Skip to main content

XIX საუკუნის პრესა გურიის ეკონომიკის შესახებ

გაზეთებში, „ივერია“, „დროება“  და სხვ. გამოქვეყნებული კორესპონდენციები, რომლებიც ზოგად წარმოდგენას გვიქმნის გასაბჭოებამდე გურიაში (ოზურგეთის მაზრა) არსებული ეკონომიკურ მდგომარეობაზე, სოფლის მეურნეობის გავრცელებულ დარგებზე და სხვ.


სოფ. ბასილეთი (გურიაში), 23 მაისს. წელს ჩვენში სწორედ ძლიერ კარგი გაზაფხულია: წვიმები ზომიერი, ჰავა გრილი და სასიამოვნო. ავათმყოფობა (ციებ-ცხელება), რომელიც ჩვენში ხშირი სტუმარია, ჯერ იშვიათთა არის, თუმცა ყვავილი კი აპირებდა ჩამობუდებას, მაგრამ ბევრჯელ იმისგან შეშინებული ჩვენებური ხალხი დიდის ვაი-ვაგლახის და თხოვნის შემდეგ, ეღირსა ამცრელებს, რომლებიც, რიგიანად რომ აესრულებიათ თავიანთი მოვალეობა, აქამდისინ ძლიერ შეასუსტებდნენ ჩვენში ყვავილს.

მოსავალი დიდს იმედს აძლევს გურულებს. ჩვენებური მაღლარის და ახლად შემოღებულს ჩვენში „ოდესის“ ვენახებს ისე ასხია, რომ ნახევარიც რომ გადარჩებოდეს „ნაცრისაგან“, ხალხი კმაყოფილი იქნება. სიმინდის და ღომის თესვაზედ გახურებული მუშაობაა.

მაგრამ ძლიერ გულ-გრილად უყურებენ თამბაქოს, რომლის მოყვანა ამ უკანასკნელს წლებში ძლიერ გახშირდა გურიის უმეტეს ნაწილში. ამის მიზეზი არის შემდეგი. წასული ომიანობის დროს, როცა თამბაქოს მაზანდა ძლიერ აიწია (საშუალი თამბაქო ფუთი 12 მანეთად იყიდებოდა), იმის შემწეობით ბევრმა ღარიბმა კაცმა მოითქვეს სული. ამის წახალისებული ხალხი, თუმცა ადგილებსაც თამბაქოს ფასის აწევისთანავე, ჩვეულებრივზედ ორი წილი ფასი მოემატა მეპატრონეებისგან, მაინც ხალისიანად მოეკიდა თამბაქოს მოყვანას. ნახევარ მუშაობას ქალები ასრულებენ. ვაჭრების მიზეზების ასაცილებლად, ყველანი ცდილობდნენ, რომ ერთი ერთმანეთზე უკეთესი ხარისხის თამბაქო მოეყვანათ. მართლაც, ბუნებამ ძლიერ დააჯილდოვა ხალხის შრომა.

წასულ წელში ჩვენში თამბაქო უხვად მოვიდა, მაგრამ გაჩნდნენ ისეთი მტერები, რომლებმაც იმის მაზანდას ორმო გაუთხარეს და იმაზედ შრომის მიღება გლეხებს სამუდამოდ შეაძულეს. ესენი არიან ადგილობრივი ვაჭრები, რომლებმაც სოფლებში ხმები გაავრცელეს, თამბაქოს მაზანდა დავარდაო, და ფაბრიკებიდგან გამოგზავნილი ვაჭრები არ მოუშვეს იმ იმედით, რომ მყიდველი რო არავინ იქმნება, მაშინ ოხრის ფასად ვიყიდითო. თავიანთი განზრახვა კიდევაც შეასრულეს: მაგალითად, ბასილეთის საზოგადოებაში სხვებს შორის ერთმა ადგილობრივმა დაბა ხიდისთავის ვაჭართაგანმა ი. კ. ყველაზე უფრო გაუმაძღრობის ხარისხი დაიჭირა ამ საქმეში; ამ პირის მიზეზით ხსენებულს საზოგადოებაში რამდენიმე ათასი ფუთი თამბაქო ძევს გაუყიდავი.

