Skip to main content

გურიის ეპარქიები

საქართველოს ერთიანი სამეფოს არსებობის დროს გურიაში (გურიის საერისთავოში) არსებული ეპარქიების, ან ამა თუ იმ ეპარქიასთან მიკუთვნებულობის შესახებ ინფორმაცია არ მაქვს

გურიის სამთავრო

გურიის სამთავრო, როგორც ცალკე პოლიტიკური ერთეული, გაჩნდა XV საუკუნის მეორე ნახევარში. პოლიტიკური განცალკევებისთვის ბრძოლის ნაწილი იყო გურიაში საეპისკოპოსოების შექმნა. ამისთვის ძალისხმევა გურიის ერთ-ერთმა პირველმა მთავარმა, გიორგი გურიელმა და მისმა მეუღლე ელენემ გასწიეს. ასე ჩნდება 1470-იან წლებში ჯუმათის, შემოქმედისა და ხინოწმინდის საეპისკოპოსოები.

ჯუმათის საეპისკოპოსოში შედიოდა მდინარე სუფსის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორია, შემოქმედის საეპისკოპოსოში - სუფსასა და ჩოლოქს შორის, ხინოწმინდის საეპისკოპოსოში კი - ჩოლოქის სამხრეთით მდებარე ტერიტორია.

გურიის საეპისკოპოსო ცენტრები

შემოქმედელი ეპისკოპოსი ატარებდა მიტროპოლიტის ან მთავარეპისკოპოსის ტიტულს. XVII საუკუნეში შემოქმედელი ეპისკოპოსი მაქსიმე მაჭუტაძე ამავე დროს იყო დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი. არქიეპისკოპოსად მოიხსენიებოდა XVIII საუკუნეში ხინოწმინდელი ექვთიმე ართუმელაძე.

ეპისკოპოსებს ხშირად ნიშნავდნენ მთავრები, ზოგჯერ ეპისკოპოსებად ინიშნებოდნენ მთავრის ოჯახის წევრები: შვილები, ძმები და სხვ. ეპისკოპოსები აქტიურად მონაწილეობდნენ პოლიტიკურ ბრძოლებში, ეხმარებოდნენ ან უპირისპირდებოდნენ მთავრებს, მთავრობის მსურველებს და ა. შ.

მაგ.: 1660 წელს ჯუმათელი ეპისკოპოსი სესიაშვილი სარდლობდა ვამეყ III დადიანის მიერ ქაიხოსრო I გურიელის წინააღმდეგ მოწყობილ ლაშქრობას, 1703 წელს მამია II გურიელმა დასხვა ვინმე იოანე შემოქმედის ეპისკოპოსად. იოანეს შემდეგ შემოქმედის ეპისკოპოსი გახდა მამია III-ის შვილი ნიკოლოზი, რომელიც ეხმარებოდა მის ძმისშვილს, მამია IV-ს თავისივე ძის, გიორგის წინააღმდეგ ბრძოლაში, 1810-იან წლებში ჯუმათელმა ეპისკოპოსმა ნიკოლოზ II შერვაშიძემ დიდი როლი შეასრულა მამია V გურიელის რუსული პოლიტიკისკენ გადახრაში და სხვ.

1768-1774 წლებში რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს ოსმალეთმა დაიპყრო ქვემო გურია (დღევანდელი ქობულეთის რაიონი), ოსმალეთსა და გურიას შორის საზღვარი მდინარე ცხრაფონაზე გაევლო, შესაბამისად გაუქმდა ხინოწმინდის საეპისკოპოსო და პრაქტიკულად გაუქმდა შემოქმედის საეპისკოპოსო. ჯუმათის ეპარქია დარჩა, როგორც პრაქტიკულად ერთადერთი მოქმედი საეპისკოპოსო. ხინოწმინდის სიწმინდეები გადაიტანეს აკეთში, გამოჩინებულში და სხვაგან, ხინოწმინდელი ეპისკოპოსი იოანე კი ჯუმათის ეპისკოპოსად გადაიყვანეს. ჯუმათის ეპისკოპოსმა შეითავსა ასევე შემოქმედელი ეპისკოპოსის წოდება. შემოქმედის ეპარქიის კუთვნილი მამულები, ე. წ. საშემოქმედლო ქაიხოსრო გურიელმა მიისაკუთრა. საშემოქმედლოს საეკლესიოდან საერო ბატონობაში გადასვლას რამდენიმე ათწლეულში გლეხთა აჯანყება მოჰყვა.

