Skip to main content

ოზურგეთის გადაწვა

1906 წლის 10 იანვარს ქუთაისის გუბერნატორად, სოციალ-დემოკრატებისადმი ლოიალურად განწყობილი სტაროსელსკის ნაცვლად დაინიშნა გენერალი ალიხანოვ-ავარსკი. გურიის დამსჯელი რაზმის მეთაური გახდა პოლკოვნიკი კრილოვი. კრილოვის ექსპედიცია ჩავიდა სადგურ ნატანებში, საიდანაც ქალაქ ოზურგეთისკენ გაემართა.

დავით კლდიაშვილი კრილოვის შესახებ:

კრილოვი თავისი ხერსონის პოლიციით გამოგზავნილი იყო კიევიდან გურიის დასაწყნარებლად. გურიას ვერა რას უხერხებდა ადგილობრივი ადმინისტრაცია და მიუსიეს კრილოვი თავისი პოლკით. კრილოვი დიდი ხნით ჩამოვიდა გემით ბათუმში. აქ იგი განსხვავებულად იქნა მიღებული, როგორც მხსნელი პირი.

კრილოვი ცეცხლითა და მახვილით შევიდა გურიაში. ეს ტანმორჩილი, თხელი, შავგრემანი კაცი საოცარი სისასტიკის მატარებელი იყო თავის არსებაში. არავითარი შებრალება, არავითარი დაზოგვა მან არ იცოდა. მისი შეხედულებით აქ მტერი იყო და მტრულად უნდა მოქცეოდა. მრუდი, მართალი, უდანაშაულო - ყველა ერთია, ყველა ერთი აზრისანი არიან - გარჩევა საჭირო არაა. იქ ღმერთი გაარჩევს ბრალიანს და უბრალოს.

კრილოვი კი წვავდა, ცეცხლს აძლევდა, სიკვდილს აყენებდა მარჯვნივ და მარცხნივ. საკმარისი იყო ჯაშუშის უბრალო ცნობა, რომ დასმენილის სახლ-კარს წაესმებოდა ფისი, ზედ დაესხმებოდა ნავთი და ავარდნილ ალში, მწარე ცრემლებით ხმამაღლა მოტირალთა ბღავილში იფერფლებოდა შენობა, იწვოდა, იღუპებოდა საქონელი, ნიავდებოდა მთელი ქონება

წარმოუდგენელი სასტიკობა განუშორებელი თვისებაა რუსის თვითმპყრობელური ხელისუფლების მაღიარებლებისა.
გურიის კომიტეტში შემავალი ზოგიერთი ადგილობრივი ორგანიზაცია (ჩოხატაურის, ხიდისთავის და სხვა) ბრძოლის გაგრძელებას უჭერდა მხარს. ბრძოლის გაგრძელების მომხრეებს შორის იყო ოდესიდან გურიაში ჩასული სოციალ-დემოკრატი ებრაელი რომელმაც განაცხადა, რომ ,,გურულები არიან ისეთი ხალხი, რომელიც გოლიათებიდან შესდგება, ერთი ასს გასცემს პასუხს, ასეთი ხალხის ბრძოლიდან უკან დახევა და მტრის წინ მისი დაჩოქება დანაშაული იქნება ჩვენთვის, გამოუსწორებელი შეცდომაო."

მაგრამ ბრძოლის გაგრძელებას ჰყავდა მოწინააღმდეგეებიც. თედო კიკვაძეს ოზურგეთში ფართო კრებაზე უკითხავს ,,რით უნდა შევებრძოლოთ შეიარაღებულ ჯარსო?” - ,,იდეითო”, -უთქვამს ვიღაცას. ,,ესროლე იდეა და მტერი დაგიმარცხდებაო”, დაუცინია კიკვაძეს. ბრძოლის მოწინააღმდეგე ბევრი საღად მოაზროვნე გურული ხედავდა რომ რეგულარულ არმიასთან შებრძოლება გამოიწვევდა გურიის სრულ აოხრებას. ,,ასეთ პირობებში წინააღმდეგობის გაწევა სიგიჟე იქნებოდაო”, სამართლიანად აღნიშნავდა ფილიპე მახარაძე.  

