Skip to main content

გურიის სკოლების ისტორია

გურია XIX საუკუნეში გამოირჩეოდა სკოლების რაოდენობით, ხოლო გურულები -  სწავლა-განათლებისადმი მისწრაფებით. „პეტერბურგის უწყებანი“ წერდა, რომ არამცთუ ამიერკავკასიაში, არამედ რუსეთის მოწინავე გუბერნიებშიც კი ვერ შეხვდებით მოსახლეობის პროცენტული რაოდენობის მიხედვით იმდენ განათლებულ ადამიანს, რამდენსაც ქუთაისის გუბერნიის ოზურგეთის მაზრაში. ამავეს წერდა „საქართველოს კალენდარი“ 1895 წელს: მთელს საქართველოში წერა-კითხვის ცოდნაში პირველი ადგილი ოზურგეთის მაზრას უჭირავს, მეორე კი რაჭის მაზრასო.

კათოლიკური სკოლა-მისიონი


პირველი სკოლა გურიაში XIX საუკუნემდე გაცილებით ადრე, XVII საუკუნეში გაჩნდა და ის გურიაში მყოფმა კათოლიკე მისიონერებმა დააარსეს. კათოლიკე მისიონერები გურიაში შემოქმედელმა ეპისკოპოსმა მაქსიმე I მაჭუტაძემ მოიწვია ტყვეთა სყიდვის წინააღმდეგ ბრძოლაში დასახმარებლად. ერთ-ერთმა მისიონერმა, ანტონიო ჯარდინამ, რომელმაც ქართულიც იცოდა და ქართული გრამატიკის წიგნიც შეადგინა, ოზურგეთში, მთავრის სასახლის ბაღში დააარსა სკოლა. სკოლაში ასწავლიდნენ გურიელისა და სხვა თავადების კუთვნილ ყმა ბავშვებს, ასევე სკოლაში ბავშვებს აბარებდნენ მამები, რომლებსაც არ შეეძლოთ შვილების სიცოცხლის დაცვა და სკოლაში შეყვანით თავიდან ირიდებდნენ ბავშვების გაყიდვას ოსმალეთში. სკოლა 1634-37 წლებში მოქმედებდა, 1637 წელს სკოლის დამაარსებელი ანტონიო ჯარდინა გარდაიცვალა 1640 წელს კი ვახტანგ გურიელმა კათოლიკე მისიონერები გურიიდან გააძევა.

სასულიერო-სამრევლო სასწავლებელი


XIX საუკუნის დასაწყისში რუსეთის იმპერიის ბიუროკრატია შეუდგა საქართველოში სასულიერო სამაზრო სასწავლებლების გახსნას. იმპერიას სჭირდებოდა რუსული ენის მცოდნე მღვდლები. გურიაში რუსული მმართველობა დამყარდა 1830-იანი წლებიდან. სასულიერო სასწავლებლის გახსნის პირველი მცდელობა გურიაში ჰქონდათ 1833 წელს. შემოქმედელმა ეპისკოპოსმა არსენ მგალობლიშვილმა თბილისში ყოფნისას სიტყვიერი თხოვნით მიმართა საქართველოს ეგზარქოსს სასწავლებლის გახსნის შესახებ. ეგზარქოსმა მას თანხმობა მისცა, თუ სასწავლებელს ადგილობრივი მოსახლეობა შეინახავდა. 1835-40 წლებში გამოყოფილმა კომისიებმა დაადგინა, რომ გურიის ეკლესია-მონასტრების შემოსავლები სასწავლების შესანახად საკმარისი არ იყო. სასწავლებლის გახსნა ივარაუდებოდა 1838 წელს, მაგრამ გადაიდო. 1839 წელს საქართველოს ეგზარქოსი მთავარმართებელ გოლოვინს წერდა, რომ ქუთაისის სასწავლებელი საკმარისი არ იყო და იმერეთსა და გურიაში დამატებითი სკოლები იყო საჭირო. სასწავლებლის გახსნა კვლავ ივარაუდებოდა 1841 წელს, მაგრამ ამ წელს დაწყებულმა გლეხთა აჯანყებამ დააყოვნა ეს საქმე. საბოლოოდ გურიის სამრევლო სასწავლებელი გაიხსნა 1846 წლის 14 აპრილს. ეპისკოპოს ექვთიმეს განკარგულებით ის გაიხსნა ჯუმათის მონასტერთან. ხელმძღვანელად დაინიშნა თბილისის სასულიერო სემინარიის კურსდამთავრებული ივანე ბეშქენაძე. სასწავლებელი ორკლასიანი იყო და ისწავლებოდა ქართული და რუსული ენა, საღვთო სჯული და არითმეტიკა

ჯუმათში სასწავლებლის შენახვა შეუძლებელი შეიქნა და 1848 წელს ის გადაიტანეს ოზურგეთში. სასწავლებლის ზედამხედველი 1854 წლიდან იყო დეკანოზი სვიმონ ქიქოძე, ეპისკოპოს გაბრიელ ქიქოძის ძმა. წყაროების მიხედვით ზედამხედველი მეფის რეჟიმის ერთგული მსახური იყო. ქიქოძე ამავდროულად იყო მასწავლებელი გურიის საქალაქო სასწავლებელში, დეკანოზი გურიის კათედრის სობოროში, ბლაღოჩინი ეპარქიაში, ბახვის სოფლის სასწავლებლის მზრუნველი, პირუტყვების ექიმი. ქიქოძეს სურდა სკოლა საკუთარი შემოსავლის წყაროდ ექცია და სასწავლებელი საკუთარ სახლში მოათავსა, რათა მოსწავლეთა მშობლებისაგან ბინის ქირა აეღო. სკოლა იქცა ქიქოძის კერძო დაწესებულებად, მოსწავლეები მუშაობდნენ მის ბაღსა ბოსტანში, უვლიდნენ შინაურ ცხოველებს. ეს გარემოება უკმაყოფილებას იწვევდა მოსწავლეებში.

