Skip to main content

ამხანაგობები გურიაში

დღეს, როცა ადგილობრივი ინიციატივა ნებისმიერი ტიპის საქმეში იშვიათობას წარმოადგენს და როცა რამდენიმე ადამიანის ძალისხმევის გაერთიანება და ორგანიზება როგორც სამოქალაქო, ისე კომერციული მიზნებით იშვითად და ისიც მხოლოდ გარე ფაქტორების მიერ წახალისების (სახელმწიფო, დონორი ორგანიზაციები) შემთხვევაში ხდება, საინტერესო იქნება იმ მაგალითების გახსენება, რომლებიც თედო სახოკიას აქვს აღწერილი თავის „მოგზაურობებში“. ესაა ოთხი მაგალითი ამხანაგობისა, ანუ კომერციული მიზნით შექმნილი გაერთიანებებისა, რომლებიც დღეს ბიზნეს-ასოციაციებს ან კოოპერატივებთან შეიძლება მივამსგავსოთ

მეეტლეთა ამხანაგობა

1890-იანი წლებიდან საჭირ-ბოროტო საქმე გახდა ნატანებიდან ოზურგეთამდე მგზავრობის მოწესრიგება. მოგეხსენებათ, ოზურგეთში რკინიგზა მხოლოდ 1924 წელს შევიდა. მანამდე კი ქალაქის უახლოესი რკინიგზის სადგური ნატანები იყო. იქიდან ან იქამდე მგზავრს ეტლით ან დილიჟანსით უნდა ემგზავრა.

მეეტლეთა თავგასულობას ზღვარი არ ჰქონდა, უნდოდა წაიყვანდა მგზავრს, უნდოდა -არა, უნდოდა, თუმანს გადაახდევინებდა. დამშლელი არ ჰყავდა. ეს განსაკუთრებით ტვირთად აწვებოდა ვაჭრებს.

ზოგიერთმა მეეტლემ გადაწყვიტა ამხანაგობის დაარსება. ჩამოაყალიბეს „გურულ მეეტლეთა ამხანაგობა“, რომელსაც შემოკლებით კამპანიას ეძახდნენ. ეს იყო პირველი ამხანაგობა გურიაში.

წილის ფული თითოეული წევრისთვის 20 მანეთი დანიშნეს. დაადგინეს მგზავრობის საფასური: კაცზე 10 შაური ეტლით, ხოლო ექვსი შაური დილიჟნით მგზავრობისას. ოპონენტები ამბობდნენ ამხანაგობა წააგებსო, მაგრამ ზარალის ნაცვლად ამხანაგობამ ორნაირად მოიგო: ერთი ახეირა პაის პატრონები, რომელთა რიცხვი დღითიდღე იზრდებოდა, მეორე მხრვივ მგზავრს გაუიაფა და გაუადვილა მგზავრობა. 

1895 წელს ამხანაგობას უკვე 250 წევრი ჰყავდა, ამხანაგობა ისე გაძლიერდა, რომ ქალაქში შეიძინა 2000 კვადრატული მეტრი მიწის ნაკვეთი, დაიქირავა კვალიფიციური ოსტატები და პატარა საწარმო ააგო, სადაც შეიძლებოდა როგორც ძველი ეტლის შეკეთება, ასევე ახლის დამზადება.

ასე აღწერდა ნინო ნაკაშიძე ოზურგეთის მეეტლეთა ამხანაგობას

„მაღაზიების წინ ქუჩის ორივე მხარეს ქვაფენილზე დადიოდა სავაჭროდ და სასეირნოდ მოსული ხალხი. შუაზე კი მოემართებოდა მოკენჭილი სუფთა ქუჩა ურმების, ომნიბუსების და ეტლების სასიარულოდ, იქით და აქეთ ქუჩის პირას მირაკრაკებდა გაყვანილ თხრილებში ბაზრის წყალი და ცლიდა ბაზარს ნაგვისა და ჭუჭყისაგან... ქუჩა მუდამ სუფთად გამოიყურებოდა. დუქნების ბოლოს გამართული იყო ეტლებისა და დილიჟანსების დასაქირავებელი კანტორა, რომელიც დაარსებული იყო ამხანაგობის მიერ რაჟდენ წუწუნავას ხელმძღვანელობით.