რუსეთის იმპერიაში

რუსეთის იმპერიას კურსი საქართველოში ეპარქიების შემცირებისკენ ჰქონდა აღებული. 1833 წელს მათ ჯუმათისა და შემოქმედის საეპისკოპოსოები გააუქმეს და გურია იმერეთის ეპარქიას დაუქვემდებარეს. 1839 წელს საქართველოს ეგზარქოსი ევგენი სადუმო წერილით სწერდა გენერალ გოლოვინს, რომ გურიაში სერიოზული უკმაყოფილება იყო რუსული საეკლესიო მმართველობის გამო.

1835-40 წლებში რამდენიმე კომისია გაიგზავნა გურიაში, რათა დაედგინათ საეკლესიო შემოსავლები. ეს ინფორმაცია საჭირო იყო სასულიერო სასწავლებლის გახსნისთვის. იმ დროს გურიაში იყო 77 ეკლესია და 287 სასულიერო პირი. მოქმედებდა სამი მონასტერი (შემოქმედის, ჯუმათისა და უდაბნოსი), სადაც ცხოვრობდა 18 ბერი. ჯუმათის მონასტრის შემოსავალი წელიწადში იყო 37,91 მანეთი, შემოქმედის მონასტრისა - 47,01.

1844 წლის 1 აპრილს შეიქმნა გურიის ეპარქია, კათედრით ჯუმათში, რომელმაც 1885 წლამდე იარსება. გურიის ეპარქიაში 3 მონასტერი და 135 ეკლესია შედიოდა. 1878 წელს გურიის ეპარქიას შეუერთდა ქვემო გურია, რომელიც 1877-78 წლების ომში წაართვა რუსეთმა ოსმალეთს. 1885 წლის 12 ივლისს შეიქმნა გურია-სამეგრელოს ეპარქია, კათედრით ფოთში.

ჯუმათის მონასტერი 1877-78 წწ. ერმაკოვის ფოტო

1917 წელს საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, შეიქმნა ბათუმ-შემოქმედის ეპარქია, რომელიც მოიცავდა აჭარის და გურიის ტერიტორიებს, კათედრად გამოცხადდა ბათუმი, თუმცა ქვეყნაში არსებული საომარი ვითარების გამო (ბათუმის ოლქი ოსმალეთს ჰქონდა დაკავებული) ის პრაქტიკულად მიერთებული იყო ჭყონდიდის ეპარქიაზე.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ გურიის ტერიტორიაზე 130-ზე მეტი ეკლესია-მონასტერი დაიხურა. საბჭოთა პერიოდში ბათუმ-შემოქმედის ეპარქიაში მოღვაწეობდა საქართველოს ორი მომავალი კათოლიკოს-პატრიარქი - ეფრემ II (1958-60) და ილია II (1963-67).

1995 წლის 5 აპრილს ბათუმ-შემოქმედის ეპარქია გაიყო შემოქმედისა და ბათუმ-სხალთის ეპარქიებად.



Comments

Popular posts from this blog

გურიის ეკონომიკა გასაბჭოებამდე

აქ თავმოყრილია რამდენიმე მონაცემი გურიაში XIX საუკუნეში არსებული წარმოების და ვაჭრობის მოცულობის, საქონლისა და მომსახურებების ფასების შესახებ.
რა თქმა უნდა, ეს ფაქტები ადგილობრივი ეკონომიკას სრულყოფილად ვერ ასახავს, მაგრამ დაახლოებით წარმოდგენას მაინც იძლევა. მონაცემების უმრავლესობა აღებულია თედო სახოკიას და დიმიტრი ბაქრაძის ცნობებიდან, ყოველწლიური Кавказский календарь-ის გამოცემებიდან, XIX საუკუნის პრესიდან.

