Skip to main content

ბახვის მანიფესტი

სოციალ-დემოკრატიული იდეები გურიაში განსაკუთრებით პოპულარული იყო და შესაბამისად, რევოლუციური მოძრაობა - ძლიერი. 1905 წლის დასაწყისში გურიაში ძალაუფლება რეალურად რევოლუციური კომიტეტის ხელში იყო, რომელსაც შეეძლო საჭიროების შემთხვევაში 15 000 შეიარაღებული პირის, „წითელაზმელების“ გამოყვანა.

კავკასიის მთავარმართებლობამ მიიღო გარკვეული ადმინისტრაციული ზომები ხელისუფლების ორგანოების კონტროლის აღსადგენად. ოზურგეთის მაზრა (ანუ გურია), რომელიც ქუთაისის გუბერნიის ნაწილი იყო, ჩამოაცილა გუბერნიას. კინტრიშის ოლქი (დღევანდელი ქობულეთის რაიონი), რომელიც ბათუმის ოკრუგის ნაწილი იყო, ჩამოაცილა ბათუმის ოკრუგს, გააერთიანა ეს ერთეულები და მათ ტერიტორიაზე გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა. გურიაში გაიგზავნა 10 000 კაციანი სადამსჯელო რაზმი გენერალ ალიხანოვ-ავარსკის მეთაურობით.

სადასმჯელო რამზს ახლდა მთავარმმართებლობის საბჭოს წევრი სულთან კრიმ-გირეი. კრიმ-გრეი ცნობილი იყო ლიბერალური შეხედულებებით, ამიტომ  მთავარმართებლობამ გადაწყვიტა, რომ სამხედრო მოქმედებების დაწყებამდე ის გლეხობასთან მოსალაპარაკებლად გაეშვათ. კრიმ-გირეის მისია იყო გლეხობის დაშოშმინება და იმის გაგება, თუ რას მოითხოვდნენ ისინი მთავრობისგან 


1905 წლის თებერვალში რაზმი სადგურ ნატანებში შეჩერდა, ხოლო კრიმ-გირეიმ დაიწყო შეხვედრები გლეხობასთან. კრიმ-გირეის დელეგაციას გარდა კაზაკებისა, წითელრაზმელებიც იცავდნენ, მათი მიზანი პროვოკაციული თავდასხმის თავიდან აცილება იყო. წითელრაზმელთა შორის იყო დათა ქადეიშვილი.

გურიაში მაშინ 100 სოფელი იყო, რომლებიც 25 სასოფლო საზოგადოებაში იყვნენ გაერთიანებულები. კრიმ-გირეი 25-დან 12 სასოფლო საზოგადოების გლეხობას შეხვდა. აღსანიშნავია, რომ კრიმ-გირეის გლეხებმა საკუთარი მოთხოვნები არამხოლოდ ბახვის კრებაზე, არამედ სხვა სასოფლო საზოგადოებებში, მაგალითად მიქელგაბრიელის, შემოქმედის და სხვ., შეხვედრებისას გადასცეს. ბახვში გამართული შეკრება იყო ყველაზე მრავალრიცხოვანი, სწორედ ამიტომ ბახვის კრება უფრო ფართოდ გახდა ცნობილი.

გურულები კრიმ-გირეისთან

შეხვედრა გაიმართა  1905 წლის 23 თებერვალს ბახვის ეკლესიასთან. ესწრებოდა 500-მდე ადამიანი, მათ შორის იყვნენ ცნობილი ფირალები: დათიკო შევარდნაძე, დავით ქადეიშვილი, კიკია მამულაიშვილი. 500-მდე გლეხი შეკრებილი იყო სასამართლოს მოედანზე, მათ გამოყვეს 12 ადამიანი კრიმ-გირეისთან სალაპარაკოდ. კრიმ გირეის ახლდა ერთი მდივანი, ერთი თარჯიმანი და რამდენიმე კორესპოდენტი: ნესტორ კალანდაძე ჟურნალ „მოგზაურიდან“, სამსონ ფირცხალავა „ცნობის ფურცელიდან“ და ილია ნაკაშიძე „ნოვოე ობოზრენიედან“. სწორედ ეს ადამიანები იწერდნენ გლეხთა სიტყვიერ გამოსვლებს და აქვეყნებდნენ საკუთარ გაზეთებში.