ამის გამო გლეხებს, რასაკვირველია, გული აუცრუვდებათ თამბაქოს შრომაზედ მით უფრო, რომ ადგილებზედ მომეტებული ფასი ისევ ისე დარჩა, როგორც უწინ გააძვირეს ორ წილად.

ამას გარდა ჩვენი სოფლის ხალხი ამჟამად ძალიან შეწუხებულია საზოგადოების მამასახლისისაგან, რომელმაც ახალ უეზდის უფროსს თავი მოაწონა და რომელიც ახლა როგორც ჰსურს, ისე ატრიალებს სოფლის საქმეებს...

„დროება“, 27 ოქტომბერი, 1881 წ.

ეკონომიკური მდგომარეობა გურულებისა ამ უკანასკნელს თხუთმეტ წელიწადში მაინდამაინც რომ ვთქვათ ბევრით არ გაუმჯობესებულა. მთელი ჩვენი შემოსავალ-გასავალი, მოგეხსენებათ უნდა დაკმაყოფილდეს მხოლოდ მეურნეობით და მევენახეობით. დროთა უკუღმართობას სხვა რამეში მომჭირნეობისთვის ხელი არ მოუმართია ჩვენდა, მამაპაპური შემუშავებით მიწა (რომელიც, საუბედუროდ, ჯერ გამიჯნული არ არის), თანდათან გვიღარიბდება და იმდენ ნაყოფს ვერ ვაძლევინებთ, რომ ყველაფრად გვეყოს, ვაზი ხომ მეათე წელიწადია, რაც ნაცარმა იმსხვერპლა

„ივერია“, 1884 წ.


დაბა ლანჩხუთი (ოზურგეთის მაზრა). ჩვენს დაბაში მცხოვრებთ ვერაფერი წელი დაუდგათ. ივნისის ორს, დილის ექვს საათიდგან დაწყებული რვა საათამდე ქვენა ქარმა იქროლა მძვინვარედ და დიდი ზარალი მისცა ყველა მათ, ვინც მთის ძირას არ ცხოვრობდა. ბაღებში ნამყენები თუთისა და ნიგვზის ხეები ზოგი ძირიანად ამოგლიჯა და ზოგს ტოტები დაამტვრია, სახლებს ხომ სახურავი სულ გადააცილა, ვაზები მილეწ-მოლეწა, ისე რომ ჩვენთვის, მაინც ამ რამდენიმე ხნიდამ ცუდ ღვინის მოსავალს დაჩვეულთათვის, - მომავალი წლისთვის ღვინის იმედი აღარა გვაქვს. კიდევ კარგი, რომ ამ საშინელმა ქარმა ადამიანების სიცოცხლე არ შეიწირა.

ავადმყოფობამ ხომ ეხლა იჩინა თავი. რა გვარი ავადმყოფობა არ გინდა, რომ ჩვენს დაბაში არ სუფევდეს: ყივანა-ხველა, წითელა და სხვა...ციებ-ცხელება ხომ ზაფხულობით მაინც, მუდმივი ჩვენი სტუმარი არის. რაც შეეხება მოსავალს - კარგი პირი არც სიმინდის მოსავალს უჩანს. სიმინდი, რომელიც შეადგენდა მცხოვრებთა სიმდიდრეს, ექვსი შაურიდან ორ აბაზზე ვერ ასულა ფუთი. საშინელი ხელ მოკლეობა არის და ამ ხელ მოკლეობის დროს მოაღწია გლეხთათვის ყოველგვარმა გადასახადმა: სახელმწიფო ბეგარამ, მწერლისა და მასწავლებლის ჯამაგირმა და ბევრმა კიდევ სხვა წვრილმანმა გადასახადმა. საწყალი გლეხი, რახან სხვა ღონისძიება არსაიდგან მოეპოვებოდა, ძალა-უნებურად იძულებული შეიქნა, რომ სულ მცირე ფასად გაჰყიდოს სიმინდი და სავალდებულო მოთხოვნილებანი დააკმაყოფილოს. ბევრმა, რადგანაც დარწმუნებული იყო, რომ სიმინდით ვერ დააკმაყოფილებდა სახელმწიფო, საზოგადო და საოჯახო მოთხოვნილებას - ისევ ის არჩია, წავალ სადმე და რა სარგებლითაც იქნება, ვისესხებ ფულსო...