სოფლის მეურნეობა
რუსეთის მიერ გურიის სამთავროს ანექსიამდე მოსახლეობა მხოლოდ სოფლის მეურნეობით იყო დაკავებული. 1820-იან წლებში მამია V გურიელი ჯერ მხოლოდ იწყებდა მცდელობებს გურიაში ვაჭრობისა და მანუფაქტურის განვითარებისთვის. ჟაკ ფრანსუა გამბა, რომელმაც 1820-24 წლებში იმოგზაურა კავკასიაში, გვაწვდის ცნობას, რომ გურიაში იმ დროისთვის მისდევდნენ მევენახეობას, მოჰყავდათ სიმინდი, ფეტვი და თამბაქო, დიდი რაოდენობით აწარმოებდნენ ცვილსა და თაფლს. გამბას მიხედვით გურიაში ასევე აწარმოებდნენ ბამბასა და აბრეშუმს, თუმცა ისეთი მცირე რაოდენობით, რომ წარმოებული პროდუქცია მხოლოდ ადგილობრივ მოთხოვნას აკ…

როგორ დაკარგა გურიამ ქობულეთი

გურია, ტრადიციულად, სამ ნაწილად იყოფოდა: ზემო, შუა და ქვემო გურიად. ქვემო გურია - ტერიტორია მდინარეებს, ჩოლოქსა და ჭოროხს შორის, დაახლოებით ემთხვევა დღევანდელი ქობულეთის რაიონს. ქვემო გურია გურიის სამთავროს ოსმალეთის იმპერიამ 1770-იან წლებში წაართვა და საზღვარმა მაშინ მდინარე ცხრაფონაზე გაიარა. ოსმალეთმა ეს ტერიტორია შეინარჩუნა ერთი საუკუნის განმავლობაში, 1878 წლამდე, მანამ, სანამ ის რუსეთის იმპერიამ ომის შედეგად არ დაიკავა.
1804 წელს რუსეთის იმპერიამ იმერეთის სამეფო გურიის სამთავროთურთ მფარველობაში მიიღო. რუსეთს მაშინვე გაუჩნდა პრეტენზიები ბათუმზე. საქართველოს მთავარმართებელი პავლე ციციანოვი სწერდა რუსეთის ელჩს სტამბულში, ანდრეი იტალინკსკის, რომ ეზრუნა ბათუმის რუსეთისთვის შეერთებაზე, რადგან ბათუმი გურიის სამთავროს ეკუთვნოდა, გურიის სამთავრო კი ახლა რუსეთს ეკუთვნისო. გურიის სამთავროს საზღვრების შესასწავლად გურიაში ჩავიდა პიოტრ ლიტვინოვი, რომელსაც ქაიხოსრო და მამია გურიელებმა მოახსენეს, რომ კინტრიში, ციხისძირი, ჩაქვი და ბათუმი გურიის სამთავროში შედიოდა. ლევან გურიელმა ლიტვინოვს უთხრა …

მწვანე ოქროს ქვეყანა

პირველი ნაბიჯები გურიაში ჩაის პირველი ჩაის ბუჩქი 1809 წელს მამია მეხუთე გურიელის (გურიის მთავარი 1809-1826 წწ) ბაღში გაჩნდა (მამია გურიელის ბაღი ქალაქ ოზურგეთის ამჟამინდელი ცენტრალური ბაღების: ჭადრების ბაღსა და სამკუთხას ერთიანობას წარმოადგენდა). გურიელის ბაღში გაშენებულ ჩაის სამრეწველო დანიშნულება არ ჰქონდა და მხოლოდ გურიელის კარს აკმაყოფილებდა. 15 წლის განმავლობაში გურიელმა ჩაის, ფორთოხლისა და ლიმნის გაშენებით შესანიშნავი ბაღი მოაწყო. 1822 წლიდან გურიელის ბაღის გაშენებას შოტლანდიელი აგრონომი და მებაღე, იაკობ მარი ხელმძღვანელობდა. გურიელის სიკვდილისა და სამთავროს გაუქმების შემდეგ, 1840-იანი წლებიდან მარი კვლავ პატრონობდა ბაღს, ამჯერად მთავამმართებელ ვორონცოვის დავალებით. მან ჩაის 200-მდე ბუჩქი გააშენა ოზურგეთის ბაღში. მიხეილ ერისთავის ჩაი მამიას სიკვდილის შემდეგ მისი ბაღი მოიშალა. რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1854-56 წწ.) დროს ქალაქის ცენტრში, ყოფილ მამიასეულ ბაღში სამხედროები დასახლდნენ, რომლებმაც აჩეხეს და გაანადგურეს ბაღი. მარის რჩევით ჩაის 25 გადარჩენილი ბუჩქი გადარგეს გორაბერეჟოულში,…