გლეხებს კრიმ-გირეისთვის უთქვამთ:

„ახლანდელ მთავრობას არ შეუძლია დააკმაყოფილოს ჩვენი მოთხოვნები, იგი ყრუა ჩვენი გაჭირვებისადმი, ჩვენ არ გვაქვს უფლება მოვითხოვოთ მისგან რაიმე ანგარიში, კრინტიც კი დავძრათ ამაზე, თუ კი წამოგვცდება, ჩვენ არ გვისმენენ, არამედ გვცემენ, გვაპატიმრებენ, სულს გვხდიან ეგზეკუციით; ჩვენ არ შეგვიძლია ვილაპარაკოთ ჩვენს გაჭირვებაზე, რადგან მთავრობას ჩვენთვის ერთი პასუხი აქვს - მათრახი..."

მოთხოვნების შინაარსი მაშინდელი პოლიტიკური განათლების მაღალ დონეზე მეტყველებს. თუ ამ მოთხოვნებს დავაჯგუფებთ, ასეთ სურათს მივიღებთ: 

თავისუფლება და თანასწორობა
  • წოდებათა გაუქმება
  • სიტყვის კრების, კავშირების და გაფიცვის თავისუფლება
  • პიროვნების ხელშეუხებლობა
  • პოლიტპატიმრების გათავისუფლებაა
  • დახურული სამკითხველოების დაუყოვნებლივ გახსნა (ინფორმაციის თავისუფლება) 
ადმინისტრაციული რეფორმა
  • გლეხთა კომიტეტების დაარსება სოფლად
  • სახალხო სასამართლოს დაარსება, მოსამართლის არჩევის უფლება, სასამართლო ქართულ ენაზე
  • ადგილობრივი საკითხების ადგილზე განხილვა-გადაწყვეტა, ადგილობრივი ადმინისტრაციის არჩევის უფლება (თვითმმართველობა)
  • მუდმივი ჯარის გაუქმება და სახალხო მილიციის შემოღება
  • მთავრობის არჩევა საყოველთაო, ფარული და პირდაპირი არჩევნებით
საგადასახადო რეფორმა
  • საბატონო, საეკლესიო და სახელმწიფო ბეგარის გაუქმება;
  • აქციზების და ყველა არაპირდაპირი გადასახადის გაუქმება
  • დრამის გადასახადის გაუქმება
  • პროგრესირებადი დაბეგვრის შემოღება
  • ყველა იმ გლეხის გათავისუფლება გადასახადისგან, რომელთა შემოსავალი არ აღემატება 500 მანეთს (დაუბეგრავი მინიმუმი)
მიწის რეფორმა
  • საუფლისწულო, საეკლესიო სამონასტრო მიწების კონფისკაცია და მათი გადაცემა გლეხობისთვის უსასყიდლოდ
  • სანადელო მიწების გადაცემა გლეხობისთვის უსასყიდლოდ,
  • სანადელო მიწებში გადახდილი ვალის უკან დაბრუნება გლეხობისთვის 
განათლების რეფორმა
  • ორივე სქესისთვის 16 წლამდე უფასო საყოველთაო სწავლების შემოღება
  • სოფლებში სასწავლებლების არსებობა
  • სკოლებში ქართულ ენაზე სწავლების შემოღება
  • საღვთო სჯულის სწავლების გაუქმება
გლეხების გამოსვლიდან განათლების შესახებ:

„ჩვენ გვინდა სწავლა, ძლიერ გვინდა, რადგან ვიცით, რომ ახლანდელ დროში უსწავლელი კაცის ცხოვრება გაჭირვებულია. მოვითხოვთ უფასო, საყოველთაო სავალდებულო სწავლებას 16 წლამდე, როგორც ქალების, ისე ვაჟებისთვის. მოვითხოვთ, რომ ყველა საჭირო სასწავლებელი ადგილობრივ გვქონდეს და ათას ვერსზე შვილების გზავნა აღარ გვჭირდებოდეს. ჩვენი აზრით სკოლა უნდა ემსახურებოდეს ძმობის, ერთობის და ჭეშმარიტების გავრცელებას ხალხთა შორის“

ბახვის შეკრებას ფართო გამოხმაურება მოჰყვა რუსეთის პრესაში. ლენინის გაზეთ Вперёд-ში, რომელიც ევროპაში გამოდიოდა, გამოქვეყნდა სტატია სათაურით „გურიაში“. მასში  გლეხთა მოთხოვნები წერილობითი ფორმით იყო ჩამოყალიბებული და მანიფესტად იყო მოხსენიებული. სწორედ ამიტომ დაერქვა მას „ბახვის მანიფესტი“.