ამნაირ მდგომარეობაში ჩავარდნილი მუშა ხალხი, სცდება მუშაობას, თავის საქმეს და იმას ანდომებს დროს, რომ ვალი ვალს, უბედურება უბედურებას მიუმატოს და როგორმე ხელი მოინაცვლოს, მიაწყდებიან ხშირად იმ „სისხლის მწოვარ“ ადამიანებს, რომელთაც, მიუხედავად ღვთისა და სვინიდისისა, შემოღებული აქვთ მანეთში მანეთი, ანუ მეტი მოიგონ, ისარგებლონ. ვერც სიმინდზე ფასის აწევა და ვერც სხვა გვარი გარემოება ამ გაჭირებულ ხალხს ვეღარ იხსნის ამ მსესხებელთ ბრჭყალებიდან და იქ, სადაც ჰფიქრობდა გლეხი, ხელს მოვინაცვლებო, გამოდის რომ ხელსაც და ფეხსაც იჭრის და საწყლდება...

„დროება“, 9 დეკემბერი, 1884 N265

გურიას, როგორც ზღვის ახლოს მდებარე მხარეს, აქვს მეტად ნოყიო ნიადაგი, რომელიც წვიმების დროს სრულიად მავნებელი შეიქნება ხოლმე აქაურის პურის მცენარეებისთვის (ღონისა და სიმინდისთვის); „ნაგვალევსა დასცინოდე და ნაწვიმარსა დასტიროდეთ“ - ამბობენ აქაური მოხუცებულნი და ეს ხალხის თქმულება ნათლად დამტკიცდა დღეს...

- ჩვენში წლეულს ღვინო სრულებით არ მოსულა და დამეთანხმებით, რომ ჩვენი მდგომარეობა სრულიად სახარბიელო არ არის, რადგან ქართველების ლხინი ღვინოა ან ზამთარი ან ბუხარი ულხინოდ და უღვინოდ გლეხისთვის ტანჯვის მეტს რას წარმოადგენს. წლევანდელი უღვინობაა მიზეზი, რომ სრულიად გაჰქრა ის მხიარულება, რომლითაც მდიდარნი ვიყავით გურულები; ქორწილში და ნათლობებში ჩვეულებრივს ლხინს აღარა ვხედავთ; ყველა შავსა და ბნელს ფიქრს მისცემია: თითქოსდა იმაზე დარდობს, „ჩხავერი“ რად მოგვისპო ამ დალოცვილმა ღმერთმაო

„დროება“, 14 მარტი, 1887, N54

თუმცა უჩვეულო ზამთარმა ხალხსაც და საქონელსაც საქმე ძალზედ გაუჭირდათ, მაგრამ დიდი ზამთრობა მაინც ბევრად გვეამა გურულებს. ჯერ ერთი ვფიქრობთ რომ ამჟამად ჩვენში გავრცელებულს ყელის კივილს დიდი ზამთარი შეამცირებს. მეორე,, რომ ამისთანა ზამთარს კაი მოსავლიანი წელი უნდა მოჰყვეს. იმასაც ვფიქრობთ, იქნება ღმერთმა მოგვხედოს და ჩვენის ყურძნის სასტიკი მტერი - ნაცარი ამ დიდმა თოვლმა ცოტა ხნით მაინც შეაჩეროსო. ერთის მცოდნე კაცისგან გაგვიგონია: ყურძნის ნაცარი ზამთრობით სხვადასხვა მცენარეს ეფარება და თუ სასტიკი ზამთრობა მოუსწრო, ადვილად იხოცებაო. აქაურ მცხოვრებლებს დაცდილი აქვთ, რომ დიდი ზამთრის შემდეგ ჩვენებური ყურძენი გაცილებით ნაკლებ ფუჭდება. ხომ დიდი ხანია ჩვენში ყურძენი ისპობა, მაგრამ აქამდისინ ცოტ-ცოტათი მაინც დგებოდა აქაური ღვინო, შარშან კი სრულიად არ მოსულა ჩვენში ღვინო. ასე რომ გურულებს გვინდა თუ არა, უნდა დავყაბულდეთ ჩვენს ნაწურას ადესას, იზაბელას, რომელიც ჩვენდა ბედად, ამ ბოლოს დროს იმდენად გამოკეთდა, რომ ალაგ-ალაგ კაის სასმელი ღვინო დადგება და ზოგიერთი ხომ ისე კარგად აკეთებს ამ ყურძნის ღვინოს, რომ მართლაც შესარგისი და ძვირფასი ღვინო გამოდის. მაგრამ ამას ერთი ორი კაცი თუ ახერხებს, თორემ სხვები, ჩვენებურის დაუდევრობის გამო, სრულადაც არ ზრუნავენ იმის განკარგვაზედ, საზოგადოდ რომ ვთქვათ, გურულები სრულად ვერ ხმარობენ აქაურ მიწას, როგორც რიგია