ქიქოძე განგებ ქირაობდა უცოდინარ მასწავლებლებს, რათა დაბალი ხელფასი გადაეხადა (წელიწადში 50 მანეთი). სკოლაში ასწავლიდნენ რუსულ, ბერძნულ და ლათინურ ენებს, მაგრამ ასწავლიდნენ ფორმალურად, რადგან ეს საგნები თავად მასწავლებლებმა არ იცოდნენ. (ივერია, 1878, 12 იანვარი, N2, გვ 1-3)

ქიქოძის ფინანსური საქმიანობით უკმაყოფილო 40-მა მღვდელმა 1870 წლის გაზაფხულზე გაბრიელ ეპისკოპოსს თხოვნით მიმართა: ჩვენ ორ მღვდელს ავირჩევთ სასწავლებლის მზრუნველად, ქიქოძეს ზონარგაყრილ ბეჭდიან წიგნს მივცემთ შემოსავალ-გასავლის ჩასაწერად და გასაკონტროლებლადო, ხოლო ყველა ხარჯზე ჩვენი ხელმოწერა აუცილებელი იყოსო. შემდგომში, 1876 წლის 22 ნოემბერს ქიქოძის უკმაყოფილო მღვდლები დაუკითხავად შეიჭრნენ შენობაში და მოითხოვეს ეკონომიკური ანგარიშის ჩაბარება. ცნობილია, რომ სკოლის წლიური ბიუჯეტი 5000 მანეთი იყო (1875 წ.).

სასწავლებელი მოთავსებული იყო ქიქოძის ორსართულიან ხის სახლში (იქ, სადაც დღეს ფოსტის შენობა დგას). სასწავლებელს ეჭირა ხუთი ოთახი ამდენივე კლასისთვის პირველ სართულზე და ზემო სართულში მოთავსებული იყო არქივი. შენობას არ ქონდა კარები, ფანჯრები, ჭერი, ბუხრები იყო მხოლოდ პირველ სართულზე, მეორეზე კი ადიოდა კალმები.

1871 წელს სკოლაში მიიღეს ისიდორე რამიშვილი. რამიშვილის ოჯახს არ ჰქონდა სწავლის ფული, ამიტომ ის ნათესავმა მღვდელმა კეკელიძემ, როგორც თავისი შვილი, ისე მიაღებინა. სკოლაში გამჟღავნდა, რომ რამიშვილი მღვდლის შვილი არ იყო და სასწავლებლიდან გარიცხეს. რამიშვილს სწავლის იმდენად დიდი სურვილი ჰქონდა, რომ გაიპარა სახლიდან, ჩავიდა ოზურგეთში, ფეხებში ჩაუვარდა სკოლის ზედამხედველ ქიქოძეს და სთხოვა დაებრუნებინათ სკოლაში, რაც შეუსრულეს და 1878 წელს დაასრულა სწავლა.

სასწავლებელი 1874 წელს გადააკეთეს სამკლასიან, ხოლო 1876 წელს ოთხკლასიან სასწავლებლად. 1876 წელს მას ეწოდა ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელი და ეს სახელი დარჩა 1917 წლამდე. 1876 წელს თბილისის სასულიერო სემინარიისადმი გაგზავნილ წლიურ ანგარიშში ნ. ტატიშვილი წერდა, რომ ოზურგეთის სამრევლო სასწავლებელში სწავლა-აღზრდის საქმე ჩამორჩენილია, საჭიროა იქ დავნიშნოთ სემინარია დამთავრებული ხალხი, რომ ავამაღლოთ ოზურგეთის ჩამორჩენილი დონეო. 1876 წლის სექტემბერში სკოლას შეემატა რამდენიმე შესაფერისი უნარის მქონე მასწავლებელი, მათ შორის იყო თბილისის სასულიერო სემინარიის კურსდამთავრებული ახალგაზრდა მასწავლებელი ივანე ლიაძე, რომელიც სამეგრელოდან მიავლინეს ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელში  ინსპექტორად. მასთან ერთად სკოლაში მივიდა მასწავლებელი ანდრო ბენაშვილი. ამ ცვლილებას მოსახლეობა  სიხარულით შეხვდა. მათ იმედი ჰქონდათ, რომ უწესრიგობას და ჩამორჩენილობას ბოლო მოეღებოდა. ლიაძე სემინარიელი ახალგაზრდების იმ ჯგუფს მიეკუთვნებოდა, რომელიც გატაცებული იყო პროგრესული ლიტერატურით. ის აქტიურად თანამშრომლობდა გაზეთ „დროებაში“. ახალგაზრდა ინსპექტორმა სცადა სასწავლებელში შექმნილი მძიმე მდგომარეობის გამოსწორება. მან ამხილა დეკანოზ ქიქოძის თვითნებობა და მოსწავლეთა სიყვარული და პატივისცემა დაიმსახურა.

