მაქსიმე ერისთავი

1819-1820 წლებში დასავლეთ საქართველოში მოხდა ანტირუსული აჯანყება, რომელიც იმერეთის აჯანყების სახელითაა ცნობილი, მაგრამ რეალურად მასში იმერეთის სამეფოს გარდა, გურიის სამთავროს მოსახლეობაც მონაწილეობდა. აჯანყების დროს გურიაში გაიმართა ბრძოლები, დაინგრა შემოქმედის ციხე, იოთამ ბოლქვაძემ მოკლა პოლკოვნიკი პუზირევსკი, აჯაყნებულების ნაწილი დააპატიმრეს, სხვებმა კი ოსმალეთს შეაფარეს თავი.

აჯანყებაში აქტიურად მონაწილეობდა იეროდიაკონი მაქსიმე ერისთავი, წარმოშობით თავადი. ერისთავი დაიბადა სოფელ ბირკნალში და აჯანყებამდე მსახურობდა გურიის უდაბნოს იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიაში.

გურიის უდაბნო

1820 წელს, აჯანყების დამარცხების შემდეგ, ერისთავმა თავი შეაფარა ოსმალეთს და იქ დაჰყო 1830 წლამდე. 1830 წელს ერისთავი დაბრუნდა გურიაში, სადაც უკვე რუსული სამხედრო მმართველობა იყო. 1833 წელს ერისთავი დააპატიმრეს და ჩასვეს მეტეხის ციხეში, რადგან არ მოინანია აჯანყებაში მონაწილეობა. 1837 წელს ერისთავმა იმპერატორ ალექსანდრე პირველს სთხოვა გურიის რომელიმე მონასტერში გადაყვანა.

გენერალ გოლოვინის წერილი გრაფ პროტასოვს 31 აგვისტო 1838 წელი

განვიხილეთ რა თქვენი ბრწყინვალების მიერ გამოგზავნილი წერილი, დათარიღებული 15 ივლისით N1574 და მისი დანართი, რომელიც წარმოადგენდა საქართველოს ეგზარქოსის წერილის ასლს, გურიის თავად მაქსიმე ერისთავის შესახებ, რომელიც თავისი საქციელის გამო, დავით გარეჯის უდაბნოში იმყოფება; მე ჩემი მხრითაც, აღვნიშნავ, რომ ამ თავადის, მის ადრინდელ საცხოვრებელ ადგილზე, გურიაში დაბრუნება (როგორც ჩემი წინამორბედი ფიქრობდა), არქიეპისკოპოს ევგენის აღწერილ გარემოებათა გამო, იქნებოდა ძალზე მავენებელი არა მარტო გურიის სამწყსოსთვის, რომელსაც იგი თავისი სასულიერო წოდებით მიეკუთვნება, არამედ მთლიანად იმ მხარისთვის. რაც შეეხება საქართველოს ეგზარქოსის აზრს, ამოირიცხოს იგი სასულიერო წოდებიდან და გაეგზავნოს მთავარმართებელს შემდგომი რეაგირებისთვის, მე ამაზე მსურს განვაცხადო, რომ მისი ამ მხარეში დატოვება მოუხერხებელი იქნება და გაჭირდება მისთვის ადგილის გამონახვა. ამის გამო საუკეთესო გამოსავლად მიმაჩნია, ერისთავი საცხოვრებლად გადავასახლოთ ერთ-ერთ სამხრეთ გუბერნიაში ისე, რომ იყოს პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ. ამასთან, მის შესანახად გამოყოფილი 5 მანეთი ვერცხლი თვეში შეუნარჩუნდეს მომავალშიც, იმის გათვალიწინებით, რომ იგი არის უკიდურესად ღარიბი და მხცოვანი ასაკის

1839 წელს მაქსიმე ერისთავი გადაასახლეს ქ. ეკატერინოსლავში. გარდაიცვალა 1843 წლის შემდეგ

Акты собранные кавказской археографической комиссией ტ. IX გვ. 104