საღმა აზრმა გაიმარჯვა და გადაწყდა ბრძოლაზე ხელის აღება, კომიტეტმა კრილოვთან დეპუტაცია გაგზავნა, რომელმაც ითხოვა ეპატიება გურულებისთვის. გურულებმა მოსალაპარაკებლად გაგზავნეს ყოფილი ოფიცერი გიორგი ბერიძე, აფთიაქის მესაკუთრე, ქალაქის ყოფილი თავი ვასილ ხუნდაძე, და ბოქაული გიორგი დგებუაძე. კრილოვი მათ პატიებას დაპირდა და დეპუტაციას აღუთქვა, რომ მშვიდობიანი გზებით იმოქმედებდა, თუ გურულები მის მოთხოვნებს დააკმაყოფილებდნენ. კრილოვი გურიის მოსახლეობისგან მოითხოვდა: რევოლუციური კომიტეტის მოქმედების შეწყვეტას, მთავრობის დაწესებულებების აღდგენას, გადასახადების გადახდას, ახალგაზრდების ჯარში გაწვევას, აჯანყების მოთავეების ხელისუფლებისთვის გადაცემას. ამ მოთხოვნათა დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში ის გურიის გადაწვით იმუქრებოდა. კრილოვმა მოითხოვა ოთხი ათასი თოფის ჩაბარება მთავრობისთვის, რაზეც, გადმოცემის მიხედვით, გურულებს უთქვამთ, ოთხი ათასი თოფი რომ გვქონოდა, შენ და შენს ჯარისკაცებს თავები არ შეგრჩებოდათ მხრებზეო.

კრილოვმა დეპუტაციას ოზურგეთში მდგარ გარნიზონთან გაატანა პატაკი. მასში ეწერა, რომ კრილოვი უფლებას აძლევდა გარნიზონს, დაეპატიმრებინა რევოლუციის ხელმძღვანელები. დგებუაძე ბოქაული კი იყო, მაგრამ რევოლუციას თანაუგრძნობდა და რევკომთან ჰქონდა საიდუმლო კავშირები. მან პატაკი ჯერ რევკომს გააცნო და მხოლოდ შემდეგ წაიღო ქალაქის გარნიზონში. ამასობაში კი აჯანყების ხელმძღვანელებმა ქალაქის დატოვება მოასწრეს.

11 იანვარს, გვიან ღამით, კრილოვი ოზურგეთში შევიდა და დაპირების მიუხედავად ქალაქი გადაწვა.

გრიშა დუმბაძე:

„1906 წ. 11 იანვარს პოლკოვნიკი კრილოვი დამსჯელი ჯარით ნატანებიდან შარა გზით ოზურგეთისკენ წამოვიდა. ქალაქში რომ შემოვიდა, უკვე დაღამებული იყო, ცხრა საათი იქნებოდა. სრულიად მოულოდნელად ქალაქში მაღაზიებს ცეცხლი გაუჩნდა .... [კრილოვმა] ნაცრად აქცია ოზურგეთის ყველა მაღაზიები ქონებით გარდა იმ ათიოდე მაღაზიისა, რომლებიც სამ სართულიან ქვის ყაზარმის უკან იყო გაშენებული და მათი დაწვა ყაზარმისთვის საფრთხეს წარმოადგენდა“

პასიური ბოიკოტი და დაუმორჩილებლობა ისევ ძალაში რჩებოდა. აჯანყების ჩახშობას მასში მონაწილეთა სასამართლო პროცესი მოჰყვა.

ალიხანოვი გურიაში. ავტორი გ. დაუგიძე (ნახატი)
ალიხანოვ-ავარსკი


ალიხანოვის მიერ გადავწვარი ერთ-ერთი ქუჩა (ფოტო)

ოზურგეთის ბაზარი გადაწვის შემდგომ (ფოტო)
დავით კლდიაშვილი:

„კრილოვის სასტიკობამაც უნაყოფოდ ჩაიარა, მან ვერ მოდრიკა, როგორც ის ფიქრობდა, გურია. ნერვებაშლილი, მოქანცული, მღალული, იგი იძულებული გახდა, მიეტოვებინა თავისი პოლკი, გურია და გაბრუნებულიყო კიევში. შეშინებული, რომ არ მოეკლათ, ნამალევად ჩაიყვანეს ბათუმში და ნამალევად ღამით მიაყენეს ზღვაში გაჩერებულ გემს, ჩასვეს და გაისტუმრეს, საიდანაც იყო მოსული.“

ბოლოს დანართს სახით 1906 წლის თებერვალში ოზურგეთის გადაწვის შედეგად დაზარალებულთა ნუსხა. დოკუმენტი ინახება ოზურგეთის ისტორიულ მუზეუმში. სამწუხაროდ, გვერდები აკლია. დაზარალებულთა დასახმარებლად შეიქმნა დამწვართა გამგეობა“, რომლის ხაზინადარი მწერალი ნინო ნაკაშიძე იყო.