კრიმ-გირეის, გასცნობია რა გლეხობის მოთხოვნებს, უთქვამს, ამათ კონსტიტუცია კი არა საფრანგეთის რეპუბლიკა ვერ დააკმაყოფილებსო. მოთხოვნათა შეუსრულებლობა გახდა ერთ-ერთი საბაბი იმავე წელს გურიაში შეიარაღებული ამბოხების დაწყებისა, რასაც ნასაკირალის ცნობილი ბრძოლა გურიის რესპუბლიკის გამოცხადება და 1906 წელს ამბოხის სასტიკი ჩახშობა და რეპრესიები მოჰყვა.

 
ილუსტრაცია „გურულები განიხილავენ საკუთარ საქმეებს“
1905 წლის 28 მაისი


Comments

Popular posts from this blog

როგორ დაკარგა გურიამ ქობულეთი

გურია, ტრადიციულად, სამ ნაწილად იყოფოდა: ზემო, შუა და ქვემო გურიად. ქვემო გურია - ტერიტორია მდინარეებს, ჩოლოქსა და ჭოროხს შორის, დაახლოებით ემთხვევა დღევანდელი ქობულეთის რაიონს. ქვემო გურია გურიის სამთავროს ოსმალეთის იმპერიამ 1770-იან წლებში წაართვა და შეინარჩუნა ერთი საუკუნის განმავლობაში, 1878 წლამდე, მანამ, სანამ ის რუსეთის იმპერიამ ომის შედეგად არ დაიკავა.
მაგრამ რუსეთს გაცილებით ადრე ჰქონდა ქობულეთის მხარის, თურქულად ჩურუქ-სუს, დაკავების შანსი, კერძოდ, რუსეთ-ოსმალეთის 1828-29 წლების დროს. ეს ომი რუსეთის გამარჯვებით და ადრიანოპოლის საზავო შეთანხმებით დასრულდა. ადრიანოპოლის ზავის თანახმად ორ იმპერიას შორის საზღვარმა მდინარე ჩოლოქზე გაიარა. (გ. ხაჭაპურიძე, გურიის აჯანყება 1841 წელს, 1931 წ.)
შეთანხმების მე-4 მუხლი აღწერს იმპერიების საზღვარს კავკასიაში. ტექსტის მიხედვით საქართველო, იმერეთი, სამეგრელო, გურია და ამიერკავკასიის სხვა მხარეები უკვე მრავალი წელია სამუდამოდაა შეერთებული რუსეთის იმპერიასთან. რუსეთის საზღვარი იმერეთიდან მიუყვება გურიას შავ ზღვამდე, წმინდა ნიკოლოზის ნავსადგური…

რა ვნახოთ გურიაში?

რუკები და მცირე ინფორმაცია მათთვის, ვინც გურიის დათვალიერებას აპირებს მანქანით, ველოსიპედით ან ფეხით

ლიხაური / აჭის ხეობა
საწყისი პუნქტი ოზურგეთი. ლიხაურის ეკლესია, ლიხაურის ციხე, აჭის ეკლესია, ექვთიმე თაყაიშვილის მუზეუმი. კარგ ამინდში შეიძლება გოგორიკიძეზე ბანაობაც, რესტორან ნიაბაურში შესვლაც. რესტორნის აბრა გზაზე შეგხვდებათ. მუზეუმი რუკაზე აღნიშნული არ არის, თუმცა ის სოფლის ცენტრშია და დაინახავთ. გზა კარგია



შემოქმედი / ბჟუჟის ხეობა
კვირიკეთის ეკლესია, შემოქმედის ეკლესია, ფილიპე მახარაძის მუზეუმის ნანგრევები, ჩაქუხა, ბჟუჟჰესი, სათავანი. გზა ბჟუჟჰესამდე კარგია. სათავანი ჰესის სათავე ნაგებობაა, სადაც რამდენიმემეტრიანი ჩანჩქერია მდინარე ბჟუჟზე. ფილიპე მახარაძის მუზეუმი რუკაზე არ არის, არც საგზაო ნიშანია, თუმცა მისი ამოცნობა შეიძლება საბჭოთა პერიოდისთვის მახასიათებელი არკით, რომელიც გზაზე მხოლოდ ერთ ადგილზე შეგხვდებათ.



