მამია V გურიელის სასახლე და დრუჟინა

ოზურგეთს არის სასახლე დიდშენი და კეთილ-პალატოვანი გურიელისა

ვახუშტი ბატონიშვილი

ოზურგეთი ფეოდალურ ხანაში გურიელების, გურიის სამთავროს მფლობელების საზამთრო რეზიდენციას წარმოადგენდა. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით შემოქმედის ქვემოთ, ოზურგეთში იდგა მათი სასახლე. 

გურიის უკანასკნელმა მთავარმა, მამია V გურიელმა მისი მმართველობის დროს გურიელთა ნასახლარზე, სადაც ხის ერთსართულიანი სახლი იდგა, ძველი გალავნის შიგნით ახალი, სამსართულიანი, ქვით ნაშენი სასახლე ააგო 1812-14 წლებში. მანამდე მამია V გურიელი სოფელ უჩხუბში (დვაბზუს საზოგადოება) ცხოვრობდა. ის ადგილი უჩხუბში, სადაც პირველი სასხახლე იდგა, შემდგომ გლეხმა ჭანუყვაძემ იყიდა. მანვე სასახლის ეზოში ააშენა მარანი, სამზარეულო და აბანო. გურიელის ნამარნევში 1888 წელს ასკოკიანი ქვევრი აღმოაჩინეს. აბანოს არქეოლოგიური ნაშთები კი 2012 წელს იუსტიციის სახლის მშენებლობის დროს გაიხსნა  და დღემდე უპატრონოდაა მიტოვებული. სასახლე და გალავანი დაახლოებით დღევანდელი მუზეუმის ტერიტორიაზე მდებარეობდა.

აბანოს მეორე სართულის იატაკი, 2012 წ

1829 წელს, როცა რუსეთის იმპერია დაეპატრონა გურიას, სასახლე უკვე საშინლად გაოხრებული ყოფილა და შეკეთება სჭირდებოდა. დიუბუა დე მონპერეს, რომელმაც გურია 1830-იანი წლების პირველ ნახევარში მოინახულა, სასახლე სანახევროდ დანგრეული დახვედრია.

„დღეს აქა-იქა აქვს სახურავი, ჭერ-იატაკი დალპობია; ყველაფერი გაოხრდა, გვერდით მოხელეებს საცოდავი ქოხები გაუკეთებიათ, ხოლო ამ საუცხოვო შენობისა არჩდილი-ღა დარჩა. გალავანი, აბანო, ფანჩატურები, სასახლეს რომ ერტყა - უკეთეს მდგომარეობაში არ არის.“

რუსეთის მიერ გურიის ანექსიის შემდეგ ოზურგეთი სამაზრო ქალაქად გამოცხადდა და ქალაქში დრუჟინა, ანუ ადგილობრივ გაწვეულთაგან შემდგარი ჯარი ჩადგა. სწორედ გურიელის სასახლის ნანგრევებზე, გალავნის შიგნით აშენდა დრუჟინის შენობა. იქვე იყო სამხედრო ლაზარეთი.

სასახლის მარმარილოს სვეტები ყირიმის ომის დროს 1849-50 წლებში სამეგრელოს მთავარმა დავით დადიანმა წაიღო მთავრის ნებართვით. ის სვეტები ანაკლიაში დარჩა, რადგან დადიანს სიკვდილმა მოუსწრო.

მონპერე აღნიშნავდა, დღეს ამ სასახლისა არაფერია შემორჩენილიო, გალავანი ნახევრად დანგრეულია, მთავრის აბანო დრუჟინას საკუჭნაოდ და შეშის საწყობებად ჰქონია გადაქცეული.

1873 წელს გურიაში იმოგზაურა დიმიტრი ბაქრაძემ. ის გვაწვდის ცნობას, რომ გურიელების ყოფილი სასახლე სამხედრო ლაზარეთს უჭირავს.

1895 წელს, როცა თედო სახოკიამ გურიაში იმოგზაურა, მთავრის სასახლეში კვლავ დრუჟინა იდგა. სახოკიას ცნობით დრუჟინას ოზურგეთის  ცხოვრებაში საკმაო სიცოხცლე შეჰქონდა და სულს უდგამდა ვაჭრობას. „მათი ბინა მოთავსებულია სამსართულიან ქვითკირის სახლში, რომელიც აშენებულია იმ ადგილზე, სადაც გურიის უკანასკნელი მთავრის სასახლე ყოფილა“. სახოკია ასევე აღნიშნავს, რომ დრუჟინის შენობის ირგვლივ არსებული სანახევროდ დანგრეული ქვითკირის გალავნის გარდა არაფერი მოწმობს ოზურგეთის, როგორც ქალაქის სიძველესო.

ლადო მალაზონიას ნახატი. დრუჟინის შენობა გურიელების გალავანში

ოზურგეთის ხედი ექადიიდან, 1878 წ. დრუჟინის შენობა ჩანს მარჯვნივ

როგორც ჩანს, უძველესი გალავანი XIX საუკუნის ბოლოს უკვე ნანგრევებად იყო ქცეული. ზუსტად არ ვიცი, როდის განადგურდა საბოლოოდ. ალბათ 1930-იან წლებში, როცა საბჭოთა ხელისუფლებამ სოციალისტური მახარაძის მშნებელობა დაიწყო. დრუჟინის შენობა კი 50-იან წლებამდე იდგა.

სურათის ქვემო ნაწილში ჩანს დრუჟინის ყოფილი, სახურავახდილი შენობა. მის მარჯვნივ რესტორან „იზაბელას“ შენობაა, რომელიც გურიელის აბანოს ადგილზე დგას

წინა პლანზე კულტურის სახლი, მის უკან დრუჟინის სამსართულიანი დანგრევის პირას მყოფი შენობა, 1960 წ.

დრუჟინის შენობა 1950-იან წლებში დაანგრიეს.