1877 წელს ზედამხედველმა მოითხოვა დაეცალა სკოლას სახლი და ეს მაშინ, როცა ყველა შენობა დაკავებული იყო რიონის რაზმების მიერ 1877-78 წლების ოსმალეთ-რუსეთის ომის გამო. სასულიერო სასწავლებელს დიდ დახმარებას უწევდა გრიგოლ გურიელი. გურიელმა საკუთარი სახლი, რომელიც სპეციალურმა კომისიამ 28 ათას მანეთად შეაფასა, 13 ათასად მიჰყიდა მთავრობას სასულიერო სასწავლებლისთვის. სასწავლებელი ზედამხედველის სახლიდან გურიელის სახლში გადავიდა სერზე 1878 წლის შუაში.



დეკანოზი ქიქოძე კი ეპისკოპოსთან ჩიოდა, რომ მღვდლები  უკანონოდ მოქმედებენო და საკუთარი გაიტანა კიდეც. მან ასევე შეძლო მოსწავლეთა მფარველი მასწავლებლის თავიდან მოცილება. 1878 წლის თებერვალში სასწავლებლის გამგეობამ მიიღო გადაწყვეტილება ლიაძის გაძევების შესახებ. ლიაძის მოხსნამ მოსწავლეთა უკმაყოფილება გამოიწვია, ისინი გაიფიცნენ და ერთ დღეს სკოლაში სრულიად არ გამოცხადდნენ; გაფიცვის მიზანი იყო საყვარელი მასწავლებლის უკანვე დაბრუნება და სწავლის პირობების გაუმჯობესება. ინფორმაცია მოსწავლეთა გაფიცვის შესახებ მთელ პრესას მოედო. გაფიცვების ორგანიზატორი ეგნატე ნინოშვილი სასწავლებლის ადმინისტრაციამ 1878 წლის სექტემბერში გარიცხა. ნინოშვილს სოლიდარობა გამოუცხადა სილიბისტრო ჯიბლაძემ და სწავლა შეწყვიტა, მაგრამ ნინოშვილისვე თხოვნით დაბრუნდა სკოლაში და ნინოშვილს ეხმარებოდა საშინაო განათლების მიღებაში.

ლიაძემ თავისი სიმართლე მაინც დაადასტურა, რევიზორმა, თბილისის სასულიერო სემინარიის მასწავლებელმა თედორე ფავორსკიმ აღწერა ის სიტუაცია, რაც სასწავლებელში იყო.  ლიაძე დააბრუნეს, ქიქოძეს კი საყვედური გამოუცხადეს. იმავე წელს კიდევ ერთმა რევიზორმა გრიგორევსკიმ კიდევ უარესი დასკვნა დაწერა ქიქოძის საქმიანობათა შესახებ. მისი დასკვნის საფუძველზე მოხსნეს ქიქოძე.

1896 წლის 1 იანვრისთვის სასწავლებელში 208 მოსწავლე ირიცხებოდა. მის შენახვაზე გურიის სამღვდელობა წელიწადში 11 120 მანეთს ხარჯავდა

1910 წლისთვის სასწავლებელში გალობას ფილიმონ ქორიძე ასწავლიდა. 1917-1922 წლებში სასწავლებელს ოზურგეთის გიმნაზია ეწოდებოდა. 1918 წლის 18 დეკემბერს ოზურგეთის გიმნაზიის გამგე განათლების მინისტრს დეპეშით ატყობინებდა მასწავლებელთა გაჭირვების შესახებ, მასწავლებლებს 4 თვის ხელფასი ჰქონდათ მიუღებელი.

1922 წლიდან მას ეწოდა N1 შვიდწლიანი სკოლა და 1928 წელს შეიერთა საქალაქო სასწავლებლის მოსწავლეების ნაწილი. 1930 წელს მიენიჭა ეგნატე ნინოშვილის სახელი. დღეს სკოლას N1 საჯარო სკოლა ეწოდება.


წლები
სახელწოდება
მასწავლებელი
მოსწავლე
1846
გურიის სასულიერო-სამრევლო სასწავლებელი
1
67
1855
ოზურგეთის სასულიერო-სამრევლო სასწავლებელი
2
80
1876
ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებელი
9
226
1917
ოზურგეთის გიმნაზია


1922
ოზურგეთის ჰუმანიტარული ტექნიკუმი


1925
ოზურგეთის ცხრაწლედი
14

1927
ცხრაწლედი აგრონომიული განხრით


1929
ათწლედი პედაგოგიური განხრით


1930
ათწლედი აგრონომიული განხრით


1932
ოზურგეთის ათწლედი


1933
პოლიტ-ტექნიკური ათწლედი


1934
მახარაძის სანიმუშო საშუალო სკოლა


1935
მახარაძის პოლიტ-ტექნიკური ათწლედი
22

1936
მახარაძის პირველი საშუალო სკოლა


1945
მახარაძის ვაჟთა საშუალო სკოლა

644
1954
მახარაძის პირველი საშუალო სკოლა
32

 

წლები
ცნობილი მოსწავლეები
1871-78
1872-79
ისიდორე რამიშვილი
სილიბისტრო ჯიბლაძე
1874-78
ეგნატე ნინოშვილი 
1878-84
ფილიპე მახარაძე
1879-1884
ნოე ჟორდანია
1880
1882
აპოლონ წულაძე
სოლომონ ჭეიშვილი
1885
ავქსენტი მეგრელიძე
1880-87
1889-1895
ფილიპე გოგიჩაიშვილი
გერასიმე მახარაძე
1891-92
ვალერიან კანდელაკი
1890-94
1895
1897
ნოე რამიშვილი
გიორგი გოგელია
ვასილ დუმბაძე
190?
1919-21
ილია ფირცხალაიშვილი
კონსტანტინე ლესელიძე

1891-1915 წლებში ოზურგეთის სასულიერო სასწავლებლის კურსდამთავრებულთა სია.

