სტამბები გურიაში

„ოზურგეთის ისტორიაში საპატიო ადგილი ექნება დათმობილი

სტამბის დაარსების ამბავს“

თედო სახოკია

ქალაქი პატარაა, ძლივს აღემატება დიდ სოფელს, მისი მკვიდრნი დიდ ინტერესს იჩენენ ლიტერატურისადმი, აქვთ თავიანთი სტამბა და მრავალ საყურადღებო წიგნს აქვეყნებენ
მარჯორი უორდროპი

პირველი სტამბა შეკვეთილში

საქართველოში, მათ სორის გურიაში 1870-იან წლებში ფართოდ გავრცელდა ხალხოსნური (ნაროდნიკული) მოძრაობა. ერთ-ერთი მთავარი ნაროდნიკული იდეა იყო განათლებისა და წიგნების გავრცელება. წიგნებისა და თარგმანების დასაბჭედად ნაროდნიკებს სჭირდებოდათ სტამბა.

გურიაში მოღვაწე ნაროდნიკების ჯგუფმა არალეგალური სტამბისთვის შეარჩია მელიტონ ნაკაშიძის მამულში მდებარე საღარიბოს ტყე, შეკვეთილში. ორგანიზაციას განზრახული ჰქონდა შეეგროვებინა ფული, ეყიდათ საბეჭდი მანქანა შვეიცარიაში და ჩამოეტანათ ბათუმის ნავსადგურში. 1876 წლის ნოემერში ჟანდარმერიამ იპოვა ორგანიზაცია და გაანადგურა ის.

ოზურგეთის სტამბა

ოზურგეთის ლეგალური სტამბის გახსნის სათავეებთან იდგნენ ალფესი მიქელაიშვილი და კოწია თავართქილაძე. ალფესი მიქელაიშვილი (დ. 18.08.1862, ბაღდადი) იყო გლეხის ოჯახში დაბადებული ადამიანი, რომელმაც ოზურგეთის საქალაქო სასწავლებელი დაამთავრა, 1886 წელს ის ქალაქის საბჭოს დეპუტატად აირჩიეს. წიგნებით მოვაჭრე კოწია თავართქილაძე დაბეზღებული იყო პოლიციასთან უნებართვო წიგნების გავრცელებისთვის. თავართქილაძემ მიქელაიშვილს თხოვა, რომ მის თავზე აეღო წიგნების მაღაზიის და სამკითხველოს გახსნის ნებართვა, შემდეგ კი ერთად ემუშავათ.

1889 წელს ოზურგეთში სტამბის გახსნის ნებართვა ეპისკოპოს გაბრიელ ქიქოძის შუამდგომლობით გასცა ქუთაისის გენერალ-გუბერნატორმა. 1891 წელს დაარსდა პირველი ლეგალური სტამბა ოზურგეთში. ეს იყო საქართველოში რიგით მეოთხე ქალაქი, სადაც სტამბა გაჩნდა თბილისის, ქუთაისისა და ბათუმის შემდეგ.

დამაარსებლები იყვნენ თავართქილაძე და მიქელაშვილი დიომიდე კილაძესთან ამხანაგობით. მათ სტამბაში მუშაობის გამოცდილება თბილისსა და ბათუმში ჰქონდათ მიღებული. მათ გამოიყენეს ერეკლე მეორის დროინდელი მოწყობილობა. 1910-იან წლებში სტამბას „შრომა“ ერქვა.

თავდაპირველად მასში მხოლოდ ბლანკები და ქორწილ-ტირილში მიპატიჟების წერილები იბეჭდებოდა. გამოიცა მ. ბურჭულაძის „სკოლა და ოჯახი“, ვ. ჰიუგოს „ძმა - ძმის მტერი“

ივერია 1895 წ.

სტამბამ დაარსების წელსვე გამოსცა „ვეფხისტყაოსანი“, თანაც ორჯერ. ეს „ვეფხისტყაოსნის“ რიგით მეთერთმეტე გამოცემა იყო.

„გურიაში სტამბის გახსნის მიზანი იყო ძლიერ იაფ ფასად ქართული წიგნების ბეჭდვა, თორემ ამისთანა პატარა მაზრაში, როგორიც გურიაა, ყველას მოეხსენება, რომ სხვა სასტამბო საქმე ხარჯსაც ვერ აღადგენს, მაგრამ, სამწუხაროდ ჩვენდა, ჩვენი სურვილი ვერ დავიკმაყოფილეთ ისე, როგორც სასურველი იყო, მიზეზი ამისა დასაბეჭდი წიგნების უქონლობაა. ვინ მოსთვლის რამდენს მივმართეთ, რამდენი ნაცნობი შევაწუხეთ, რომ მათ ეშოვათ ჩვენი პატივცემული მწერლების ნებართვა მათი ნაწერების დაბეჭდვისა და გამოგვეცა ისეთი წიგნები, რომლებიც საზოგადოებასაც სარგებლობას მოუტანდა და არც ჩვენ დაგვაზარალებდა, მაგრამ ვერც ერთი მხრიდან ვერაფერს გავხდით, ამიტომ ჩვენ ვეფხისტყაოსნის ბეჭდვას შევუდექით.“

1891 წელს დაბეჭდილი ვეფხისტყაოსანი 2000 ეგზემპლარი იყო. თითო წიგნი დამჯდარა 25 კაპიკი. წიგნის ფასი იყო 6 შაური. 100 ცალის მყიდველს წიგნი თავის ფასში ეძლეოდა. ფოტოგრაფიული სურათებისთვის წიგნის ფასს ემატებოდა 2 კაპიკი.