ივერია“ , 12 ნოემბერი, 1893 წ. N224


ლეხოური, ოზურგეთის მაზრა. გურიაში დიდი ხანია, რაც აქაური ვენახები ამოვარდა. იმათ მაგიერ ახლა იზაბელას ვენახების გაშენებას მიჰყვეს ხელი და მრავლადაც გააშენეს. ამ ვენახების ღვინოს ადესის ღვინოს ეძახიან, მაგრამ ღირსებით ბევრი არაფერი ღვინოა. იანვრამდე კიდევ ვარგობს და მერე ფუჭდება, ისე რომ ხშირად გადაღვრიან ხოლმე. ფუთი ოზურგეთში ათ შაურად იყიდება. სოფელში ხომ ათ შაურად ორ ფუთსაც იყიდით
 ამ გარემოებაში სწორედ ღვთის წყალობაა დაარსება არყის ქარხნისა სოფელ ლიხაურში ბ. ნ. ედიშერ სალუქვაძის მიერ, რომელიც კარგ ფასად ჰყიდულობს ჭაჭა-თხლეს ღვინოს ან ყურძენს და ხდის არაყს. ოქტომბრიდან დაიწყო ხდა და ურიგო ჭაჭის არაყს არ ხდის. ამ ჯამად სალუქვაძეს ბლომად აქვს არაყი გამოხდილი და კიდევ ბლომად ამზადებს მასალას არყის სახდელად. ყოველდღე მიდიან მასთან ახლომახლო სოფლელები და მიაქვთ ურმებით ჭაჭა-თხლე და ღვინო, რომელსაც ხსენებული მექარხნე კარგ ფასად ყიდულობს

„ახალი საქმე“, 29 მარტი, 1911 წელი

ოზურგეთი (გურია): ბაზარში ძლიერი უსუფთაობაა და რა სიბინძურე გინდათ, რომ ბაზრის წინ ჩამომავალ წყალს არ მოაქვს; ქალაქი ლამის სასაფლაოდ გადაიქცეს. ხალხიც თავისებურია, შიგ ათასგვარი გასართობებით. კარტობია-ნარდობია პირველ პლანზეა. უწინ თუ მამები აგორებდნენ კამათლებს დუქნის წინ, ეხლა მათ მრავალი მიემატა და სადღაც მიმალულად დუქანში აღლეტენ ერთი-მეორეს გროშებს. ლოთობაც ხომ მოდაა; უმეტესობას გაზეთი დროის გასატარებელ მასალად მიაჩნია, ცოტაა იმათგანში ისეთი, რომლებისთვისაც ეს ნამდვილ მოთხოვნილებას შეადგენდეს. ცოტა ნიშანწყალი ბიბლიოთეკას ეტყობა, თუმცა მასაც სიღარიბე ატყვია.