სამაზრო (საქალაქო) სასწავლებელი

ოზურგეთში სამაზრო სასწავლებელი ოფიციალურად გაიხსნა 1850 წლის 21 თებერვალს. სასწავლებელი მოთავსებული იყო ოზურგეთის სამხედრო სკოლისათვის ახლადაგებულ შენობაში. სასწავლებლის გახსნის ინიციატორი, მმართველი და მოსამზადებელი კლასის მასწავლებელი იყო თავადი ივანე გიორგის ძე ნაკაშიძე, მგალობელ მელქისედეკ ნაკაშიძის ძმა. 



1860 წელს წერს ბარონი ნიკოლოზი, რომელსაც დაუთვალიერებია ქუთაისის გუბერნიის სკოლები მეფისნაცვლისადმი მოხსენებაში წერდა: „ოზურგეთის ორწლიანმა სასწავლებელმა ყურადღება მიიქცია თავისი მრავალრიცხოვანი 150 მოსწავლით“. 1863 წელს სასწავლებელი გადაკეთდა სამკლასიანად. 

1874 წლის პირველ ივლისს სამაზრო სასწავლებელი ექვსკლასიან საქალაქო სასწავლებლად გადაკეთდა. ზედამხედველად დაინიშნა ვილჰელმ ჩერმაკი. 1875 ითვლებოდა 175 მოსწავლე და 4 მასწავლებელი.  ამ პერიოდში იზრდებოდა ინტერესი სწავლა-განათლებისადმი. „წელს ოზურგეთის სასწავლებელში მისაღებად იმდენი ბავშვი მოგროვდა, რომ მთელი ოზურგეთი გააკვირვა“ — წერდა „დროება“. 1877 წლიდან სასწავლებელი ოთხკლასიანი გახდა.

1881 წლიდან სკოლის დირექტორი იყო ვლადიმერ ბირშეტი. მას ქუთაისის გუბერნიის სახალხო სკოლის დირექტორმა არლოვმა მიანდო ოზურგეთში საქალებო სკოლის გახსნა, რომლისთვისაც 1000 მანეთი იყო შეგროვებული. თავდაპირველად ამ საქმეს ხელმძღვანელობდნენ სოფიო გურიელისა და მაკა წულუკიძისა. ფული მაზრის უფროსს, ოტია დადიანს, ჰქონდა მიბარებული, მაგრამ ქალები არ სთხოვდნენ, ვაითუ არ ეწყინოსო. მას შემდეგ, რაც საქმე ბირშეტს მიანდეს, მან ფული დადიანს გამოართვა და პირადი საჭიროებისთვის მოიხმარა. ამისთვის მხოლოდ 10 დღე დატყვევევბა მიუსაჯეს. ბირშეტი მოხსნეს და 1883 წელს დანიშნეს კონსტანტინე პრევოზნიკოვი. 1886 წლიდან ეს პოზიცია დაიკავა გრიგოლ გურიელმა, 1888 წელს აბკარ ბეკზადოვმა.

1890-95 წლებში სკოლაში ასწავლიდა ივანე გომელაური. მან 1895 გამოსცა საბავშვო წიგნი „საჩუქარი“. 1896 წლისთვის სასწავლებელში სწავლობდა 303 მოსწავლე. წლიური ხარჯი იყო 8205 მანეთი. ამ პერიოდში, 1892-1898 წლებში დირექტორი იყო მოსე ოქროპირის ძე ურუშაძე; 1898-1904 წლებში ალექსანდრე მუსნიცკი, 1904-05 წლებში იოსებ სტეფანოვი, 1905-10 წლებში ევ. გორგასლიძე, 1910-12 წლებში გრიგოლ ტუზოვი, 1913-14 მიხეილ ბეჟანოვი, 1915 გიორგი ჭყონია.

1916 წელს ის გადაკეთდა უმაღლეს პირველდაწყებით სკოლად. დირექტორი იყო ნოე სიხარულიძე. 1917-1928 წლებში სკოლა განთავსებული იყო დიმიტრი გურიელის სასახლეში. 1928 წელს სასწავლებელი გაიყო ორად. მოსწავლეთა ერთი ნაწილი შეუერთდა ყოფილ სასულიერო სასწავლებელს სერზე, ხოლო მეორე ნაწილი გადავიდა თავად გიორგი ნაკაშიძის სახლში.

1921-34 წლებში მას ოზურგეთის N1 შვიდწლიანი სკოლა ერქვა, ხოლო 1934-36 წლებში სახელწოდებაში „შრომის სკოლა“ დაემატა. 1936-38 წლებში N1 არასრული საშუალო სკოლა ერქვა. 1938 წლიდან ეწოდა მეორე საშუალო სკოლა. 1945-54 წლებში ქალთა სკოლა იყო.