ოზურგეთის ამხანაგობას ჰყავდა ეტლები და დილიჟანსები სადგურ ანტანებამდის მიმავალი მგზავრებისთვის. ერთი ადგილი ეტლში და დილიჟანსში 10 შაური ღირდა. ეს დიდი შეღავათი იყო, რადგანაც მაშინ ნატანებიდან ოზურგეთამდე ტრანსპორტი არ დადიოდა, 18 ვერსის გავლა ფეხით უხდებოდა კაცს. კერძო ეტლით სიარული ძალიან ძვირი ჯდებოდა. ამიტომ ხალხი მადლობელი იყო რაჟდენის, რომელიც სულ მუდამ ტრიალებდა თავის კანტორაში.“

სავაჭრო-სამრეწველო ამხანაგობა „შუამავალი“

გურიაში აბრეშუმის ჭია ყოველთვის კარგად ხარობდა, დიდძალი აბრეშუმის მოწევა შეიძლებოდა, მაგრამ ამით გურია ვერ სარგებლობდა. გურიაში ნაქსოვი აბრეშუმი ადგილობრივ ბაზარს არ სცილდებოდა და არც აქაურების მიერ ტლანქად ამოღებულ ძაფს ჰქონდა გასავალი.

ჩარჩები გურულებისგან მარტო აბრეშუმის ჭიის პარკს ყიდულობდნენ. ფუთ პარკში 4-5 მანეთს იძელოდნენ და 5 თუმნად ყიდდნენ. ე.ი. მწარმოებელი ჯერდებოდა იმის მეათედს, რასაც გადამყიდველი იღებდა

სწორედ აბრეშუმის პარკის შესყიდვა გაიხადა პრიორიტეტად გურიის სავაჭრო-სამრეწველო ამხანაგობა „შუამავალმა“, რომელიც 1893 წელს დაარსდა კონსტანტინე თავართქილაძის, იაგორ თაყაიშვილისა, ვასილ ხუნდაძის თაოსნობით. ხუნდაძე შემდგომში ქალაქ ოზურგეთის თავიც იყო. ამხანაგობას კონსტანტინე თავართქილაძე ხელმძღვანელობდა, მის შემდეგ კი სოლომონ ჭეიშვილი.

ამხანაგობას მიზნად ჰქონდა გურიაში მეაბრეშუმეობის გავრცელება და წარმოების განვითარება, რათა აბრეშუმი არა როგორც ნედლეულის, არამედ მზა ნაწარმის სახით გაყიდულიყო და ფული გურიაშივე დატრიალებულიყო. მოგების 30% ქველმოქმედებას უნდა მოხმარებოდა.

ამხანაგობამ დააწესა საწევრო ერთი თუმანი. თავიდან მხოლოდ 500 მანეთი შეგროვდა, რაც საკმარისი არ იყო. ამხანაგობამ საქმის დასაწყებად ისესხა 8000 მანეთი და მოქმედება დაიწყო დაბა ლანჩხუთიდან, სადაც თავს იყრიდნენ აბრეშუმის პარკის მყიდველები. ამხანაგობამ დიდი წინააღმდეგობა გაუწია ჩარჩ ვაჭრებს და დაიწყო პირდაპირ მოსახლეობისგან აბრეშუმის პარკის შესყიდვა.

პირველ წელიწადსვე ამხანაგობამ აბრეშუმის პარკის ფასი ერთი-ორად ასწია. ფუთი პარკის ფასი 4-5 მანეთიდან 10 მანეთამდე გაიზარდა. ჩარჩი იძულებული იყო ამ ფასად ეყიდა პარკი. ამით ისარგებლა გლეხმაც და ამხანაგობამაც, რომელსაც პირველივე წელიწადს 1300 მანეთი მოგება დარჩა. პირველივე წლის წარმატების შემდეგ „შუამავალმა“ ლანჩხუთში გახსნა სახელოსნო აბრეშუმის ძაფის ამოსართავად, გამოიწერა მანქანები ხონის მეაბრეშუმეობის ამხანაგობისგან და სოფლის ქალებს წმინდა ძაფის ამოღება შეასწავლა, ასევე გახსნა ძაფსახვევი სახელოსნო და სკოლა დვაბზუში, სადაც დავით მამულაიშვილმა შესწირა მიწა „შუამავალს“. მეორე წლისთვის „შუამავალმა“ 4000 მანეთის საღი თესლი უფასოდ დაურიგა ხელმოკლე სოფლელებს. შემდეგ წელს შუამავალმა 16 000 მანეთის პარკი იყიდა, გაუშვა ფარდულებში და დამზადებული ფუთი 43 მანეთად გაყიდა. სუფთა მოგება 4000 მანეთი დარჩა.