ხვარბეთი (გურია). მიწის მოსავალი ჩვენში კარგი იცის (ქცევაზე მოდის 50-80 ფუთი სიმინდი). მხოლოდ ამ ორ უკანასკნელ წელიწადს ხშირმა წვიმებმა და უამინდობამ შეაფერხა მოსავალი და ხალხსაც გული გაუტეხა. კარგი მოსავალი იცის დაბალ ადგილებში, სუფსისა და ნატანების ნაპირებში. ეს ადგილები უმთავრესად მემამულეებს ეკუთვნით. მიმდინარე წელს ხალხმა ერთბაშად აიღო ხელი დაბალ ადგილებში მუშაობაზე. მნახველს გაუკვირდება, რომ ეს აუარებელი მინდვრები, რომელიც წინად ამ დროს მოფენილი იყო მუშით და ხარ-კავით, ეხლა ცარიელია. თუმცა მაღალ ადგილებში მეტი ითესება, მაგრამ ძნელად მოსალოდნელია, რომ ხალხის მოთხოვნილება ამან დააკმაყოფილოს. 
სახალხო გაზეთი, 1914




დიდი ხანია მოელიან რკინიგზის შტოს გაყვანას ნატანებიდან ოზურგეთამდე, ხოლო აქამდე ვერ ეღირსენ თავის ლოდინის განხორციელებას. შეიძლება რკინის გზა მალე გაკეთდეს. საქმე ისაა, რომ ოზურგეთის მაზრაში ამ ბოლო დროს ტყეები იყიდეს მოსაჭრელად კაპიტალისტებმა, რომლებიც ძლიერ დაინტერესებულნი არიან ოზურგეთის რკინის გზის გაყვანაში, რადგან ამით ფრიად გაუადვილდებოდათ ხე-ტყის გადმოტანა. ამ კაპიტალისტებმა ასეთი წინადადებით მიმართეს ოზურგეთის ქალაქის თვითმმართველობას: გადმოგვეცით ვექილობა, რომ პეტერბურგში შევეცადოთ, ხაზინამ გამოიყვანოს რკინის გზა, ან კონცესტა (მინდობილობა) მოგცეთო. უკანასკნელ შემთხვევაში კაპიტალისტები ჰპირდებიან ოზურგეთლებს, გზის გამყვანსაც ჩვენ გიშოვითო. ამასთანავე კაპიტალისტებმა მოსთხოვეს ქალაქის თვითმმართველობას, იმ ადგილების პატრონებს, სადაც გზა გაივლის, უფასოდ დაეთმოთ მიწები, რადგან ამ შემთხვევაში მეტად გაადვილდება რკინის გზის გაყვანა. სამწუხაროდ ოზურგეთის თვითმმართველობამ ვერაფერი იმედი მისცა კაპიტალისტებს გზისათვის საჭირო მიწების შესახებ და როგორც ამბობენ, ისინი ახლა სხვა გეგმების შედგენას აპირობენ, ან დიდ ავტომობილებს შეიძენენ და მით გადმოზიდავენ ხე-ტყეს, ან ქობულეთიდან ოზურგეთამდე გაიყვანენ ერთ-გვარის ელექტრონის გზას, რომელიც მხოლოდ ხეების გადმოსატანად ივარგებს. თუ კაპიტალისტები შეუდგნენ ამ გეგმის განხორციელებას და ხარჯი გასწიეს ამისათვის, ისინი აღარ იქნებიან დაინტერესებულნი, მერე დაეხმარონ ოზურგეთლებს რკინის გზის გაყვანაში და გზის ბედი შეფერხდება. ამიტომ საჭიროა, რომ ოზურგეთის თვითმმართველობამ, მემამულეებმა და საერთოდ მთელმა მაზრამ მხნედ მოჰკიდოს საქმეს ხელი, უფასოდ დაათმობინოს მეპატრონეებს მიწები და ამით გააადვილონ დიდი ხნის განზრახვის განხორციელება - ოზურგეთის რკინის გზის გაკეთება.