წლები
მოსწავლეები
18?
სიმონ გუგუნავა  
186?
გიგო შარაშიძე
187?
ნიკო მარი  
187?
სილოვან ხუნდაძე
1870-74
188?
188?
188?-1883
ექვთიმე თაყაიშვილი
პეტრე სურგულაძე
ჭოლა ლომთათიძე
ლალიონი
18?-
დათიკო შევარდნაძე
19?
შალვა რადიანი
ვიქტორ დოლიძე
ალექსანდრე წუწუნავა
19?
ივანე სარიშვილი
19?
191?
პორფილე ჩანჩიბაძე
ცეცილია წუწუნავა
სანდრო ჟორჟოლიანი
მოსე გოგიბერიძე
1917-19
კონსტანტინე ლესელიძე

ზვანის სკოლა

1900 წელს ზვანში, რომელიც უკვე ქალაქის გარეუბანი იყო, გაიხსნა დაწყებითი, ორკლასიანი სკოლა. სკოლისთვის შენობა ვერ გამოიძებნა, ამიტომ ის კერძო სახლებში განთავსდა. კლასების ნაწილი სწავლობდა კესარია კვაჭაძის სახლში ნატანების (კოსტავას) ქუჩაზე, ნაწილი კი მოსე ტუღუშის სახლში (ლესელიძის ქუჩა). მოგვიანებით, მოსწავლეთა რაოდენობის ზრდის გამო აშენდა ხის ერთსართულიანი სახლი ექვსი საკლასო ოთახით ზვანის ჩაის ფაბრიკის შენობის აღმოსავლეთით. ზვანის ორკლასიან სასწავლებელში სწავლობდნენ კონსტანტინე ლესელიძე და პორფილე ჩანჩიბაძე. ზვანის სკოლის მემკვიდრეა ქალაქ ოზურგეთის N3 საჯარო სკოლა.

ქალაქის სხვა სკოლები

1879 წელს ოზურგეთში გაიხსნა ქალთა ერთკლასიანი სკოლა, რომელიც 1882 წლის 6 დეკემბერს ორკლასიანი გახდა. სკოლას  გურიის ეპისკოპოსი ალექსანდრე აფინანსებდა და მასში ნინო ქიქოძე და მარიამ დემურია ასწავლიდნენ. ამ სკოლაში სწავლობდა ნინო ნაკაშიძე. 1896 წლისთვის აქ სწავლობდა 112 მოსწავლე. წლიურად მისი შენახვა 1400 მანეთი ჯდებოდა.

1893 წელს გაიხსნა სამრევლო სკოლა. 1896 წლისთვის იქ სწავლობდა 58 მოსწავლე.

1895 წლისთვის ოზურგეთში უკვე ოთხი სასწავლებელი იყო. სულ მათში სწავლობდა 681 მოსწავლე, რაზეც იხარჯებოდა 20 145 მანეთი.

 თედო სახოკია:

ოთხი სასწავლებელი ემსახურება ამჟამად სწავლა განათლებას ოზურგეთში: სასულიერო ოთხკლასიანი სასწავლებებლი, საქალაქო სასწავლებელი, საქალებო სკოლა და სამრევლო სასაწავლებელი. ყველაზე ხნიერი ამ სასწავლებლებში სასულიერო სასწავლებელია, დაარსდა 1846 წელს. მეორე ადგილი უჭირავს საქალაქო სასწავლებელს, რომელიც სამაზრო სასწავლებლიდან გადაკეთდა

1901 წელს ოზურგეთში გადმოიტანა მის მიერ ბათუმში დაფუძნებული სასწავლებელი თედო კიკვაძემ, რომელმაც, მანამდე 1890-91 წლებში დააარსა მაკვანეთის სკოლა.

სკოლები სოფლად

სოფლებში ძირითადად, ორკლასიანი სკოლები იხსნებოდა. დაწყებითი სკოლების გახსნის უფლება 1861-64 წლებში მიღებული დებულებებით მიეცათ სასოფლო საზოგადოებებსა და ერობებს სასწავლო ოლქის ნებართვით. 1870 წელს სოფლებში 17 სკოლა იყო გახსნილი და 817 მოსწავლე სწავლობდა 
  • 1859 - ძიმითი (მამათი)
  • 1863 - მიქელგაბრიელი (დაიხურა 1871-72)
  • 1868 - ჯუმათი
  • 1872 - ნიგოითი, ასკანა
  • 1873 - ლანჩხუთი, ლიხაური, ბასილეთი, ჩიბათი, შემოქმედი
  • 1874 - ბახვი
  • 1876 - აკეთი
  • 1879 წლამდე - ჩოჩხათი
  • 1879 - ჯურუყვეთი, დვაბზუ
  • 1880 - ამაღლება
  • 1883 - ხვარბეთი (გოგორეთი)
  • 1883 წლამდე - აცანა
  • 1883 - მიქელგაბრიელი
  • 1884 - ჩოხატაური
  • 1887 - ჯვარცხმა, სურები
  • 1894 - მაკვანეთი (ოფიციალური)
  • 1896 - ქაქუთი
  • 1898 - საღვთო
დროება, 1874 წელი:


ოზურგეთის მაზრაში უფრო ბევრი შკოლებია, თითქმის ოთხი იმდენი, რაც რაჭაშია...აქაური ხალხი უფრო თანამგრძნობია შკოლებისა, ვინემ სხვა მაზრების მცხოვრებნი.

