Skip to main content

ბახვის მანიფესტი

სოციალ-დემოკრატიული იდეები გურიაში განსაკუთრებით პოპულარული იყო და შესაბამისად, რევოლუციური მოძრაობა - ძლიერი. 1905 წლის დასაწყისში გურიაში ძალაუფლება რეალურად რევოლუციური კომიტეტის ხელში იყო, რომელსაც შეეძლო საჭიროების შემთხვევაში 15 000 შეიარაღებული პირის, „წითელაზმელების“ გამოყვანა.

კავკასიის მთავარმართებლობამ მიიღო გარკვეული ადმინისტრაციული ზომები ხელისუფლების ორგანოების კონტროლის აღსადგენად. ოზურგეთის მაზრა (ანუ გურია), რომელიც ქუთაისის გუბერნიის ნაწილი იყო, ჩამოაცილა გუბერნიას. კინტრიშის ოლქი (დღევანდელი ქობულეთის რაიონი), რომელიც ბათუმის ოკრუგის ნაწილი იყო, ჩამოაცილა ბათუმის ოკრუგს, გააერთიანა ეს ერთეულები და მათ ტერიტორიაზე გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა. გურიაში გაიგზავნა 10 000 კაციანი სადამსჯელო რაზმი გენერალ ალიხანოვ-ავარსკის მეთაურობით.

სადასმჯელო რამზს ახლდა მთავარმმართებლობის საბჭოს წევრი სულთან კრიმ-გირეი. კრიმ-გრეი ცნობილი იყო ლიბერალური შეხედულებებით, ამიტომ  მთავარმართებლობამ გადაწყვიტა, რომ სამხედრო მოქმედებების დაწყებამდე ის გლეხობასთან მოსალაპარაკებლად გაეშვათ. კრიმ-გირეის მისია იყო გლეხობის დაშოშმინება და იმის გაგება, თუ რას მოითხოვდნენ ისინი მთავრობისგან 


1905 წლის თებერვალში რაზმი სადგურ ნატანებში შეჩერდა, ხოლო კრიმ-გირეიმ დაიწყო შეხვედრები გლეხობასთან. კრიმ-გირეის დელეგაციას გარდა კაზაკებისა, წითელრაზმელებიც იცავდნენ, მათი მიზანი პროვოკაციული თავდასხმის თავიდან აცილება იყო. წითელრაზმელთა შორის იყო დათა ქადეიშვილი.

გურიაში მაშინ 100 სოფელი იყო, რომლებიც 25 სასოფლო საზოგადოებაში იყვნენ გაერთიანებულები. კრიმ-გირეი 25-დან 12 სასოფლო საზოგადოების გლეხობას შეხვდა. აღსანიშნავია, რომ კრიმ-გირეის გლეხებმა საკუთარი მოთხოვნები არამხოლოდ ბახვის კრებაზე, არამედ სხვა სასოფლო საზოგადოებებში, მაგალითად მიქელგაბრიელის, შემოქმედის და სხვ., შეხვედრებისას გადასცეს. ბახვში გამართული შეკრება იყო ყველაზე მრავალრიცხოვანი, სწორედ ამიტომ ბახვის კრება უფრო ფართოდ გახდა ცნობილი.

გურულები კრიმ-გირეისთან

შეხვედრა გაიმართა  1905 წლის 23 თებერვალს ბახვის ეკლესიასთან. ესწრებოდა 500-მდე ადამიანი, მათ შორის იყვნენ ცნობილი ფირალები: დათიკო შევარდნაძე, დავით ქადეიშვილი, კიკია მამულაიშვილი. 500-მდე გლეხი შეკრებილი იყო სასამართლოს მოედანზე, მათ გამოყვეს 12 ადამიანი კრიმ-გირეისთან სალაპარაკოდ. კრიმ გირეის ახლდა ერთი მდივანი, ერთი თარჯიმანი და რამდენიმე კორესპოდენტი: ნესტორ კალანდაძე ჟურნალ „მოგზაურიდან“, სამსონ ფირცხალავა „ცნობის ფურცელიდან“ და ილია ნაკაშიძე „ნოვოე ობოზრენიედან“. სწორედ ეს ადამიანები იწერდნენ გლეხთა სიტყვიერ გამოსვლებს და აქვეყნებდნენ საკუთარ გაზეთებში.