Comments

Popular posts from this blog

გურიის ფეოდალები

გურიის თავადები
ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით

ფლობს გურიას გურიელი და იტყვის ვარდანის ძეობასა, და სხუანი მის ქვეშენი არიან ესენი: თავდგირიძე და ამილახორი, ჩავიდნენ სამცხიდან, შარვაშისძე მოვიდა აფხაზეთიდამ, ბერიძე, კვერღელისძე, ბერეჟიანი, ნაკაშიძე დასხუანი, აგრეთვე აზნაურნიცა“ XIX საუკუნეში, დიმიტრი ბაქრაძის თანახმად, გურიაში თავადების ექვსი გვარი იყო:
გურიელი გურიელები გვარად სინამდვილეში ვარდანისძეები იყვნენ, ხოლო გურიელობა კი იყო მათი ტიტული, როგორც გურიის მფლობელებისა. ისინი თავიდან გურიის ერისთავები, XVI საუკუნიდან კი დამოუკიდებელი მთავრები  იყვნენ. გურიელად იწოდებოდა ფეოდალური სახლის უფროსი, სახლის სხვა წევრები - ბატონიშვილებად. გურიელების საზაფხულო რეზიდენცია იყო უჩხუბი, ზამთრისა კი - ოზურგეთი, მამია V გურიელმა რეზიდენცია მთლიანად ოზურგეთში გადაიტანა. საგვარეულო საძვალე - შემოქმედის ეკლესია, საბატონიშვილო - ლესა
ნაკაშიძე
გურიელების შემდეგ გურიის ყველაძე ძლიერი და მდიდარი გვარი იყო. ნაკაშიძეების საგვარეულო მოდის გვარ ნაკანიდან. ნაკანი შუა საუკუნეებში გადაკეთდა ნაკაშიდ, გვიან შუა …

ღომი

XX საუკუნემდე გურიაში გავრცელებული ერთ-ერთი ტრადიციული კულტურა იყო ღომი. ღომი (Setaria italica) მარცვლოვანი კულტურაა, რომელიც დასავლეთ საქართველოში იყო გავრცელებული, ამას ხელს უწყობდა აქაური ჰავა, ნალექები და სხვა ფაქტორები.

ღომი არის ერთწლიანი, თავთავიანი მცენარე. მას აქვს სწორი, მწვანე 1.5-2 მ. სიმაღლის ღერო. მწიფობის პერიოდში ღერო იტვირთება, იტოტება და იკეთებს მსხვილ მუხლს. თავთავი ივსება წვრილი მარცვლებით. მარცვლების ზომა ფეტვის მარცვალზე ოდნავ დიდია.
არქეოლოგიური გათხრების შედეგად საქართველოს ტერიტორიაზე მოპოვებული ღომის დანახშირებული მარცვლები თარიღდება ძვ. წ. II-I საუკუნეებით. ღომი საქართველოში XX საუკუნის 20-იან წლებამდე მოჰყავდათ.

კულტურულ ღომს, მისი სარეველა სახეობისგან განსხვავებით სჭირდებოდა გაცეხვა, მხოლოდ ასე იყო შესაძლებელი მარცვლის მოშორება თავთავიდან. საცეხვავი მოწყობილობები იყო ჩამური, საბეგველი და სხვ. არსებობდა ხელის, ფეხის და წყლის ჩამური. ღომს ცეხვავდნენ ინდივიდუალურად, ან ნადის დახმარებით გაცეხვილ ღომს ინახავდნენ ნალიაში (შემდგომ ნალია ჩაანაცვლა სასიმინდემ) ან…

მაქსიმე I-ის სიგელი გურიის უდაბნოს მონასტერს

დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, მაქსიმე I მაჭუტაძის სიგელი გურიის უდაბნოს მონასტერს
წყალობითა ღუთისათა ჩუენ კათალიკოსი ჩრდილო აფხაზთა და ყოვლისა საიმერეთოსა, მამამთავარი მაქსიმე უბრძანებთ და მოვახსენებ ყოველთა გურულთა მართლმადიდებელთა ქრისტიანეთა, დიდთა და მცირეთა, ამ ქვეყნის მემკვიდრეთა გურიის მეპატრონეთა და ყოველთა დარბაზის ერთა მისთა თავადთა და საპატიო კაცთა, აზნაურთა, მსახურთა და გლეხთა, მამათა და დედათა, რიონის წყლის გამოღმართთა ყოველთა ერთობით ღუთისა მიერი ლოცვა კურთხევითა მოგიკითხავ და გამცნებ ყოველთა გურიის უდაბნოს მახლობელთა: მართებული და ვალი არის ქრისტიანეთაგან, რომელსაც შეძლება ჰქონდეს და რაც სამსახური შეეძლოს ვისმე რომ თქუენთვის ცოცხალთა და მიცვალებულთათვის უდაბნო და მონასტერი მომხსენებელი და მლოცველი ამყოფოთ და შეძლებისაებრ თქუენც უდაბნოს შემწე და შემმატებელი და მოსამსახურე იყვნეთ სულთა და ხორცთა თქუენთა სარგებლად , და ამასაც მოგახსენებთ: ვინც სამართლის მათხოვარი ხართ უდაბნოსაგან, მაგ მონასტრის და უდაბნოს უფროსი და მომკითხავი ჩუენ ვართ, ვისაც მისგან სამართლის …