ქვის საწნახელი გონებისკართან ახლოს
ქვაში ნაკვეთი, ექვსმეტრიანი უძველესი საწნახელი, გონებისკარიდან ერთ კილომეტრში. სოფლის ცენტრიდან ფეხით ასვლა შეიძლება


ასკანის ციხე
საწყისი პ…

გურიის სკოლების ისტორია

გურია XIX საუკუნეში გამოირჩეოდა სკოლების რაოდენობით, ხოლო გურულები -  სწავლა-განათლებისადმი მისწრაფებით. „პეტერბურგის უწყებანი“ წერდა, რომ არამცთუ ამიერკავკასიაში, არამედ რუსეთის მოწინავე გუბერნიებშიც კი ვერ შეხვდებით მოსახლეობის პროცენტული რაოდენობის მიხედვით იმდენ განათლებულ ადამიანს, რამდენსაც ქუთაისის გუბერნიის ოზურგეთის მაზრაში. ამავეს წერდა „საქართველოს კალენდარი“ 1895 წელს: მთელს საქართველოში წერა-კითხვის ცოდნაში პირველი ადგილი ოზურგეთის მაზრას უჭირავს, მეორე კი რაჭის მაზრასო.
სასულიერო-სამრევლო სასწავლებელი

1846 წელს დაარსდა გურიის სასულიერო სამრევლო სასწავლებელი. სასწავლებლის ზედამხედველი 1854 წლიდან იყო დეკანოზი სვიმონ ქიქოძე, ეპისკოპოს გაბრიელ ქიქოძის ძმა. წყაროების მიხედვით ზედამხედველი მეფის რეჟიმის ერთგული მსახური იყო. ქიქოძე ამავდროულად იყო მასწავლებელი გურიის საქალაქო სასწავლებელში, დეკანოზი გურიის კათედრის სობოროში, ბლაღოჩინი ეპარქიაში, ბახვის სოფლის სასწავლებლის მზრუნველი, პირუტყვების ექიმი. ქიქოძეს სურდა სკოლა საკუთარი შემოსავლის წყაროდ ექცია და სასწავლებელი ს…

ოზურგეთის გადაწვა

1906 წლის 10 იანვარს ქუთაისის გუბერნატორად, სოციალ-დემოკრატებისადმი ლოიალურად განწყობილი სტაროსელსკის ნაცვლად დაინიშნა გენერალი ალიხანოვ-ავარსკი. გურიის დამსჯელი რაზმის მეთაური გახდა პოლკოვნიკი კრილოვი. კრილოვის ექსპედიცია ჩავიდა სადგურ ნატანებში, საიდანაც ქალაქ ოზურგეთისკენ გაემართა.
დავით კლდიაშვილი კრილოვის შესახებ:
კრილოვი თავისი ხერსონის პოლიციით გამოგზავნილი იყო კიევიდან გურიის დასაწყნარებლად. გურიას ვერა რას უხერხებდა ადგილობრივი ადმინისტრაცია და მიუსიეს კრილოვი თავისი პოლკით. კრილოვი დიდი ხნით ჩამოვიდა გემით ბათუმში. აქ იგი განსხვავებულად იქნა მიღებული, როგორც მხსნელი პირი.

კრილოვი ცეცხლითა და მახვილით შევიდა გურიაში. ეს ტანმორჩილი, თხელი, შავგრემანი კაცი საოცარი სისასტიკის მატარებელი იყო თავის არსებაში. არავითარი შებრალება, არავითარი დაზოგვა მან არ იცოდა. მისი შეხედულებით აქ მტერი იყო და მტრულად უნდა მოქცეოდა. მრუდი, მართალი, უდანაშაულო - ყველა ერთია, ყველა ერთი აზრისანი არიან - გარჩევა საჭირო არაა. იქ ღმერთი გაარჩევს ბრალიანს და უბრალოს.

კრილოვი კი წვავდა, ცეცხლს აძლევდა, სი…

მთისპირიდან შორს

სოფელი თვითმმართველობის გარეშე
სახელმწიფოაუდიტისსამსახურის2016 წლისანგარიშისთანახმად, ოზურგეთისმუნიციპალიტეტშიმოქალაქეთაჩართულობაადგილობრივითვითმმართველობისგანხორციელებაშიდაბალია. კერძოდ, 28 თემიდან 20-შიმოქალაქეებისჩართულობამუნიციპალიტეტისპრიორიტეტებისშემუშავებაში 5%-ზენაკლებია. 
ამასსისტემურიხასიათისმიზეზებიაქვს, რომელთაგანერთ-ერთიმთავარიარისადგილობრივითვითმმართველობისტერიტორიულიმოწყობისსაბჭოთადროინდელი