აქვე დაიბეჭდა ეგნატე ნინოშვილისა და დიმიტრი ერისთავის ნაწარმოებები. ოზურგეთის საქალაქო სასწავლების პედაგოგის, ივანე გომელაურის ლექსების კრებული „საჩუქარი“. სტამბას მალევე თან მოჰყვა წიგნის მაღაზია.

ალფესი მიქელაიშვილი წრვილშვილიანი კაცი იყო და ხელმოკლედ ცხოვრობდა, ამიტომ იძულებული გახდა ბათუმში წასულიყო სამუშაოდ. 1895 წელს მიქელაიშვილმა და თავართქილაძემ სტამბა ბათუმში გახსნეს.

სახელგამის შენობა 1950-იან წლებში. ამ შენობის გაყოლებაზე იდგა ძველი სტამბა, შემდგომში საინფორმაციო დაფაც იდგა იქვე

მთისპირის სტამბა

1900-იანი წლების დასაწყისში გურიის რევკომმა არალეგალური სტამბა მოაწყო ასკანის სასოფლო საზოგადოების სოფელ მთსპირში, მსახიობ ვიქტორ ნინიძის მშობლიურ სახლში. 

სტამბაში მოღვაწეობდნენ ალვასი თალაკვაძე, სიო თალაკვაძე, კ. თალაკვაძე და სხვები. სტამბაში გამოშვებულ პროკლამაციებზე არ უთითებდნენ ავტორად გურიის რევკომს, ამიტომ სტამბამ დიდხანს იარსება. სტამბაში სევასტი და დარიკო მუშაობდნენ.

მთისპირის სტამბის მიერ დაბეჭდილი პროკლამაციების გავრცელებაში მონაწილეობდა მთისპირელი „კოლორიტი“ პაპულა თალაკვაძე, რომელსაც პროკლამაციების გავრცელებაში მისი მამიდა ალვასი რთავდა. პაპულას ეკუთვნის ხუმრობა: პროკლამაციების როცა ვარიგებდი ტრაწი მქონდა და კომუნისტებმა რომ ჩაისვარეს მაგის ბრალიაო.

1907 წლის 17 ივნისს პოლიციამ აღმოაჩინა სტამბა და დიდძალი არალეგალური ლიტერატურა.

გომის სტამბა

კომიტეტს ჰქონდა სასტამბო მოწყობილობა, რომელიც კომიტეტს ჭიათურის შავი ქვის ორგანიზაციამ გადასცა და ის სოფელ უჩხუბში ნიკოლოზ გოგიტიშვილის ოჯახში ინახებოდა. ქრისტეფორე კალანდარიშვილმა და კოწია მახარაძემ მოძრავი სტამბა სოფელ გომში გადაიტანეს. რევოლუციონერებმა გომის უდაბურ ტყეში კლდე გამოკაფეს და კლდის წიაღში საიდუმლო გამოქვაბული მოაწყვეს, სადაც შეინახეს საბეჭდი მანქანა, ასაფეთქებელი მასალა და ბომბები. გომის მცხოვრებმა ივლიანე გიგინეიშვილმა გამოქვაბულის ირგვლივ არსებული მონაკვეთი საყანედ გაკაფა, ნაკაფი ტყე კი მან გამოქვაბულში შეიტანა და ცეცხლი გაუკიდა. გამოქვაბული მთლიანად აფეთქდა.  

ლანჩხუთის სტამბა

პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ წელს ა. ჯაფარიძემ და მ. ჩოდრილშვილმა დააარსეს არალეგალური სტამბა განჯაში, რომელიც 1915 წელს კონსპირაციული მიზნებით გადაიტანეს დაბა ლანჩხუთში.

1916 წელს ეს სტამბა უკვე განთავსებული იყო სოფელ მაჩხვარეთში ი. იმნაიშვილის ბინაში. მონაწილეობდნენ პ. ცინცაძე, ვ. ხუტულაიშვილი.

ფოთის სტამბა

ფოთის სტამბა 1906 წელს იმალებოდა ხრიალეთში, ავექსენტი და ლიდია მეგრელიძეების ოჯახში. ლიდია იყო ფოთის რსდმპ კომიტეტის წევრი

მასალები გაზეთ „ლენინის დროშის“ არქივიდან