გურიაში დიდი სურვილი აქვს ჩვენს საწყალ ხალხს სწავლის შეძენისა და განათლებისა. ამ ზაფხულის თვეშიაც, როცა ერთი მოზრდილი ბიჭი დღეში ერთი ოქრო ღირს მამას მაინც არ ენაღვლის ყმაწვილის სიარული სკოლაში დილიდან შუადღის გასვლამდის, რადგან კარგად უწყის, რომ ცოდნა სინათლეა
 


ორკლასიანი სკოლები გაიხსნა ასევე სოფლებში: ნაგომარი, ხიდისთავი, ჩოჩხათი, ექადია. ჩოჩხათის სკოლაში 1879—1885 წლებში ასწავლიდა ეგნატე ნინოშვილი. სკოლების რაოდენობით გურია სხვებზე წინა დგას, წერდა ჟურნალი „მწყემსი“ 1891 წელს. ყოველკვირეულ გაზეთ „კვალის“ ცნობით გურიაში 40-ზე მეტი სამონასტრო სკოლაა და 30-ზე მეტი სამრევლო. 1892 წლისთვის ბახვში მოქმედებდა სამი კერძო მოსამზადებელი სკოლა.

გარდა ამისა, 1893 წლისთვის სამრევლო სკოლები იყო ლანჩხუთში, ვანში, ხიდისთავში, ქვენობანში, ხევში, გუთურში, იანეულში, საჯავახოში, სამებაში, ჭალა-საყდარში, დვაბზუში, ბოხვაურში, თავსურებში.

1889 წელს „ცნობის ფურცელი“ წერდა, რომ სამრევლო საეკლესიო სკოლების ზედამხედველის მოხსენების თანახმად აუცილებელი იყო სამრევლო სკოლათა რიცხვის ზრდა და მათი გახსნა სოფლებში ჭანიეთი, აჭი, კახური, ახალსოფელი, კვირიკეთი, მოედანი, ზედუბანი, გოგორეთი, ფამფალეთი, უჩხუბი, შუხუთი, გორისფერდი, ზემო ამაღლება. გარდა ამისა, საჭიროა წერა-კითხვის 8 სკოლა ოზურგეთის მაზრაშიო. ახალ სკოლებზე წლიურად 7555 მანეთი უნდა დახარჯულიყო.

1892 წლის მონაცემებით ქუთაისის გუბერნიაში ქალაქების შემდეგ ოზურგეთის მაზრა იკავებდა მოწინავე ადგილს ერთ სულ მოსახლეზე სკოლებისა და მოსწავლეების რაოდენობით, ხოლო განათლების დონით იკავებდა პირველ ადგილს გუბერნიაში. 1895 წლისთვის ოზურგეთის მაზრაში ათას ადამიანში 97% იყო წერა-კითხვის მცოდნე, მაშინ როცა რაჭის მაზრაში 82%, ქუთაისის მაზრაში 72%, შორაპნის მაზრაში 58%, ლეჩხუმის მაზრაში 55%.

იაკობ გოგებაშვილი: ივერია 1900, N118:

მე ამ წლიდანვე ვიწყებ ხარჯის გაღებას და უკვე წარმოვუდგინე „წერა-კითხვის საზოგადოებას“ თხუთმეტი თუმანი (150 მანეთი) იმ აზრით, რომ მან ეს ფული ხუთ სამთუმნიამ პრემიად გაჰყოს და მისცეს პირველი პრემია სამაგალითო ხალხის მასწავლებელს გურიისა, რომელიც სამართლიანად უნდა ჩაითვალოს ჩვენში დაწინაურებულ კუთხედ სწავლა-განათლებაში.


1907 წლისთვის, რეაქციის ხანაში, გურიაში 39 საერო სკოლა არსებობდა 8312 მოსწავლით. დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს გურიაში სულ იყო 37 დაწყებითი, 8 შვიდწლიანი სკოლა და 1 გიმნაზია. სულ 2637 მოსწავლე და 122 მასწავლებელი.

1907 წლისთვის ლანჩხუთის ორკლასიანი სკოლა გადაკეთდა სამკლასიანად. მისი ზედამეხდველი 1911-12 წლებში იყო მალაქია ჯაფარიძე, 1914-15 წლებში ვალერი მებუკე. 1916 წლიდან კი ტიმოთე ჯგუშია. 1916 წლიდან ლანჩხუთის სასწავლებელს უმაღლესი პირველდაწყებითი სკოლა ეწოდა.

ცნობილი პედაგოგები

გიგო შარაშიძე ყველაზე მეტად ცნობილია გურიის სკოლების პედაგოგებს შორის. ის 1869-74 წლებში ასწავლიდა ძიმითის (მამათის) სკოლაში, ხოლო 1874-1911 წლებში ბახვის სკოლაში. 1883-1994 წლებში მის მშობლიურ ასკანის სკოლაში ასწავლიდა ცნობილი მეღვინე სოლომონ ჭეიშვილი.  ქართული მემარცხენე მოძრაობის თვალსაჩინო წარმომადგენელი ისიდორე რამიშვილი სურების სკოლაში ასწავლიდა. სკოლა მან თავად გახსნა 1887 წელს და 1893 წლამდე ასწავლიდა იქ.