გარდა აბრეშუმისა, „შუამავალმა“ დაიწყო გლეხებისგან თაფლის, თაფლის სანთლის, ვაშლის, მსხლის, ბროწეულისა და თხილის შესყიდვა და იქაც ასწია ფასები. თუ თხილის ფასი წინა წლებში ფუთი მაქსიმუმ ექვსი აბაზი იყო, შუამავალი 13 აბაზად ყიდულობდა, თაფლის სანთლის ფასი 16-18 მანეთიდან 22 მანეთზე ასწია. „შუამავალმა“ თხილი 2200 მანეთისა იყიდა, ვაშლი, მსხალი და ბროწეული 2400 მანეთისა, სანთელი 1200 მანეთისა, თაფლი 1600 მანეთისა. ყოველივე ეს ამხანაგობას რუსეთის ქაალაქებში გაჰქონდა.

„შუამავალს“ პარკი გაჰქონდა მარსელში. იქ იყო მისი ძირითადი საწყობი. 1900 წელს მარსელის საწყობში შუამავალს 184 ათასი კილო პარკი ჰქონდა დასაწყობებული. ყვითელი პარკის ფასი 8 ფრანკი, ხოლო თეთრისა - 7,5 ფრანკი იყო. 1901 წლის აპრილისთვის მარსელის საწყობში 647 ათასი კილო პარკი იყო.

1895-დან 1898 წლამდე ამხანაგობის წევრთა რიცხვი 200-დან 500-მდე გაიზარდა. 1897 და 1898 წლები დიდი მოგების წლები იყო. 1897 წელს „შუამავლის“ სამეგრელოს განყოფილებაც დაარსდა (კვალი N25 1897 წ.). 1901-02 წლებისთვის „შუამავალმა“ გურიაში მეაბრეშუმეობა მომგებიან საქმედ აქცია. 1903 წლისთვის ამხანაგობის მუშაობა შეწყდა. მიზეზი მმართველების არაკომპეტენტურობა იყო.

შემნახველ-გამსესხებელი ამხანაგობა

ეს უკანასკნელი ამხანაგობა სახოკიას ცნობით არც ისე წარმატებული იყო. წარუმატებლობის ძირითადი მიზეზი  მენეჯმენტის გაუმართაობა ყოფილა. სახოკია წერდა, ამხანაგობის მმართველობა ერთსა და იმავე ხალხს ჩაუვარდა ხელში და გამგეობის და სარევიზიო კომისიის წევრობაც კი არ იყო გამიჯნულიო. ამხანაგობის მუშაობა ისე ჩავარდა, რომ მოსახლეობამაც კი არ იცოდა თუ საკრედიტო საზოგადოება არსებობდა ოზურგეთში.

ლანჩხუთის სამეურნეო საზოგადოება

საზოგადოება დაარსდა 1913 წელს. მისი მიზანი იყო სოფლად მოეწვია ნასწავლი აგრონომები და ინსტრუქტორები, რომლებიც ლექციებს წაიკითხავდნენ და პრაქტიკულ გაკვეთილებს ჩაატარებდნენ.

ცენტრალური წიგნის მაღაზია

მაღაზია საამხანაგო წესით გაიხსნა. ამ ამხანაგობის წევრები უმეტესად მასწავლებელნი იყვნენ.  ყოველი წევრი იხდიდა თითო თუმანს. ამხანაგობის მიზანი იყო გურიის სკოლების, წიგნსაცავების, სასოფლო კანცელარიების მომარაგება ყოველგვარი სახელმძღვანელო და საკითხავი წიგნებით, საკანცელარიო ნივთებით. ამხანაგობას ერთი მხრივ სურდა გაეადვილებინა დასახელებული ნივთების შეძენა და მეორე მხრივ, ეს ნივთები შედარებით იაფად უნდა მიეწოდენინა მუშტარისთვის. ამ მხირვ გურია დიდ გაჭირვებაში იყო. თუ რვეული თბილისში ორ კაპიკად იყიდებოდა, გურიაში ის შაური ან მეტიც ღირდა. უბრალო წიგნი თბილისიდან უნდა გამოეწერა ადამიანს. ეს ერთი მხრივ დამატებითი ხარჯი იყო ფოსტის მომსახურების გამო, მეორე მხრივ ერთი თვე მაინც აგვიანდებოდა წიგნის ჩამოსვლას. ამხანაგობის დამაარსებლებმა კი გადაწყვიტეს, პირდაპირ თბილისთან და რუსეთის მექარხნეებთან დაეჭირათ საქმე და შუამავლის გარეშე იქიდან დაებარებინათ მასალა, რომ თვითონაც იაფად გამოსულიყვნენ და მუშტარისთვისაც მცირედი გასამრჯელო გამოერთმიათ.

