდი
- თავი 5 - გურიის გლეხობის მოთხოვნები
- თავი 6 - გურიის თვითმმართველობა
Comments
Post a Comment