გურიის ფეოდალები

გურიის თავადები
ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით

ფლობს გურიას გურიელი და იტყვის ვარდანის ძეობასა, და სხუანი მის ქვეშენი არიან ესენი: თავდგირიძე და ამილახორი, ჩავიდნენ სამცხიდან, შარვაშისძე მოვიდა აფხაზეთიდამ, ბერიძე, კვერღელისძე, ბერეჟიანი, ნაკაშიძე დასხუანი, აგრეთვე აზნაურნიცა“ XIX საუკუნეში, დიმიტრი ბაქრაძის თანახმად, გურიაში თავადების ექვსი გვარი იყო:
გურიელი გურიელები გვარად სინამდვილეში ვარდანისძეები იყვნენ, ხოლო გურიელობა კი იყო მათი ტიტული, როგორც გურიის მფლობელებისა. ისინი თავიდან გურიის ერისთავები, XVI საუკუნიდან კი დამოუკიდებელი მთავრები  იყვნენ. გურიელად იწოდებოდა ფეოდალური სახლის უფროსი, სახლის სხვა წევრები - ბატონიშვილებად. გურიელების საზაფხულო რეზიდენცია იყო უჩხუბი, ზამთრისა კი - ოზურგეთი, მამია V გურიელმა რეზიდენცია მთლიანად ოზურგეთში გადაიტანა. საგვარეულო საძვალე - შემოქმედის ეკლესია, საბატონიშვილო - ლესა
ნაკაშიძე
გურიელების შემდეგ გურიის ყველაძე ძლიერი და მდიდარი გვარი იყო. ნაკაშიძეების საგვარეულო მოდის გვარ ნაკანიდან. ნაკანი შუა საუკუნეებში გადაკეთდა ნაკაშიდ, გვიან შუა …

გურიის უცნობი სოფლები

გურიის სოფლები, რომლებიც სხვადასხვა წყაროში შემხვედრია და ვერცერთ დღევანდელ სოფელთან ვერ დავაკავშირე
ბუხულვაური
ბულუხვაურს იხსენიებს დიმიტრი ბაქრაძე, 1873 წელს, მდებარეობდა ნიგოითიდან ჯუმათისკენ მიმავალ გზაზე, სოფლების ზემო ჩიბათის, ბაღლების, ყელასა და ჩოჩხათის შემდეგ. ბულუხვაურის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია არქიმანდრიტ არსენ მგალობლიშვილის მიერ 1828 წელს შედგენილ ჯუმათის ეპარქიის ეკლესიების სიაში, ასევე ფიქსირდება იმერეთის სინოდის კანტორის მეტრიკული წიგნების საძიებელში 1871-1915 წლებში. 1911 წელს ბულუხაურში ცხოვრობდა 624 ადამიანი.
ბირკნალი
იხსენიებს დიმიტრი ბაქრაძე, 1873 წელს. მდებარეობდა ჩოხატაურის ახლოს. ბირკნალში ფიქსირდება ვინმე თავადი მაქსიმე დავითის ძე ერისთავი რომელიც იყო იღუმენი. გურიის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის წინამძღვარი, 1820 წლის აჯანყების მონაწილე. 
თარმოწამე, მთავარმოწამე მდებარეობდა ჯურუყვეთს, გულიანსა და ჯიხანჯირს შორის. იდგა წმინდა გიორგის ქვის ეკლესია. მის სამრევლოში შედიოდა 78 კომლი. იხსენიება არქიმანდრიტ არსენ მგალობლიშვილის მიერ 1828 წელს შედგენილ ჯუ…