მასალები თედო სახოკიას წიგნიდან „მოგზაურობანი“

Comments

Popular posts from this blog

გურიის ფეოდალები

გურიის თავადები
ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით

ფლობს გურიას გურიელი და იტყვის ვარდანის ძეობასა, და სხუანი მის ქვეშენი არიან ესენი: თავდგირიძე და ამილახორი, ჩავიდნენ სამცხიდან, შარვაშისძე მოვიდა აფხაზეთიდამ, ბერიძე, კვერღელისძე, ბერეჟიანი, ნაკაშიძე დასხუანი, აგრეთვე აზნაურნიცა“ XIX საუკუნეში, დიმიტრი ბაქრაძის თანახმად, გურიაში თავადების ექვსი გვარი იყო:
გურიელი გურიელები გვარად სინამდვილეში ვარდანისძეები იყვნენ, ხოლო გურიელობა კი იყო მათი ტიტული, როგორც გურიის მფლობელებისა. ისინი თავიდან გურიის ერისთავები, XVI საუკუნიდან კი დამოუკიდებელი მთავრები  იყვნენ. გურიელად იწოდებოდა ფეოდალური სახლის უფროსი, სახლის სხვა წევრები - ბატონიშვილებად. გურიელების საზაფხულო რეზიდენცია იყო უჩხუბი, ზამთრისა კი - ოზურგეთი, მამია V გურიელმა რეზიდენცია მთლიანად ოზურგეთში გადაიტანა. საგვარეულო საძვალე - შემოქმედის ეკლესია, საბატონიშვილო - ლესა
ნაკაშიძე
გურიელების შემდეგ გურიის ყველაძე ძლიერი და მდიდარი გვარი იყო. ნაკაშიძეების საგვარეულო მოდის გვარ ნაკანიდან. ნაკანი შუა საუკუნეებში გადაკეთდა ნაკაშიდ, გვიან შუა …

ღომი

XX საუკუნემდე გურიაში გავრცელებული ერთ-ერთი ტრადიციული კულტურა იყო ღომი. ღომი (Setaria italica) მარცვლოვანი კულტურაა, რომელიც დასავლეთ საქართველოში იყო გავრცელებული, ამას ხელს უწყობდა აქაური ჰავა, ნალექები და სხვა ფაქტორები.

ღომი არის ერთწლიანი, თავთავიანი მცენარე. მას აქვს სწორი, მწვანე 1.5-2 მ. სიმაღლის ღერო. მწიფობის პერიოდში ღერო იტვირთება, იტოტება და იკეთებს მსხვილ მუხლს. თავთავი ივსება წვრილი მარცვლებით. მარცვლების ზომა ფეტვის მარცვალზე ოდნავ დიდია.
არქეოლოგიური გათხრების შედეგად საქართველოს ტერიტორიაზე მოპოვებული ღომის დანახშირებული მარცვლები თარიღდება ძვ. წ. II-I საუკუნეებით. ღომი საქართველოში XX საუკუნის 20-იან წლებამდე მოჰყავდათ.

კულტურულ ღომს, მისი სარეველა სახეობისგან განსხვავებით სჭირდებოდა გაცეხვა, მხოლოდ ასე იყო შესაძლებელი მარცვლის მოშორება თავთავიდან. საცეხვავი მოწყობილობები იყო ჩამური, საბეგველი და სხვ. არსებობდა ხელის, ფეხის და წყლის ჩამური. ღომს ცეხვავდნენ ინდივიდუალურად, ან ნადის დახმარებით გაცეხვილ ღომს ინახავდნენ ნალიაში (შემდგომ ნალია ჩაანაცვლა სასიმინდემ) ან…