Comments

Popular posts from this blog

გურიის ფეოდალები

გურიის თავადები
ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით

ფლობს გურიას გურიელი და იტყვის ვარდანის ძეობასა, და სხუანი მის ქვეშენი არიან ესენი: თავდგირიძე და ამილახორი, ჩავიდნენ სამცხიდან, შარვაშისძე მოვიდა აფხაზეთიდამ, ბერიძე, კვერღელისძე, ბერეჟიანი, ნაკაშიძე დასხუანი, აგრეთვე აზნაურნიცა“ XIX საუკუნეში, დიმიტრი ბაქრაძის თანახმად, გურიაში თავადების ექვსი გვარი იყო:
გურიელი გურიელები გვარად სინამდვილეში ვარდანისძეები იყვნენ, ხოლო გურიელობა კი იყო მათი ტიტული, როგორც გურიის მფლობელებისა. ისინი თავიდან გურიის ერისთავები, XVI საუკუნიდან კი დამოუკიდებელი მთავრები  იყვნენ. გურიელად იწოდებოდა ფეოდალური სახლის უფროსი, სახლის სხვა წევრები - ბატონიშვილებად. გურიელების საზაფხულო რეზიდენცია იყო უჩხუბი, ზამთრისა კი - ოზურგეთი, მამია V გურიელმა რეზიდენცია მთლიანად ოზურგეთში გადაიტანა. საგვარეულო საძვალე - შემოქმედის ეკლესია, საბატონიშვილო - ლესა
ნაკაშიძე
გურიელების შემდეგ გურიის ყველაძე ძლიერი და მდიდარი გვარი იყო. ნაკაშიძეების საგვარეულო მოდის გვარ ნაკანიდან. ნაკანი შუა საუკუნეებში გადაკეთდა ნაკაშიდ, გვიან შუა …

ღომი

XX საუკუნემდე გურიაში გავრცელებული ერთ-ერთი ტრადიციული კულტურა იყო ღომი. ღომი (Setaria italica) მარცვლოვანი კულტურაა, რომელიც დასავლეთ საქართველოში იყო გავრცელებული, ამას ხელს უწყობდა აქაური ჰავა, ნალექები და სხვა ფაქტორები.

ღომი არის ერთწლიანი, თავთავიანი მცენარე. მას აქვს სწორი, მწვანე 1.5-2 მ. სიმაღლის ღერო. მწიფობის პერიოდში ღერო იტვირთება, იტოტება და იკეთებს მსხვილ მუხლს. თავთავი ივსება წვრილი მარცვლებით. მარცვლების ზომა ფეტვის მარცვალზე ოდნავ დიდია.
არქეოლოგიური გათხრების შედეგად საქართველოს ტერიტორიაზე მოპოვებული ღომის დანახშირებული მარცვლები თარიღდება ძვ. წ. II-I საუკუნეებით. ღომი საქართველოში XX საუკუნის 20-იან წლებამდე მოჰყავდათ.

კულტურულ ღომს, მისი სარეველა სახეობისგან განსხვავებით სჭირდებოდა გაცეხვა, მხოლოდ ასე იყო შესაძლებელი მარცვლის მოშორება თავთავიდან. საცეხვავი მოწყობილობები იყო ჩამური, საბეგველი და სხვ. არსებობდა ხელის, ფეხის და წყლის ჩამური. ღომს ცეხვავდნენ ინდივიდუალურად, ან ნადის დახმარებით გაცეხვილ ღომს ინახავდნენ ნალიაში (შემდგომ ნალია ჩაანაცვლა სასიმინდემ) ან…