საბჭოთა პერიოდი

1935 წლისთვის მახარაძის რაიონში გახსნილი იყო 18 ოთხწლედი, 7 არასრული საშუალო სკოლა, 2 საშუალო სკოლა, 2 ტექნიკუმი. სულ სწავლობდა 9886 მოსწავლე. 1937 წელს 73 სკოლაში იყო 12 222 მოსწავლე. 1951 წელს რაიონში იყო 15 საშუალო, 19 რვაწლიანი, 35 დაწყებითი, 1 მუშა ახალგაზრდობის, 1 მოზარდთა საშუალო სკოლაა. ასწავლიდა 755 მასწავლებელი. 1956 წელს რაიონში იყო საყოველთაო სწავლების 68 სკოლა, აქედან 18 საშუალო სასწავლებელი. სწავლობდა 10667 მოსწავლე, ასწავლიდა 863 პედაგოგი.

დღეისთვის ქალაქში არის 5 სახელმწიფო და 2 სასულიერო სკოლა. ქალაქის სკოლებში დაახლოებით 2500 მოსწავლე სწავლობს და 250-მდე მასწავლებელი ასწავლის.



ამავე თემაზე: გურიის სკოლების ძველი ფოტოები 


Comments

  1. გრიგოლ 4 სკოლაზე გაქ შეგროვებული ინფო ?

    ReplyDelete
    Replies
    1. ჯერჯერობით არა, დავამატებ მოგვიანებით

      Delete

Post a Comment

Popular posts from this blog

გურიის ფეოდალები

გურიის თავადები
ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით

ფლობს გურიას გურიელი და იტყვის ვარდანის ძეობასა, და სხუანი მის ქვეშენი არიან ესენი: თავდგირიძე და ამილახორი, ჩავიდნენ სამცხიდან, შარვაშისძე მოვიდა აფხაზეთიდამ, ბერიძე, კვერღელისძე, ბერეჟიანი, ნაკაშიძე დასხუანი, აგრეთვე აზნაურნიცა“ XIX საუკუნეში, დიმიტრი ბაქრაძის თანახმად, გურიაში თავადების ექვსი გვარი იყო:
გურიელი გურიელები გვარად სინამდვილეში ვარდანისძეები იყვნენ, ხოლო გურიელობა კი იყო მათი ტიტული, როგორც გურიის მფლობელებისა. ისინი თავიდან გურიის ერისთავები, XVI საუკუნიდან კი დამოუკიდებელი მთავრები  იყვნენ. გურიელად იწოდებოდა ფეოდალური სახლის უფროსი, სახლის სხვა წევრები - ბატონიშვილებად. გურიელების საზაფხულო რეზიდენცია იყო უჩხუბი, ზამთრისა კი - ოზურგეთი, მამია V გურიელმა რეზიდენცია მთლიანად ოზურგეთში გადაიტანა. საგვარეულო საძვალე - შემოქმედის ეკლესია, საბატონიშვილო - ლესა
ნაკაშიძე
გურიელების შემდეგ გურიის ყველაძე ძლიერი და მდიდარი გვარი იყო. ნაკაშიძეების საგვარეულო მოდის გვარ ნაკანიდან. ნაკანი შუა საუკუნეებში გადაკეთდა ნაკაშიდ, გვიან შუა …

ღომი

XX საუკუნემდე გურიაში გავრცელებული ერთ-ერთი ტრადიციული კულტურა იყო ღომი. ღომი (Setaria italica) მარცვლოვანი კულტურაა, რომელიც დასავლეთ საქართველოში იყო გავრცელებული, ამას ხელს უწყობდა აქაური ჰავა, ნალექები და სხვა ფაქტორები.

ღომი არის ერთწლიანი, თავთავიანი მცენარე. მას აქვს სწორი, მწვანე 1.5-2 მ. სიმაღლის ღერო. მწიფობის პერიოდში ღერო იტვირთება, იტოტება და იკეთებს მსხვილ მუხლს. თავთავი ივსება წვრილი მარცვლებით. მარცვლების ზომა ფეტვის მარცვალზე ოდნავ დიდია.
არქეოლოგიური გათხრების შედეგად საქართველოს ტერიტორიაზე მოპოვებული ღომის დანახშირებული მარცვლები თარიღდება ძვ. წ. II-I საუკუნეებით. ღომი საქართველოში XX საუკუნის 20-იან წლებამდე მოჰყავდათ.