მაქსიმე I-ის სიგელი გურიის უდაბნოს მონასტერს

დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის, მაქსიმე I მაჭუტაძის სიგელი გურიის უდაბნოს მონასტერს
წყალობითა ღუთისათა ჩუენ კათალიკოსი ჩრდილო აფხაზთა და ყოვლისა საიმერეთოსა, მამამთავარი მაქსიმე უბრძანებთ და მოვახსენებ ყოველთა გურულთა მართლმადიდებელთა ქრისტიანეთა, დიდთა და მცირეთა, ამ ქვეყნის მემკვიდრეთა გურიის მეპატრონეთა და ყოველთა დარბაზის ერთა მისთა თავადთა და საპატიო კაცთა, აზნაურთა, მსახურთა და გლეხთა, მამათა და დედათა, რიონის წყლის გამოღმართთა ყოველთა ერთობით ღუთისა მიერი ლოცვა კურთხევითა მოგიკითხავ და გამცნებ ყოველთა გურიის უდაბნოს მახლობელთა: მართებული და ვალი არის ქრისტიანეთაგან, რომელსაც შეძლება ჰქონდეს და რაც სამსახური შეეძლოს ვისმე რომ თქუენთვის ცოცხალთა და მიცვალებულთათვის უდაბნო და მონასტერი მომხსენებელი და მლოცველი ამყოფოთ და შეძლებისაებრ თქუენც უდაბნოს შემწე და შემმატებელი და მოსამსახურე იყვნეთ სულთა და ხორცთა თქუენთა სარგებლად , და ამასაც მოგახსენებთ: ვინც სამართლის მათხოვარი ხართ უდაბნოსაგან, მაგ მონასტრის და უდაბნოს უფროსი და მომკითხავი ჩუენ ვართ, ვისაც მისგან სამართლის …

გურიელები გურიის საზღვრების შესახებ

მამია V და ქაიხოსრო გურიელები აღწერენ გურიის სამთავროს ისტორიულ საზღვრებს პავლე ციციანოვის - საქართველოში რუსეთის მთავარსადლისადმი  მიწერილ წერილში

გამოცხადება საზღვართა გურიისათა, რომელიცა პირველად ჟამსა მეფისა თამარისასა იყო აღწერილ, არს მოთხრობასა შინა საქართველოსა წიგნისასა; პირველი საზღვარი, რომელსაც ოსმალნი ქემერ უხმობენ და ჩუჱნ გურულნი რკინის-პალოდ, მას აქეთ სოფლები ხოფა და ვიწე, ციხე და სოფელი გონიად სახელ-დებული, სოფელი და საბალახე ზამთრით პირუტყუთ სამყოფი კახაბერი, რომელსა თჳს ერთს გურიის უფლის-წულს წილად ხვედრია და სახელიც ის რქმევია და თავის სოფლისათვისაც ის სახელი დაუძს კახაბერი, ბათუმი ქალაქი და ლიმენა, სოფელი ჩაქვი, რომელს ჟამს დააკლდა გურიის საზღვარს, — რიცხვით წელიწადის მახსოვარი არა ვართ და ჟამი ესე ვიცით, რომ გურიელს გიორგის სჭერია მეორე მთავრობა მამის ჩუჱნისა, მესამე ჩუჱნი. ციხის ძირს აქეთი სოფელი ქობულეთი ხინო ოცი წელია, რომ მამა ჩუჱნს დააკლდა, არა თუ ხონთქრისაგან, არამედ მოხუცებულების უძლორებით შემოვლა და პასუხის მიცემა არ შეეძლო, ქრისტიანნი მეზობელნიც შეწევნის ნ…

მამია III გურიელი კრძალავს ადამიანებით ვაჭრობას

მამია III გურიელის ფიცის წიგნი ბესარიონ ბარათაშვილ-ორბელიანს, დავით გარეჯის უდაბნოს ბერს, შემდგომში აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს, გურიის სამთავროში ტყვეთა სყიდვის აკრძალვის შესახებ


ქ. თავად ყოვლისა მპყრობელისა ღმრთისა, მამისა, ძისა, სულისა წმიდისა თავდებობითა, მინდობითა, შუობითა და შუამდგომლობითა ყოვლად წმიდისა ღმრთისმშობელისა მარიამისათა, ძლიერებითა პატიოსნისა და ცხოველს-მყოფელისა ჯვარისათა, ზეცისა ძალთა ანგელოზთა, მთავარანგელოზთა მიქაელ და გაბრიელისათა, წინასწარმეტყუელისა წინამორბედისა იოანესითა და რანიცა წმიდანი ღმრთისანი სვინაქსარსა შინა სწერიან და მოიხსენიებიან, ამათ ყოველთა წმიდათა ღმრთისათა თავსმდებითა, მინდობითა, შუობითა შუამდგომლობითა ესე ფიცი პირი და წიგნი მოგეცი ჩუენ გურიელმან პატრონმან მამია შენ გარეჯისა ნათლისმცემელისა უდაბნოთგან ბრძანებისა ღმრთისათა მოსაქეველად ჩუენთვის წარმოგზავნილსა მამასა ჩუენსა წმიდასა ბესარიონს, ამა პირსა ზედა, რომე ჩუენს საბატონოშიდ მოხველით და ტევის აღთქმისა დადება გვიქადაგეთ, ჩუენცა შევისწავეთ და ჩუენსა საბატონოს კაცსა გაუსყიდველობი…