გლეხებს კრიმ-გირეისთვის უთქვამთ:

„ახლანდელ მთავრობას არ შეუძლია დააკმაყოფილოს ჩვენი მოთხოვნები, იგი ყრუა ჩვენი გაჭირვებისადმი, ჩვენ არ გვაქვს უფლება მოვითხოვოთ მისგან რაიმე ანგარიში, კრინტიც კი დავძრათ ამაზე, თუ კი წამოგვცდება, ჩვენ არ გვისმენენ, არამედ გვცემენ, გვაპატიმრებენ, სულს გვხდიან ეგზეკუციით; ჩვენ არ შეგვიძლია ვილაპარაკოთ ჩვენს გაჭირვებაზე, რადგან მთავრობას ჩვენთვის ერთი პასუხი აქვს - მათრახი..."

მოთხოვნების შინაარსი მაშინდელი პოლიტიკური განათლების მაღალ დონეზე მეტყველებს. თუ ამ მოთხოვნებს დავაჯგუფებთ, ასეთ სურათს მივიღებთ: 

თავისუფლება და თანასწორობა
  • წოდებათა გაუქმება
  • სიტყვის კრების, კავშირების და გაფიცვის თავისუფლება
  • პიროვნების ხელშეუხებლობა
  • პოლიტპატიმრების გათავისუფლებაა
  • დახურული სამკითხველოების დაუყოვნებლივ გახსნა (ინფორმაციის თავისუფლება) 
ადმინისტრაციული რეფორმა
  • გლეხთა კომიტეტების დაარსება სოფლად
  • სახალხო სასამართლოს დაარსება, მოსამართლის არჩევის უფლება, სასამართლო ქართულ ენაზე
  • ადგილობრივი საკითხების ადგილზე განხილვა-გადაწყვეტა, ადგილობრივი ადმინისტრაციის არჩევის უფლება (თვითმმართველობა)
  • მუდმივი ჯარის გაუქმება და სახალხო მილიციის შემოღება
  • მთავრობის არჩევა საყოველთაო, ფარული და პირდაპირი არჩევნებით
საგადასახადო რეფორმა
  • საბატონო, საეკლესიო და სახელმწიფო ბეგარის გაუქმება;
  • აქციზების და ყველა არაპირდაპირი გადასახადის გაუქმება
  • დრამის გადასახადის გაუქმება
  • პროგრესირებადი დაბეგვრის შემოღება
  • ყველა იმ გლეხის გათავისუფლება გადასახადისგან, რომელთა შემოსავალი არ აღემატება 500 მანეთს (დაუბეგრავი მინიმუმი)
მიწის რეფორმა
  • საუფლისწულო, საეკლესიო სამონასტრო მიწების კონფისკაცია და მათი გადაცემა გლეხობისთვის უსასყიდლოდ
  • სანადელო მიწების გადაცემა გლეხობისთვის უსასყიდლოდ,
  • სანადელო მიწებში გადახდილი ვალის უკან დაბრუნება გლეხობისთვის 
განათლების რეფორმა
  • ორივე სქესისთვის 16 წლამდე უფასო საყოველთაო სწავლების შემოღება
  • სოფლებში სასწავლებლების არსებობა
  • სკოლებში ქართულ ენაზე სწავლების შემოღება
  • საღვთო სჯულის სწავლების გაუქმება
გლეხების გამოსვლიდან განათლების შესახებ:

„ჩვენ გვინდა სწავლა, ძლიერ გვინდა, რადგან ვიცით, რომ ახლანდელ დროში უსწავლელი კაცის ცხოვრება გაჭირვებულია. მოვითხოვთ უფასო, საყოველთაო სავალდებულო სწავლებას 16 წლამდე, როგორც ქალების, ისე ვაჟებისთვის. მოვითხოვთ, რომ ყველა საჭირო სასწავლებელი ადგილობრივ გვქონდეს და ათას ვერსზე შვილების გზავნა აღარ გვჭირდებოდეს. ჩვენი აზრით სკოლა უნდა ემსახურებოდეს ძმობის, ერთობის და ჭეშმარიტების გავრცელებას ხალხთა შორის“

ბახვის შეკრებას ფართო გამოხმაურება მოჰყვა რუსეთის პრესაში. ლენინის გაზეთ Вперёд-ში, რომელიც ევროპაში გამოდიოდა, გამოქვეყნდა სტატია სათაურით „გურიაში“. მასში  გლეხთა მოთხოვნები წერილობითი ფორმით იყო ჩამოყალიბებული და მანიფესტად იყო მოხსენიებული. სწორედ ამიტომ დაერქვა მას „ბახვის მანიფესტი“.