კულტურულ ღომს, მისი სარეველა სახეობისგან განსხვავებით სჭირდებოდა გაცეხვა, მხოლოდ ასე იყო შესაძლებელი მარცვლის მოშორება თავთავიდან. საცეხვავი მოწყობილობები იყო ჩამური, საბეგველი და სხვ. არსებობდა ხელის, ფეხის და წყლის ჩამური. ღომს ცეხვავდნენ ინდივიდუალურად, ან ნადის დახმარებით გაცეხვილ ღომს ინახავდნენ ნალიაში (შემდგომ ნალია ჩაანაცვლა სასიმინდემ) ან…

მაქსიმე I-ის სიგელი გურიის უდაბნოს მონასტერს

დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, მაქსიმე I მაჭუტაძის სიგელი გურიის უდაბნოს მონასტერს
წყალობითა ღუთისათა ჩუენ კათალიკოსი ჩრდილო აფხაზთა და ყოვლისა საიმერეთოსა, მამამთავარი მაქსიმე უბრძანებთ და მოვახსენებ ყოველთა გურულთა მართლმადიდებელთა ქრისტიანეთა, დიდთა და მცირეთა, ამ ქვეყნის მემკვიდრეთა გურიის მეპატრონეთა და ყოველთა დარბაზის ერთა მისთა თავადთა და საპატიო კაცთა, აზნაურთა, მსახურთა და გლეხთა, მამათა და დედათა, რიონის წყლის გამოღმართთა ყოველთა ერთობით ღუთისა მიერი ლოცვა კურთხევითა მოგიკითხავ და გამცნებ ყოველთა გურიის უდაბნოს მახლობელთა: მართებული და ვალი არის ქრისტიანეთაგან, რომელსაც შეძლება ჰქონდეს და რაც სამსახური შეეძლოს ვისმე რომ თქუენთვის ცოცხალთა და მიცვალებულთათვის უდაბნო და მონასტერი მომხსენებელი და მლოცველი ამყოფოთ და შეძლებისაებრ თქუენც უდაბნოს შემწე და შემმატებელი და მოსამსახურე იყვნეთ სულთა და ხორცთა თქუენთა სარგებლად , და ამასაც მოგახსენებთ: ვინც სამართლის მათხოვარი ხართ უდაბნოსაგან, მაგ მონასტრის და უდაბნოს უფროსი და მომკითხავი ჩუენ ვართ, ვისაც მისგან სამართლის …

გურიელები გურიის საზღვრების შესახებ

მამია V და ქაიხოსრო გურიელები აღწერენ გურიის სამთავროს ისტორიულ საზღვრებს პავლე ციციანოვის - საქართველოში რუსეთის მთავარსადლისადმი  მიწერილ წერილში

გამოცხადება საზღვართა გურიისათა, რომელიცა პირველად ჟამსა მეფისა თამარისასა იყო აღწერილ, არს მოთხრობასა შინა საქართველოსა წიგნისასა; პირველი საზღვარი, რომელსაც ოსმალნი ქემერ უხმობენ და ჩუჱნ გურულნი რკინის-პალოდ, მას აქეთ სოფლები ხოფა და ვიწე, ციხე და სოფელი გონიად სახელ-დებული, სოფელი და საბალახე ზამთრით პირუტყუთ სამყოფი კახაბერი, რომელსა თჳს ერთს გურიის უფლის-წულს წილად ხვედრია და სახელიც ის რქმევია და თავის სოფლისათვისაც ის სახელი დაუძს კახაბერი, ბათუმი ქალაქი და ლიმენა, სოფელი ჩაქვი, რომელს ჟამს დააკლდა გურიის საზღვარს, — რიცხვით წელიწადის მახსოვარი არა ვართ და ჟამი ესე ვიცით, რომ გურიელს გიორგის სჭერია მეორე მთავრობა მამის ჩუჱნისა, მესამე ჩუჱნი. ციხის ძირს აქეთი სოფელი ქობულეთი ხინო ოცი წელია, რომ მამა ჩუჱნს დააკლდა, არა თუ ხონთქრისაგან, არამედ მოხუცებულების უძლორებით შემოვლა და პასუხის მიცემა არ შეეძლო, ქრისტიანნი მეზობელნიც შეწევნის ნ…

მამია III გურიელი კრძალავს ადამიანებით ვაჭრობას

მამია III გურიელის ფიცის წიგნი ბესარიონ ბარათაშვილ-ორბელიანს, დავით გარეჯის უდაბნოს ბერს, შემდგომში აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს, გურიის სამთავროში ტყვეთა სყიდვის აკრძალვის შესახებ


ქ. თავად ყოვლისა მპყრობელისა ღმრთისა, მამისა, ძისა, სულისა წმიდისა თავდებობითა, მინდობითა, შუობითა და შუამდგომლობითა ყოვლად წმიდისა ღმრთისმშობელისა მარიამისათა, ძლიერებითა პატიოსნისა და ცხოველს-მყოფელისა ჯვარისათა, ზეცისა ძალთა ანგელოზთა, მთავარანგელოზთა მიქაელ და გაბრიელისათა, წინასწარმეტყუელისა წინამორბედისა იოანესითა და რანიცა წმიდანი ღმრთისანი სვინაქსარსა შინა სწერიან და მოიხსენიებიან, ამათ ყოველთა წმიდათა ღმრთისათა თავსმდებითა, მინდობითა, შუობითა შუამდგომლობითა ესე ფიცი პირი და წიგნი მოგეცი ჩუენ გურიელმან პატრონმან მამია შენ გარეჯისა ნათლისმცემელისა უდაბნოთგან ბრძანებისა ღმრთისათა მოსაქეველად ჩუენთვის წარმოგზავნილსა მამასა ჩუენსა წმიდასა ბესარიონს, ამა პირსა ზედა, რომე ჩუენს საბატონოშიდ მოხველით და ტევის აღთქმისა დადება გვიქადაგეთ, ჩუენცა შევისწავეთ და ჩუენსა საბატონოს კაცსა გაუსყიდველობი…