მაქსიმე I-ის სიგელი გურიის უდაბნოს მონასტერს

დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, მაქსიმე I მაჭუტაძის სიგელი გურიის უდაბნოს მონასტერს
წყალობითა ღუთისათა ჩუენ კათალიკოსი ჩრდილო აფხაზთა და ყოვლისა საიმერეთოსა, მამამთავარი მაქსიმე უბრძანებთ და მოვახსენებ ყოველთა გურულთა მართლმადიდებელთა ქრისტიანეთა, დიდთა და მცირეთა, ამ ქვეყნის მემკვიდრეთა გურიის მეპატრონეთა და ყოველთა დარბაზის ერთა მისთა თავადთა და საპატიო კაცთა, აზნაურთა, მსახურთა და გლეხთა, მამათა და დედათა, რიონის წყლის გამოღმართთა ყოველთა ერთობით ღუთისა მიერი ლოცვა კურთხევითა მოგიკითხავ და გამცნებ ყოველთა გურიის უდაბნოს მახლობელთა: მართებული და ვალი არის ქრისტიანეთაგან, რომელსაც შეძლება ჰქონდეს და რაც სამსახური შეეძლოს ვისმე რომ თქუენთვის ცოცხალთა და მიცვალებულთათვის უდაბნო და მონასტერი მომხსენებელი და მლოცველი ამყოფოთ და შეძლებისაებრ თქუენც უდაბნოს შემწე და შემმატებელი და მოსამსახურე იყვნეთ სულთა და ხორცთა თქუენთა სარგებლად , და ამასაც მოგახსენებთ: ვინც სამართლის მათხოვარი ხართ უდაბნოსაგან, მაგ მონასტრის და უდაბნოს უფროსი და მომკითხავი ჩუენ ვართ, ვისაც მისგან სამართლის …

გურიელები გურიის საზღვრების შესახებ

მამია V და ქაიხოსრო გურიელები აღწერენ გურიის სამთავროს ისტორიულ საზღვრებს პავლე ციციანოვის - საქართველოში რუსეთის მთავარსადლისადმი  მიწერილ წერილში

გამოცხადება საზღვართა გურიისათა, რომელიცა პირველად ჟამსა მეფისა თამარისასა იყო აღწერილ, არს მოთხრობასა შინა საქართველოსა წიგნისასა; პირველი საზღვარი, რომელსაც ოსმალნი ქემერ უხმობენ და ჩუჱნ გურულნი რკინის-პალოდ, მას აქეთ სოფლები ხოფა და ვიწე, ციხე და სოფელი გონიად სახელ-დებული, სოფელი და საბალახე ზამთრით პირუტყუთ სამყოფი კახაბერი, რომელსა თჳს ერთს გურიის უფლის-წულს წილად ხვედრია და სახელიც ის რქმევია და თავის სოფლისათვისაც ის სახელი დაუძს კახაბერი, ბათუმი ქალაქი და ლიმენა, სოფელი ჩაქვი, რომელს ჟამს დააკლდა გურიის საზღვარს, — რიცხვით წელიწადის მახსოვარი არა ვართ და ჟამი ესე ვიცით, რომ გურიელს გიორგის სჭერია მეორე მთავრობა მამის ჩუჱნისა, მესამე ჩუჱნი. ციხის ძირს აქეთი სოფელი ქობულეთი ხინო ოცი წელია, რომ მამა ჩუჱნს დააკლდა, არა თუ ხონთქრისაგან, არამედ მოხუცებულების უძლორებით შემოვლა და პასუხის მიცემა არ შეეძლო, ქრისტიანნი მეზობელნიც შეწევნის ნ…

მამია III გურიელი კრძალავს ადამიანებით ვაჭრობას

მამია III გურიელის ფიცის წიგნი ბესარიონ ბარათაშვილ-ორბელიანს, დავით გარეჯის უდაბნოს ბერს, შემდგომში აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს, გურიის სამთავროში ტყვეთა სყიდვის აკრძალვის შესახებ


ქ. თავად ყოვლისა მპყრობელისა ღმრთისა, მამისა, ძისა, სულისა წმიდისა თავდებობითა, მინდობითა, შუობითა და შუამდგომლობითა ყოვლად წმიდისა ღმრთისმშობელისა მარიამისათა, ძლიერებითა პატიოსნისა და ცხოველს-მყოფელისა ჯვარისათა, ზეცისა ძალთა ანგელოზთა, მთავარანგელოზთა მიქაელ და გაბრიელისათა, წინასწარმეტყუელისა წინამორბედისა იოანესითა და რანიცა წმიდანი ღმრთისანი სვინაქსარსა შინა სწერიან და მოიხსენიებიან, ამათ ყოველთა წმიდათა ღმრთისათა თავსმდებითა, მინდობითა, შუობითა შუამდგომლობითა ესე ფიცი პირი და წიგნი მოგეცი ჩუენ გურიელმან პატრონმან მამია შენ გარეჯისა ნათლისმცემელისა უდაბნოთგან ბრძანებისა ღმრთისათა მოსაქეველად ჩუენთვის წარმოგზავნილსა მამასა ჩუენსა წმიდასა ბესარიონს, ამა პირსა ზედა, რომე ჩუენს საბატონოშიდ მოხველით და ტევის აღთქმისა დადება გვიქადაგეთ, ჩუენცა შევისწავეთ და ჩუენსა საბატონოს კაცსა გაუსყიდველობი…