კრიმ-გირეის, გასცნობია რა გლეხობის მოთხოვნებს, უთქვამს, ამათ კონსტიტუცია კი არა საფრანგეთის რეპუბლიკა ვერ დააკმაყოფილებსო. მოთხოვნათა შეუსრულებლობა გახდა ერთ-ერთი საბაბი იმავე წელს გურიაში შეიარაღებული ამბოხების დაწყებისა, რასაც ნასაკირალის ცნობილი ბრძოლა გურიის რესპუბლიკის გამოცხადება და 1906 წელს ამბოხის სასტიკი ჩახშობა და რეპრესიები მოჰყვა.

 
ილუსტრაცია „გურულები განიხილავენ საკუთარ საქმეებს“
1905 წლის 28 მაისი


Comments

Popular posts from this blog

ნასაკირალის ბრძოლა

1905 წლის თებერვალში ოზურგეთის მაზრაში მყოფ სულთან კრიმ-გირეის გურულებმა  საკუთარი მოთხოვნები, ე. წ.  ბახვის მანიფესტი წარუდგინეს. მთავრობამ მათ დაკმაყოფილებაზე უარი თქვა და გურიაში ალიხანოვ-ავარსკის დამსჯელი რაზმი მიავლინა, თუმცა საზოგადოების ზეწოლის გამო იძულებული გახდა 1905 წლის ივლისში უკანვე გაეწვია.

იმავე წლის ოქტომბერში საყოველთაო გაფიცვა რუსეთში გახდა შეიარაღებული აჯანყების დაწყების ნიშანი. 15 ოქტომბერს, მთელს გურიაში გამოცხადდა საერთო გაფიცვა. არც ერთი დუქანი დაუკეტავი არ დარჩენილა. შეწყდა ეტლით მგზავრობა. რევკომის რაზმებმა რამდენიმე ადგილას აყარეს ლიანდაგი და თავდასხმები მოაწყვეს სამხედრო ნაწილებზე. ჯუმათის სადგურთან დათა ქადეიშვილმა გააჩერა იარაღით დატვირთული მატარებელი და წაართვა იარაღი, მანვე წყალწმინდაზე განაიარაღა ჩაფრები.
გაზეთი „ივერია“: 15 ოქტომბერს, ასე ღამის სამ საათზე, ლანჩხუთიდან მოდიოდა ფეხით საჯავახოს სადგურის დასაცველად თენგინის პოლკის ჯარი. ნიგოითსა და საჯავახოს შუა ჯარი წააწყდა დიდ ბრბოს. ასე 200-მდე კაცს, რომელიც არღვევდა რკინიგზის ლიანდაგს. ჯარი და ხალხი …

როგორ დაკარგა გურიამ ქობულეთი

გურია, ტრადიციულად, სამ ნაწილად იყოფოდა: ზემო, შუა და ქვემო გურიად. ქვემო გურია - ტერიტორია მდინარეებს, ჩოლოქსა და ჭოროხს შორის, დაახლოებით ემთხვევა დღევანდელი ქობულეთის რაიონს. ქვემო გურია გურიის სამთავროს ოსმალეთის იმპერიამ 1770-იან წლებში წაართვა და შეინარჩუნა ერთი საუკუნის განმავლობაში, 1878 წლამდე, მანამ, სანამ ის რუსეთის იმპერიამ ომის შედეგად არ დაიკავა.
მაგრამ რუსეთს გაცილებით ადრე ჰქონდა ქობულეთის მხარის, თურქულად ჩურუქ-სუს, დაკავების შანსი, კერძოდ, რუსეთ-ოსმალეთის 1828-29 წლების დროს. ეს ომი რუსეთის გამარჯვებით და ადრიანოპოლის საზავო შეთანხმებით დასრულდა. ადრიანოპოლის ზავის თანახმად ორ იმპერიას შორის საზღვარმა მდინარე ჩოლოქზე გაიარა. (გ. ხაჭაპურიძე, გურიის აჯანყება 1841 წელს, 1931 წ.)
შეთანხმების მე-4 მუხლი აღწერს იმპერიების საზღვარს კავკასიაში. ტექსტის მიხედვით საქართველო, იმერეთი, სამეგრელო, გურია და ამიერკავკასიის სხვა მხარეები უკვე მრავალი წელია სამუდამოდაა შეერთებული რუსეთის იმპერიასთან. რუსეთის საზღვარი იმერეთიდან მიუყვება გურიას შავ ზღვამდე, წმინდა ნიკოლოზის ნავსადგური…