გურიელები გურიის საზღვრების შესახებ

მამია V და ქაიხოსრო გურიელები აღწერენ გურიის სამთავროს ისტორიულ საზღვრებს პავლე ციციანოვის - საქართველოში რუსეთის მთავარსადლისადმი  მიწერილ წერილში

გამოცხადება საზღვართა გურიისათა, რომელიცა პირველად ჟამსა მეფისა თამარისასა იყო აღწერილ, არს მოთხრობასა შინა საქართველოსა წიგნისასა; პირველი საზღვარი, რომელსაც ოსმალნი ქემერ უხმობენ და ჩუჱნ გურულნი რკინის-პალოდ, მას აქეთ სოფლები ხოფა და ვიწე, ციხე და სოფელი გონიად სახელ-დებული, სოფელი და საბალახე ზამთრით პირუტყუთ სამყოფი კახაბერი, რომელსა თჳს ერთს გურიის უფლის-წულს წილად ხვედრია და სახელიც ის რქმევია და თავის სოფლისათვისაც ის სახელი დაუძს კახაბერი, ბათუმი ქალაქი და ლიმენა, სოფელი ჩაქვი, რომელს ჟამს დააკლდა გურიის საზღვარს, — რიცხვით წელიწადის მახსოვარი არა ვართ და ჟამი ესე ვიცით, რომ გურიელს გიორგის სჭერია მეორე მთავრობა მამის ჩუჱნისა, მესამე ჩუჱნი. ციხის ძირს აქეთი სოფელი ქობულეთი ხინო ოცი წელია, რომ მამა ჩუჱნს დააკლდა, არა თუ ხონთქრისაგან, არამედ მოხუცებულების უძლორებით შემოვლა და პასუხის მიცემა არ შეეძლო, ქრისტიანნი მეზობელნიც შეწევნის ნ…

მამია III გურიელი კრძალავს ადამიანებით ვაჭრობას

მამია III გურიელის ფიცის წიგნი ბესარიონ ბარათაშვილ-ორბელიანს, დავით გარეჯის უდაბნოს ბერს, შემდგომში აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს, გურიის სამთავროში ტყვეთა სყიდვის აკრძალვის შესახებ


ქ. თავად ყოვლისა მპყრობელისა ღმრთისა, მამისა, ძისა, სულისა წმიდისა თავდებობითა, მინდობითა, შუობითა და შუამდგომლობითა ყოვლად წმიდისა ღმრთისმშობელისა მარიამისათა, ძლიერებითა პატიოსნისა და ცხოველს-მყოფელისა ჯვარისათა, ზეცისა ძალთა ანგელოზთა, მთავარანგელოზთა მიქაელ და გაბრიელისათა, წინასწარმეტყუელისა წინამორბედისა იოანესითა და რანიცა წმიდანი ღმრთისანი სვინაქსარსა შინა სწერიან და მოიხსენიებიან, ამათ ყოველთა წმიდათა ღმრთისათა თავსმდებითა, მინდობითა, შუობითა შუამდგომლობითა ესე ფიცი პირი და წიგნი მოგეცი ჩუენ გურიელმან პატრონმან მამია შენ გარეჯისა ნათლისმცემელისა უდაბნოთგან ბრძანებისა ღმრთისათა მოსაქეველად ჩუენთვის წარმოგზავნილსა მამასა ჩუენსა წმიდასა ბესარიონს, ამა პირსა ზედა, რომე ჩუენს საბატონოშიდ მოხველით და ტევის აღთქმისა დადება გვიქადაგეთ, ჩუენცა შევისწავეთ და ჩუენსა საბატონოს კაცსა გაუსყიდველობი…