გურულების შესახებ

იაკობ გოგებაშვილი:
გურული მეტად ჩქარია ლაპარაკში, მოძრაობაში, საქმეში, უყვარს პირდაპირობა და სძულს პირმოთნეობა. სწრაფად მოსდის გული, თოფის წამალივით იცის აფეთქება; მაგრამ ჩქარა ისევ მშვიდდება. სიმარჯვით და გულადობით გურულები განთქმულნი არიან. განათლებასაც გატაცებით მისდევენ.
თედო ჟორდანია

გურიის კუთხე დამივლია ამ ოციოდ წლის წინედ, როდესაც უცხოელების კულტურას ამ ხალხზე შესამჩნევი გამრყვნელი გავლენა არ მოეხდინა. უსწავლელ-უწიგნო გლეხ-კაცებმა გამაკვირვეს მათის დიდებულ სიტყვა-პასუხით, ,,ჯენტლმენობით” – ზრდილობით, ძველებურ ქართულ განათლებით (ბევრმა იცოდა გალობა საუცხოოდ და უფრო მეტმა ძველი სიმღერები – წარმტაცები), ჩვეულებათა სათნიანობით, კულტურით, რომლის ვრცლად აღწერა ითხოვს ახალს გმირებს. მათი ჩონგური ...და ფერხულის დაბმა ხომ გაიტაცებს იმასაც, რომლის სული მიძინებულია და მომკვდარინებული მუდმივ დუხჭირ ქვეყნიურს ზრუნვაში და ვისაც გმირული სული უღვივის გულში, იმას ხომ ცად აიტაცებს.

ამ ხალხში ქურდები სულ არ იყო მაშინ – ძველი გურული, როგორც ქართლელ-კახელიც ამას არ იკადრებდა. გურულების ბურთაობა, ფერხ…

დვაბზუს სკოლა

ლ. სიმონიშვილი ლენინის დროშა, 1959 წ. ძვირფასი საჩუქარი მოსწავლეებს
ორსართულიან თეთრ შენობას ყვავილები, ტრანსპარანტები ამკობენ. ეზოს ავსებს მოწაფეთა მხიარული შეძახილები, მოუთმენლად ელიან ახალ სკოლაში შესვლას.
9 საათზე დაიწყო ახალი სკოლის გახსნისადმი მიძღვნილი საზეიმო მიტინგი. დვაბზუს კოლმეურნეობის თავმჯდომარე ვ. ხომერიკმა მიულოცა ბავშვებს ძვირფასი საჩუქარი და უსურვა წარმატებები სწავლასა და შრომაში. - ეს შენობა, თქვენი ახალი სკოლა, მიმართა მან ბავშვებს, ჩვენი კოლმეურნეების, თქვენი მშობლების შრომითაა აშენებული. მათ ყველაფერი გააკეთეს იმისათვის, რომ მიგეღოთ ლამაზი, ფართო და მოხერხებული სკოლა. უნდა გაამართლოთ ჩვენი იმედები, სწავლითა და შრომით სამშობლო უნდა ასახელოთ.
განათლების განყოფილების წარმომადგენელმა ვ. სალუქვაძემ აღნიშნა დვაბზუელი მოსწავლეების წარმატებები სწავლასა და შრომაში, მოუწოდა მათ გამხდარიყვნენ კომუნისტური საზოგადოების სახელოვანი მშენებლები.

დასასრულს მოსწავლეთა ძალებით გაიმართა კონცერტი.
დადგა ბედნიერი წუთები. მეორე კლასის მოსწავლე ლიანა ჯინჭარაძემ შესასვლელთან გაბმული ლენტი …